Якутские буквы:

Якутский → Якутский

туорайдыы

сыһ. Тугу эмэ мэһэйдии туора, туорай курдук. Поперёк чего-л., мешая чему-л. (напр., лежать)
Дьөгүөрдээн суха суолун туорайдыы умса охтон түстэ. Амма Аччыгыйа
Сыылба сүүрүгүн …… бөдөҥ таас куйахтаах быһыт туорайдыы түһэн көрүстэ. Н. Заболоцкай
Тарбахтары тэҥник туттахха, хабылык, илии көхсүгэр туорайдыы түһэн, тохтоон хаалар. ВПК СОо

туорайдаа

туохт.
1. Туохха эмэ туорайы оҥор, уур; тугу эмэ туорай гына түһэр, туохха эмэ туора түс. Приделывать поперечину к чему-л.; быть расположенным по ширине, поперёк чего-л. [Кыраабыл тииһин] үлэ да кэмигэр эбии ытаһалаан, туорайдаан оҥосто сырыт. ПАЕ ОСС
Баҕадьыһыттар, илии-илиилэриттэн сиэттиһэн, күөлү аҥаар кытыытыттан туорайдаан, уҥуоргу кытыыга анньыллаллар. ВПК СОо
Нил суолун харгылар туорайдыыллар. КФП БАаДИ
2
туорайдас диэн курдук. Нэһилиэктэр аайы хаарты оонньуута, аҕа уустарынан атааннаһыы, …… сурахтар-үһүйээннэр быыбар үлэтигэр туорайдыыллар. Амма Аччыгыйа
Кинилэр [сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах] айаннарын туох да туорайдаан, тохтотуон сатаммат. Н. Заболоцкай
[Чорооноп:] Ханнык бириинсибинэн салайтаран, табаарыс Хадарин ГЭС тутуутун туорайдыыр курдук суолга турунарын …… аһаҕастык быһаарара …… наада. В. Яковлев

Якутский → Русский

туорайдаа=

1) приделывать поперечину к чему-л.; түннүгү туорайдаа = приделать поперечину к оконной раме; 2) перен. препятствовать, мешать чему-л.; суолу туораидаама не загораживай дорогу; оҕоҥ баҕатын туораидаама не препятствуй желанию своего ребёнка.


Еще переводы:

ньыгыллык

ньыгыллык (Якутский → Якутский)

сыһ. Биир кэлимник, кытаанахтык, тыйыстык. Крепко, твёрдо; плотно, прочно
Сыылба [үрэх] сүүрүгүн быйыл ньыгыллык ыга симиллибит, буор былаастаах бөдөҥ таас куйахтаах быһыт туорайдыы түһэн көрүстэ. Н. Заболоцкай

дьэллэй

дьэллэй (Якутский → Якутский)

туохт. Аҥайан, кэҥээн көһүн, аҥас гын. Широко и нескладно раскрыться, образовав неровное отверстие; быть непомерно и нескладно широким
Дьөгүөрдээн суха суолун туорайдыы умса охтон түстэ, …… лаҕыыр буолбут тордох ыстаанын иитэ дьэллэйдэ. Амма Аччыгыйа

байбаралаа

байбаралаа (Якутский → Якутский)

туохт. Байбаралаах гын, байбарата тик (хол., былаачыйа тэллэҕэр). Пришивать оборки на подоле платья
Дьокуускайтан быйыл кыһын Ымыы ыыппыт таҥаһынан Дьогдьуурдаан, байбаралаан Ырбаахы тиктэн баран, Ыраах уура сылдьыбытын Ылан кэттэ, киэргэннэ. Күннүк Уурастыырап
Сэттэ үүс тириитинэн Байбаралаан оҥорбут Саҕынньах таҥаһын Нэлбэгэйдии иилинэн, Тоҕус киис тириитинэн Намыччылаан, дьарҕаалаан оҥорбут Дьабака бэргэһэтин Төбөтүн оройугар Туорайдыы ууруммут. Саха нар. ыр. II

маарыкта

маарыкта (Якутский → Якутский)

