туораа 2 диэнтэн х-ччы аата
Чособуойунан турбут пограничник Страшных …… көрөн туран кыраныыссаны туорааччыны куоттарбыт. Н. Якутскай
Якутский → Якутский
туорааччы
аас-туор
I
туохт. Уһуннук аччыктаа, хоргуйар аҥаардаах сырыт. ☉ Постоянно, длительно голодать (из-за нехватки продуктов питания)
Махтанабын тоҥон-хатан Сылаас сыанатын билбиппэр, Махтанабын ааһан-туоран Ас амтанын билбиппэр. С. Данилов
Тотум эбитэ буоллар, өйүм-санаам толору буолуо этэ; ааһаммын-туораммын, өйбүн-санаабын үөскэтэр сиигимсимэһиним аччаатаҕа. П. Ойуунускай
Сылайан-сындалыйан, ааһан-туоран иһэр айан дьонобут. И. Федосеев
II
1. даҕ. Мэлдьи аччыктыыр, хоргуйар аҥаардаах, туох да тиийбэт-түгэммэт, кырыымчык (олох, кэм). ☉ Бедный, скудный во всех отношениях (о жизни, времени)
Аһыыртаҥнар тэрилгин Алталыы хоно-хонобун, Аҕалтара туруоҕум — Аас-туор, аччык муҥун Адьас билбэт буолуоҕуҥ. Эллэй
Гаврил Дмитриевич аас-туор олох кыһалҕатыгар таарыйтаран, үөрэхтэнэр дьолго тиксибэтэҕэ. «Кыым»
Саха сирэ, былыр эн Көөртүҥ, аастуор олоҕу, Тымныы тыалтан-тибииттэн Титириириҥ, тоҥоруҥ. П. Тулааһынап
2. аат суолт. Уһуннук мэлдьи аччыктааһын, хоргуйар аҥаардаах буолуу. ☉ Постоянный, длительный голод
Аас-туор адьас араҕыстын, Уйгулаах эрэ олохтон, Ууһуур-тэнийэр бар дьоннон! Өрүстэн эрэ мин бастыҥ Ленам, үйэҕэр эн дьоллон! Дьуон Дьаҥылы
Хас кыһын, саас аайы кыра-дьадаҥы дьоннорго улахан аас-туор, быстарыы буолара. МНН
Кинилэри [Хомустаах оҕуруотчуттарын], оннооҕор, сэрии сылларынааҕы аатырбыт аас-туор тумна хаампыта. ФНС ХО
муор-туор
- сыһ. Бэрдэ суохтук, кыһалҕалаахтык. ☉ В нужде, лишениях (быть, пребывать)
Эмиэ бэйэм курдук эстибиттэри кытта эҥээрдэһэн, буорайбыттары кытта бодоруһан, муортуор с ы р ы т т ы м. Б о л о т Б о о т у р. Кинилэр аҕалара сэриигэ баран өлбүтэ, онон тулаайах хааланнар, муор-туор иитиллэн улааппыттара. В. Иванов
Сыл аҥаарын кэриҥэ кэмҥэ түптээх үлэтэ суох муортуор сылдьыбыта. Тумарча - даҕ. суолт. Бэрдэ суох, кыһалҕалаах (олох). ☉ Полный лишений, убогий, обездоленный (о жизни)
Сидоров кыра хатыҥыр баҕайы, сүрдээх хачаайы, сааһыттан лаппа аҕа көрүҥнээх, муор-туор олоххо буомурбута өтө көстөр, чуочайбыт кыра киһи. Н. Лугинов
♦ Муор-туор буол — санааҕа-онооҕо түс, туоххаһый. ☉ Попасть в сложное по ложение, растеряться, опешить
Оҕолор, «идэһэтэ» суох хааланнар муор-туор буолаллар. Р. Кулаковскай
Олохпут мөлтөөн муор-туор буолбут дьон мунньустан, сороҕор испиири кистээн атыылаан, сороҕор ону-маны оҥорон айахпытын ииттэн сылдьабыт. Н. Якутскай
туор
туохт. Үчүгэйдик аһаабаккасиэбэккэ, аччыктаа, эһин-быһын. ☉ Вести голодное нищенское существование, голодать
Айан киһитэ ааспыта буолуо, Аараан ааһыаҕа. Суол киһитэ туорбута буолуо, Тохтоон ааһыаҕа. Таллан Бүрэ
Сатыылаахтар-тайахтаахтар Ааспыттарын абырыыр, Туорбуттарын тоторор …… Эйэҕэстэй эҥээрдэннин. С. Зверев
ср. др.-тюрк. туор ‘худеть, тощать’, алт. торо ‘голодный’, казах. түр ‘худеть, истощаться’
туораа
туохт.
