Якутские буквы:

Якутский → Якутский

тыыннан

  1. тыыннаа диэнтэн бэй. туһ. Сылаас салгын тыыннанан, Итии тыал илдьиттэнэн, Күөх унаар урсуннанан, Өҥүрүк куйаас үктэллэнэн Иэйэхсит хотун Илбиргэстээх аартыга Тэлэлиннэ. Саха фольк. [Күндэ] хоһоонугар холбоотоҕуна, бэл оттуунмастыын тыынар тыыннанан, саҥаланан-иҥэлэнэн кэлэрэ. Софр. Данилов
    Ийэм уон ордуга икки төрүөбүт оҕотун, таптыыр оҕонньорун көмөн баран, соҕотох миигинэн тыыннанан олорбута. УАЯ А
  2. көсп. Тугу эмэ (хол., булт аһын) аһаан-сиэн, онон тыыннаах буол. ☉ Выживать, существовать благодаря чему-л. (напр., промысловой добыче)
    Хаһан да, ханна да харыстыахха, Хара килиэп барахсаны таптыахха. Килиэбинэн тыыннанан сылдьабыт, Килиэптээх буолан, көҥүл тыынабыт. И. Федосеев
    Киһи айылҕаттан үөскээн, киниттэн аһаансиэн, тыыннанан олорор. В. Кондаков
    Булдунан тыыннанан олорор дьон, алгыс күүһүгэр эрэнэн, хара тыа булда тосхойорун туһугар, үгүс сыраларынсылбаларын уураллара. «Сахаада»

Якутский → Русский

тыыннан=

возвр.-страд. от тыын =; өлбөт тыыннан = фольк. быть наделённым бессмертной душой.

Еще переводы:

араскаат

араскаат (Якутский → Якутский)

көр ороскуот
Наарта хара сыарҕанан Ат оҕус көлөнөн Ала муҥу көрөн, Аан күдэн тыыннанан Араскаат бөҕөнөн айанныырбыт. Саха фольк. Атастыы да буолар ахсааннаах, Аһаҕас ыыраах, Антах сырыт! [Эн — ынах] Айах адаҕата буолан Араскаакка ыытыаҥ. И. Чаҕылҕан

иэмэхтээ

иэмэхтээ (Якутский → Якутский)

туохт., эргэр. Дьаныардаахтык, дьүккүөрдээхтик үлэлээн, эрчийэн, эрийэн-мускуйан кимиэхэ эмэ туох эрэ үөрүйэҕи, сатабылы иҥэр, баһылат. ☉ Постоянной, упорной работой приучать кого-л. чему-л., прививать какой-л. навык кому-л.
Мин иэмэхтээн эрчийбит эрэттэрим бэйэм курдук Илбистээх илиилэнэн, ыар тыыннанан хаалааччылар, Чабыланар диэйэҕин, чахчытын амылыйабын. И. Гоголев

олоругас

олоругас (Якутский → Якутский)

даҕ. Мээнэ барбат-кэлбэт, сүүрбэт-көппөт, дьиэтиттэн мээнэ быкпат. ☉ Склонный вести сидячий образ жизни
Алыс уойан аҕылас буолбут, Олус уойан олоругас буолбут, Сыта уойан сыыгынас тыыннаммыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уулаах, маннык сэптээх дьон сэриигэ куһаҕан буолуохтарын уонна олоругас дьону өлөрө-алдьата сылдьалларын санаан баран, саҥарбата. Эрилик Эристиин

тыҥырҕас

тыҥырҕас (Якутский → Якутский)

I
тыҥырҕаа диэнтэн холб. туһ. Оҕолорбут ыалдьан тыҥырҕаспыттар
II
даҕ. Тыҥыргыыр, нэһиилэ этэр, саҥарар (үксүгэр улаханнык ыалдьыбыт аатыран). ☉ Говорящий еле-еле, дышащий с трудом (часто преувеличивая свою болезнь, недуг)
Икки ый усталаах-туората Тымныйдаҕым аатыран Тыҥырҕас тыыннанан, …… Үҥкүрүйэ сыппытым. Саха нар. той. IV

носуос

носуос (Якутский → Якутский)