аат., геогр. Тыа ортоту гар иинэҕэс оттоох-мастаах, муоҕунан саба үүммүт сииктээх, намыһах сир. Влажное низкое место с мшистой почвой посреди леса
Үрэҕи батан иһэн туорайдыы киирэр үрүйэни өрө өксөйдүбүт. Үрүйэ маһа-ото сэдэхсийэн талах, хатыҥ аабылаах маарыкта буолан барда. Н. Габышев
Сэдэх мастаах маарыкта си ри кыйа барар суол ортотугар өрүһүлтэтэ суох тимирбит массыына …… куччаабыкка дылы буолан турар. «ХС»
ср. эвенк. марикта ‘марниковая берёза, марник’

намыаска

намыаска (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Киһи сүүһүн, иэдэһин уонна сэҥийэтин саба баанан тымныыттан харыстанар таҥаһа. Повязка, предохраняющая от холода лоб, щёки и подбородок
Торбос — тобук таҥаһа, Хапсык — хабан таҥаһа, Сүүнэ киэргэлэ — сүүс таҥаһа, Намчы таҥаһа — намыаска. Өксөкүлээх Өлөксөй
Илин-кэлин кэбиһэрин иилиммит, буобура бууктаах бэдэр саҥыйаҕын нээлбигэйдии кэппит, муостаах намыаскалаах хара саһыл тириитэ бэргэһэтин туорайдыы уурбут. Ньургун Боотур
[Кэл бит киһилэрэ] Тааҕалаах убаһа Көхсүн тириитэ саҕынньахтаах, …… К улгааҕа намыаскалаах Киһи буолан би эрдэ. ТТИГ КХКК
русск. наушка

рейсшина

рейсшина (Русский → Якутский)

рейсшина (анар өттө туорайдыы балтыһахтаах чертежтуур элиниэйкэ. Балтыһаҕа остуол кытыытынан халтарыйан сыҕарыйа сылдьар. Р. сытыары, туруору итиэннэ иннэри олох параллельнай сурааһыннары тардарга аналлаах. Р. туорайа, үксүн, икки хос буолар, аллараа туорайа элиниэйкэҕэ хамсаабат гьгаа олордуллар, үөһээҥитэ биинтэ көмөтүнэн салайыллар. Онон иннэри сурааһыны тардар кыаҕы биэрэр.)

намыччылаа

намыччылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ тупсаран, чочуйан оҥор, нарылаа. Обрабатывать что-л. детально; делать что-л. ловко, искусно, тонко
Тоҕус киис тириитинэн намыччылаан, Дьарҕаалаан оҥорбут Дьаптайан тикпит Дьабака бэргэһэтин Төбөтүн оройугар Туорайдыы ууруммут. Саха нар. ыр. II
2. Тугу эмэ наллаан сиһилии, олохтоохтук ситэрэн эт, кэпсээ. Говорить, рассказывать неторопливо, подробно, тщательно подбирая нужные слова
Бу богуону намыччылаан суруйа соруммаппын. Быһата, сиэркилэ толбоно, көбүөр нуһараҥа, орон дэлэгэйэ. Амма Аччыгыйа
Остуоруйаһыттар, о л о ҥ х о һ у ттар …… на мыччылаан, чаҕаарыйа кэпсии олорооччулар. С. Данилов
Лөкүөрүйэ уола хар дарбатаҕын иһин, санаата батарбакка, атыннык намыччылаан ылбыта. В. Протодьяконов
[Учуутал] бастаан, олох намыччылаан киһилии кэпсэтэр, туох-ханнык буолтун быһаарар, ырыҥа лыыр санаалаах этэ. Н. Босиков

харгыс

харгыс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Сатыы киһи эбэтэр тырааныспар барарыгар мэһэйдиир туох эмэ иҥнигэс, мэһэй. Препятствие, мешающее кому-чему-л. пройти, проехать
Аллара үс-түөрт сүүс миэтэрэ холобурдааҕынан улахан буруулаах харгыс туорайдыы түһэн сытара. Н. Заболоцкай
Хоруу иннигэр миинэлээх хонуулар, боробулуоха харгыстар бааллара. П. Егоров
2. Туох эмэ буолуутун, сайдыытын бытаардар, мөлтөтөр мэһэй. Помеха, препона, которая задерживает какие-л. действия, развитие чего-л., стоит на пути осуществления чего-л.
Бастаан өйдөтөн, көрдөһөн, сүбэлээн көрүллэр. Ол кыаллыбатаҕына, силиэстийэҕэ харгыс тахсар буоллаҕына, сокуон олохтообут миэрэтигэр тиийэр наада. М. Попов
Үлэҕэ тахсар харгыстары туоратар инниттэн страховой саппаас тэриллэр. ЭБТ
Таба иитиитин барыстаах оҥорууга биир улахан харгыһы транспортнай схема олус ыарахана үөскэтэр. «Чолбон»
ср. п.-монг. харси ‘препятствие, преткновение’