1. Баран иһэр хайысхаҕыттан халбарыйан атын сир диэки, туора бар. ☉ Изменять направление своего движения, уходить в сторону, поворачивать, сворачивать
Суолтан туораан Супту одуулаан турдум. Саха фольк. Эдэр ойуун …… дьонуттан арахсан сискэ туораан тахсан хонно. Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ уҥуор өттүгэр тиий, таҕыс. ☉ Перемещаться, переправляться с одной стороны чего-л. на другую, переходить, пересекать что-л. Сүлбэни туораан баран, уу истилэр, тууйастарын сайҕаатылар. Амма Аччыгыйа
Силипиэн, кырдалы туораан, тыа саҕатыгар үрэх аттыгар тиийэн тохтоото. Софр. Данилов
Ньыраайы титириктэрдээх уот сиэбит куруҥун туораан, отон уктаах сиргэ тиийдилэр. А. Фёдоров
3. көсп. Ханнык эмэ кэми (хол., кыһалҕалаах, ыарахан) аас, тулуй. ☉ Переживать какой-л. период времени (напр., трудный, смутный)
[Барабыай] Кыһыны туораары Кыната тыастанна. Күннүк Уурастыырап
Сэрии эрэйин, кыһалҕатын туораан, күүтэр күммүтүгэр тиийиэхпит. Т. Сметанин
Оо, араас да дьылы-күнү Туорааммын, бу кэллим дии. И. Эртюков
4. көсп. Туохтан эмэ куота, куотуна сатаа, тэйиччи тутун (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Уклоняться от чего-л., сторониться, избегать чего-л. (обычно употр. в отриц. ф.)
Биһиги даҕаны …… үтүөттэн туораабат дьоммут. Н. Неустроев
Наукаҕа учуутал суолун салҕааһын үөрэнээччи ытык иэһэ. Кини эмиэ онтон туоруо суоҕа. Н. Лугинов
Бүгүн күргүөмнээх үлэттэн Туораан турар суох буолла. П. Тулааһынап
5. көсп., харыс т. Олох олорон бүт, өл. ☉ Уйти из жизни, умереть
Сэмэн взводуттан биир да киһи туораабатах, арай икки байыас халымыр соҕустук бааһырбыт. Н. Якутскай
Уодаһыннаах ыраахтааҕы соҕотоҕун хаалан баран сотору өлөн туораабыт үһү. И. Данилов
Саамай ытыктыыр, кэриэстиир кырдьаҕаспыт …… биһиги кэккэбититтэн туораата. В. Протодьяконов
♦ Сылы (дьылы) туораа — сыл (дьыл) таҕыс диэн курдук (көр сыл)
Өбүгэлэрбит дьылы этэҥҥэ туораабыт, күөххэ үктэммит …… үөрүүлэрин холбуу тутан саха Саҥа сыла диэн …… бырааһынньыгы тэрийэллэрэ. «Кыым»
Якутский → Русский
аас-туор
- голодный; аас-туор олох голодное существование; 2. голодание; голодовка.
аас-туор=
изголодаться, вести голодное существование.
муор-туор
муор-туор буол = потеряться, сплоховать; быть неудачником.
туор
торг; торги; түүлээх аан дойдутааҕы туора международные торги пушниной.
туораа=
1) поворачивать, сворачивать; суолтан туораа = свернуть с дороги; туораа-быты тураах сиир , салыйбыты сарт сиир погов. свернувшего (на чужбину) ворона клюёт, покинувшего (родину) коршун клюёт; 2) переходить; переправляться; уулуссаны туораа = перейти улицу; өрүһү туораа = переправиться через реку; 3) перен. разг. уклоняться= от чего-л., избегать чего-л.; эппиэтинэстэн туораа = уклониться от ответственности.
Еще переводы: