Якутские буквы:

Якутский → Русский

түлүк

түлүк бараан түүн ийэ поэт. глухая полночь; түлүк уу глубокий, крепкий сон.

Якутский → Якутский

түлүк

  1. аат. Харбыалас хараҥа; хараҥа кэм. Темнота, мрак; тёмное время
    [Фашистар] Сэбиэскэй норуот дойдутун Суулларарга суудайаннар, Түүҥҥү түлүгү бүрүнэн Түөкүннүү түспүттэрэ сэриинэн... Эллэй
    Түүҥҥү түлүк диэбэккэ Борохуот устан дьулуйда. Сууллар кумах биэрэккэ Эрдии баала оҕуста. С. Васильев
    Сааһыары түүҥҥү түлүк, Саталаах тымтар дьыбар Хатан, кыыһан хабырыммыт. А. Абаҕыыныскай
    Нухарыйыы, утуктааһын. Полусонное, дремотное состояние
    Прокопий Сергеевич төбөтө улам ыараан, улам түлүккэ түһэн (утуктаан), ханна эрэ тимирэн испитэ. Н. Заболоцкай
  2. даҕ. суолт.
  3. Ордук тартарыылаах, кытаанах (уу, түүл). Глубокий, крепкий (о сне)
    Эн оһол-быһылаан олоххор, Түлүк минньигэс түүлгэр — Чугдаардын сахалыы олоҥхо, Билиннин сахалыы билгэ. И. Чаҕылҕан
    Дьокуускай куорат түлүк уутугар утуйа сытар. В. Протодьяконов
  4. Бүтэй, харбыалас (хараҥа). Кромешный (о тьме)
    Түлүк хараҥа сирихаллааны, тыаны, толоону биир кэлим хара барык оҥордо. Софр. Данилов
    Түлэй (түлүк, түмэн) бараан түүн көр бараан I
    Киэһэ буолан барыйан Кэрии-куруу кэрийдэ, Түүн буолан түҥкэрэн Түлүк бараан түүн бүрүйдэ. С. Васильев
    Туохха тиэтэйэн хараҥаны харбаспыт, түлүк бараан түүнү кытта аргыстаспыт дьонуй? «Кыым»
    Дэриэбинэҕэ түлүк бараан түүн үөһүгэр саба түспүттэрэ. Б. Лунин (тылб.)
    ср. тур. дүлүк ‘заход солнца, закат’, чув. телек ‘сон, сновидение’

Еще переводы:

сүпсүнүт

сүпсүнүт (Якутский → Якутский)

сүпсүнүй диэнтэн дьаһ
туһ. Соҕотох уоллара Сыллай Луха улаатыаҕыттан ыла Бэһиэлэйэптэр үһүөн оонньоон сүүйтэрэллэр, дьиэлэригэр хаартыһыттары мунньан сүпсүнүтэллэр. Амма Аччыгыйа
[Манчаары:] Бу тоҕо түлүк түүннэри сүпсүнүттэҕэй, сымнаҕас уубун уйгууртаҕай диэн ороһуйума. Софр. Данилов

түүллүү

түүллүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Түүл курдук, түүлгэ көстөрдүү. Как сон
Ол кэмҥэ ынырык түүллүү Олох-дьаһах ааһара: Баттал, сут, дьаҥ — Үс-түөрт өлүү Дьадаҥыны быһара. Эллэй
Түүллүү көттө түлүк түүнүм, …… Тууйан турбут им балай хараҥа. И. Чаҕылҕан

күндэлэс

күндэлэс (Якутский → Якутский)

даҕ. Күлүмнүү чаҕылыйар. Ярко сияющий, сверкающий, ослепительный
Соруйан анаан, сырдык буоллун диэн, куруҥ маһы оттубуттара — уоттара үөрбүт-көппүт курдук лиҥкинэччи умайан, балаҕан иһэ бүтүннүү күндэлэс сырдык буолла. А. Софронов
Кыыс Амма уҥуоргу мырааныгар Хотойдор тохтоон сарыыллара, Күнүскү күндэлэс урсунугар Күн түһэн дьиримнии сытара. С. Данилов
Түлүк түүнүҥ түүлбэр киирэр, күндэлэс күнүҥ көстөн кэлэр — иитиллибит ийэ буорум. С. Федотов

ходоҕой

ходоҕой (Якутский → Якутский)