  1. аат. Ууну эбэтэр туох эмэ убаҕаһы, гааһы уо. д. а. оборон хачайдыыр тэрил. ☉ Насос
    Баһаарынай носуос. Носуоста туруор.  Саас ахсын өрүс үрдүгэр күүстээх носуостары туруоран хотоол сирдэри, күөллэри ха лаан уутунан толордоххо, саҥа хорутуллубут сирдэр, бааһыналар уу тыыннаныа этилэр. В. Титов
    Москуоба уутун боруобата — Аан дойдуга саамай бөдөҥнөрө. Кини носуоһун күүһэ Волховстрой ГЭС күүһүнээҕэр улахан. ДьДьДь
    Кураайы ходуһаларга носуостарынан ууну хачайдатан уонна ардахтатан нүөл сүтүллүөхтээх. ПАЕ ОС
  2. даҕ. суолт. Носуоска сыһыаннаах, оборон хачайдыыр аналлаах. ☉ Насосный. Носуос ыстаансыйата
эҥкэ

эҥкэ (Якутский → Якутский)

аат. Биэрэккэ уу ылар миэстэтигэр сир анныгар да, үрдүгэр да үөскүүр аҥхай, хаспах, дириҥ хайа барыы. ☉ Подводная или надводная рытвина, яма, глубокая трещина, промытая водой вдоль берегов реки, в которой застаивается вода
Эҥкэҕэ түһэн өллө. ПЭК СЯЯ
Эҥкэ муус эҥэрдэммит, Дьаҥха муус дьайыҥнаммыт, Кыр муус тыыннаммыт, Кырыа-көмнөх үллүктэммит, Кыа хаан илбистэммит. Күннүк Уурастыырап
ср. бур. эҥгин, калм. эҥгэ ‘берег, побережье’, казах. еҥ ‘нечто наклонное’

урсуннан

урсуннан (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ыраахтан биитэр хараҥаҕа чуолкайа суохтук көһүн. ☉ Иметь неясное очертание
Ол уҥуоргутун одуулаатахха, Уу харахтаах кыайан көрбөт Уйаар-куйаар урсуннанан Сирдиин-халлаанныын Силбэһэргэ дылы буолбут. С. Зверев
Тула-кырыы тыалара Торҕо күөххэ куустаран, Унаартунаар урсуннаммыт. Күннүк Уурастыырап
2. Көнө, дэхси уонна киэҥ ньуурдаах буол, нэлэһийэ тэлгэнэн көһүн. ☉ Иметь широкую гладкую поверхность, простираться широкой гладью
Унаар күөх урсуннанна, Хампа күөх хадьааһыннанна, Торҕо күөх тубуста, Чээлэ күөх чэлгийдэ. Саха нар. ыр. I
Сылаас салгын тыыннанан, Итии тыал илдьиттэнэн, Күөх унаар урсуннанан, Өҥүрүк куйаас үктэллэнэн Иэйэхсит Хотун Илбиргэстээх аартыга Тэлэллэ тэлгэннэ. Саха фольк. Самаан сайын барахсан Тымныыны уҕарытан, Хаары хараардан, Күөх унаар урсуннанан Тиийэн кэлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй

иччитий

иччитий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Киһиэхэ үөрэн, сыһын, киһини атыҥыраабат буол (үксүн дьиэ сүөһүтүн туһунан). ☉ Привыкать к человеку, не бояться человека (о домашних животных)
Субан сүөһү, хайы-үйэ иччитийэн, дьиэ, түптэ аттыттан арахпат буолла. Н. Заболоцкай
Сылгылар да, маҥнай утаа саҥа сылгыһыты атыҥырыах курдук туттан иһэннэр, аны уйуһуйбат, көрсүөтүк көрсөр буолбуттара, иччитийэн барбыттара. И. Федосеев
Устунан көтөрө киниэхэ убанан, иччитийэн барбыта. Куттаммакка утары көрөн дьэрэлитэрэ. М. Попов
2. Туох эрэ биллибэт күүстээх, иччилээх курдук буол; ынырыктыйан, суоһуран көһүн. ☉ Быть населенным, кишеть духами (о чем-л.); казаться угрожающетаинственным, страшным
Оок-сиэ, хоргус киһи көрүөн кырдьык даҕаны суоһар хартыыната этэ... Хараҥа барык түүн аан дойду иччитийбит, илэтийбит курдук буолан, эргиччи барыҥныырга, сарбаҥныырга дылы буолара. П. Ойуунускай
Онон-манан тумуллуу үүммүт одор-додор тиит мастар иччитийэн, бэриһэн, куугунаһа-хааҕынаһа боруор хараҥаҕа күлүгүрэн тураллара көрүөххэ тоҕо баҕас куһаҕанай?! Бэс Дьарааһын
3. Үөскэхтэн, үөскэхтээх буол (сымыыт туһунан). ☉ Иметь зародыш (о яйце)
Иччитийэн эрэр сымыыты тото сиэн абыранан, айаннарыгар турдулар. Амма Аччыгыйа
Сымыыт сыыйа иччитийэн Итии тыыннаммыта, Ириэнэх эттэммитэ! Суорун Омоллоон