балтыһах

балтыһах (Якутский → Якутский)

  1. аат. Биир уһугар туорайдаах мас. Деревянное приспособление с поперечной перекладиной на одном конце
    Үөһээ балтыһаҕын иккилии өттүттэн тэһиин тимирдэри саайан түөрт остуолбаларга туттардылар. М. Доҕордуурап
    [Миичэкэ] даба ырбаахыта балтыһахха ыйаммыттыы икки санныгар тэйбэҥнии сылдьар. А. Сыромятникова
    Оччоҕо кырынаас баттатар балтыһаҕын анныгар киирэн бүгэн туран, тарбаан алдьанаахтаатаҕа. Амма Аччыгыйа
    Тоҕо эрэ чааркааным иҥнэри түһэн хаалбыт. Эстибит быһыылаах, балтыһаҕа түспүт. Н. Якутскай
  2. даҕ. суолт. Туорайдыы, туорайдаах. Поперечный, с поперечиной
    Остуолба бүтэйи кыһын уонна бадарааннаах сиргэ балтыһах маска үүттээн туруоруллар. ПАЕ ОС
    Ньылаарыччы суоруллубут икки сиэрдийэ хаптаһын кэккэлэһиннэри балтыһах атахха саайыллыбыт. И. Федосеев
    Балтыһах остуол – субуруччу тардыллыбыт остуоллар төбөлөрүгэр туора тардыллыбыт остуол. Стол, поставленный поперек (Т-образно) к другому столу
    «Ульяна Васильевна, баһаалыста, манна олорунан кэбис», – миниистир балтыһах остуол биир кириэһилэтин ыйда. Р. Баҕатаайыскай
    Инники балтыһах остуолга, Олордо кийиит күтүөттүүн, Аттыларыгар – ийэ, аҕа, Түҥүр, ходоҕой бүүс-бүттүүн. И. Эртюков. Балтыһах ох – бытархай көтөрү (хол., туллугу) бултуурга аналлаах туорайдыы төбөлөөх оноҕос. Стрела с тупым концом в виде поперечной перекладины
    Арыт уончалыы туллугу балтыһах оҕунан тоҕо солотон ылаллар. Болот Боотур
самах

самах (Якутский → Якутский)

аат.
1. Киһи уонна сүөһү, кыыл бууттарын ыккардынан тааһын уҥуоҕа туорайдыы сылдьар сирэ. Промежность
Коля ыстаанын тимэҕин төлөрүтэн иһэн, самахха тэптэрэн куһаҕаннык орулаата. У. Ойуур
Дьоно ситиһэн кэлбэккэлэр самахтарыгар диэри хаарга мөчөөхтөһө сатыы сылдьыбыттар. С. Тумат
2. эргэр. Туох эмэ ыпсыһар ыырааҕа (хол., икки өрүс эбэтэр мас салаалара). Промежуток на месте слияния чего-л. (напр., двух рек) или раздвоения чего-л. (напр., ствола дерева).
Самах туорайа анат. — киһи уонна сүөһү, кыыл иэччэхтэрин ыккардыларынааҕы туора уҥуох. Нижние тазовые кости у человека и животных
Даҕанча эһэ атаҕын аннынан сылыпыс гынан кэннинэн тахсыытыгар балтараа харыстаах саха быһаҕынан эһэ иһин түөһүн тылыттан самаҕын туорайыгар диэри тэлэ тардан кэбиспитэ. Далан
Көкөт киһитин самаҕын туорайыттан өрө баһан таһааран иһэн, …… кыыс бэрбээкэйигэр тэбэр да, ааттаах тустуук баҕаны бырахпыт курдук тас иэнинэн тиэрэ таһыллар. Н. Босиков
Самах уҥуоҕа — самах туорайа диэн курдук. Самах уҥуоҕун уол кирдэҕинэ, тустарыгар иҥиирэ тардар, кыыс кирдэҕинэ — оҕолоноругар иҥиирэ тардар. «Чолбон»
ср. тув. чавах, др.-тюрк. йамыз, п.-монг. чаби, бур. самя ‘пах, промежность’