үкэр

үкэр (Якутский → Якутский)

I
аат. Уу кытыытыгар, сииктээх сиргэ үүнэр уһун синньигэс үс кырыылаах хоччорхой салаалаах, төбөтүгэр хас да араҕастыҥы бороҥ өҥнөөх куоластаах кылыс от. ☉ Осока
Үкэр от бүөлүү үүммүт ханнык эрэ чычаас сүлбэҕэ тиийэн кэллилэр. Амма Аччыгыйа
Күөл көһөн, аттаах киһини иҥэһэ тэбэринэн үкэр от өрө үтэн үүммүт. Күннүк Уурастыырап
Наммара сүнньэ хара бастаах үкэр отунан ыга анньыбыт, кырдаллара күрдьүгэс күрүөтүнэн будьуруспуттар. Р. Кулаковскай
II
үкэр куйаас — наһаа сыралҕана суох, сылаас, чуумпу сайыҥҥы халлаан. ☉ Не очень жаркая, тихая летняя погода
Үрүлүйэр үрүҥ күн Үкэр куйаас тыына угуттаан Сымыыт сыыйа иччитийэн Итии тыыннаммыта, Ириэнэх эттэммитэ. Суорун Омоллоон
Үкэр куйаас Барыбытыгар сыдьаайбатаҕа дуо? Торҕо күөх Барыбытыгар чэлгийбэтэҕэ дуо? С. Васильев
Сатыы үкэр куйааһым Сыралҕанын сойутан, Сөрүүн, ыраас салгыным Сүрэхийбин уоскутта. И. Чаҕылҕан

чыҥыс

чыҥыс (Якутский → Якутский)

даҕ., үрд. Сүрдээх, сүүнэ, модун (үксүгэр ханнык эмэ айылҕа көстүүтүн этэргэ). ☉ Внушительный, громадный, могучий (в основном о каких-л. природных явлениях)
Күрүлэс чыҥыс тыастардаах Сүллэр этиҥ сүллүүлээх, Сүүлэр былыт өрөгөйдөөх, Илигирэс ичигэстээх Ибир самыыр көлөһүннээх. С. Зверев
Бу, чыҥыс тымныы дойдутун Урааҥхай саха өбүгэм, Отуутун уотунан ититэн, Улахан мөҥүөн олоххо, Билиҥҥи көлүөнэ дьоннорго Бэлэмнээн кэбиспит эбит. Л. Попов
Биһиги киһибит иннигэр …… Чыҥкыныыр чыҥыс халлаан уола Чуҥкунуур Чуура бухатыыр Соҕотохто суодас гына түстэ. С. Васильев
◊ Чыҥыс Хаан миф. — былыргы саха итэҕэлинэн, киһи дьылҕатын, бүтүн олоҕун быһаарар таҥара. Аһыныгаһа суох, тыйыс, көрдөһүүнү-ааттаһыыны ылыммат диэн итэҕэйэллэрэ. ☉ По поверьям: одно из древних якутских божеств, является властителем рока и судьбы, отличается жестокостью, непреклонностью, беспощадным, неумолимым, твёрдым нравом
Чыҥыс Хаан ыйааҕа, Одун хаан оҥоруута (өс хоһ.). Одун хаан оҥоһуута Улаатан эрэр эбит, Чыҥыс Хаан ыйааҕа Ыксатан эрэр эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Чыҥыс Хаан ыйааҕыныы, Чыҥкынас тыалтан тыыннанан, Саймаархай салгынтан санааланан Саха урааҥхай барахсан …… Үгүс үйэлэргэ үөскээбитэ дэһэллэр. С. Зверев
ср. джаг. чиҥгиз ‘великий, сильный’