аат. Оҕолоро холбоһон уруу-аймах буолбут дьахтар (бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннаан этэргэ). Мать или родственница жены или мужа (по отношению друг к другу), сватья
Дуоһуйанастынан, Эт дьон элэйэн, Сыа дьон сылайан, Ходоҕойдор хонуктуу бардылар, Түҥүрдэр түлүк ууларыгар түстүлэр. С. Зверев
Түҥүрэттэр, ходоҕойдор Түспэтиһэн олороллор Бастыҥ остуолга ыҥыртаран. Дьуон Дьаҥылы
ср. тюрк. кудаҕай ‘сватья’, монг. худагы ‘кумушка’

ыйыстаҕас

ыйыстаҕас (Якутский → Якутский)

даҕ. Саҥата-иҥэтэ суох дьиппиэрэн сылдьар, тоҥкуруун, элэккэйэ суох көрүҥнээх, ыарахан хааннаах. Неразговорчивый, неприветливый, угрюмый
Хаана-сиинэ тоҕо ыйыстаҕаһай, Сүрүккэтэй да, ийэккэйим? Ньургун Боотур
Силип өйө-санаата, баһын иһэ ол түлүк хараҥа түүннээҕэр ордук ыйыстаҕаска, ордук им балайга дылыта. Күннүк Уурастыырап
[Хаһаайын] төһө да саҥата суох, ыйыстаҕас буоллар, миэхэ эйэҕэс, күндүһүт киһи. Н. Габышев

түлэй

түлэй (Якутский → Якутский)

даҕ. Ханан да сырдык сыдьаайа көстүбэт бүтэй (хараҥа); түүҥҥү (хол., уу). Кромешный (о тьме); ночной (напр., сон)
Дьоро киэһэлэргэ олоҥхо барахсан түлэй түүнү кылгатан, халлааны сырдатар буолара. В. Иванов
Түүнүн уоттаах чолбон буолан, Түннүккүнэн өҥөйүөм, Түлэй уугун уйгуурдан, Түүлгэр киирэн мин көстүөм. М. Ефимов
Ырыа кынаттаах тыллара, түлэй түүнү сырдатан, туундара устун ыраата, эҥсиллэ таргыыллар. ИИА КК
Түлэй (түлүк, түмэн) бараан <түүн> көр бараан I
Туундара хаара, күнэ суох түлэй бараан кыһыҥҥы кэмҥэ кыыма өспүт холумтан күлүнүү боруоруо. Софр. Данилов

сөҕүрүй

сөҕүрүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Умайан бүтэн улахан төлөнө, суоһа суох буол (күүстээх уот умуллан барыытын этэргэ). Догорая, затухая, терять жар и яркость (об огне)
Тобук тардыстан, сөҕүрүйэн эрэр уотун чоҕун одуулуу олордо. Н. Лугинов
Оһох уота сыыйа сөҕүрүйэн, улам-улам харааран, балаҕан иһэ түлүк хараҥанан туолан испит. П. Аввакумов
Удаҕан таҥаһын …… уот сөҕүрүйбүтүн кэннэ сараҕыта уурдулар, бэрийдилэр. Н. Босиков
2. көсп. Уҕараан, төннөн уота-төлөнө суох буол, уостан бар (киһи иэйиитин этэргэ). Ослабевать, увядать, утихать, угасать (о чувствах человека)
Кинилэр доҕордоһуулара күн бүгүҥҥэ диэри сөҕүрүйэн көрбөккө, салҕана турар. И. Федосеев
Таптал уота сүрэххэр Сөҕүрүйдэ дуо бэлиэр? Айталын
Кини үөрэнээччилэригэр тустууга үйэлэрин тухары сөҕүрүйбэт таптал уотун умаппыта. ПП ОА

түлүн

түлүн (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Күүрэн өрө үлүн, өрө күүр (ууну, долгуну этэргэ). Подниматься, вздыматься (о волнах)
Модун Муора уута түллэн, Түллэн, үллэн күллэ. Күннүк Уурастыырап
Дьоҕойон долгуннар Өрүтэ түллэҕит, Дархан очуоска Күүскүтүн эһэҕит. М. Ефимов
Өрө күөдьүй, өрө субулун (хол., буруо). Клубящимися столбами подниматься вверх (напр., о дыме)
Очуос тумул быарыгар, Оттоох таала сыырыгар Сангаар куората көһүннэ, Салаҥ буруо түлүннэ. С. Васильев
2. Быччыҥнаргын күүһүҥ муҥунан күүрт; күүр. Напрягать мышцы; напрягаться
Аҥаа Моҥус түллэр, Үчүгэй Үөдүкүнү түөрэ халбарыйар, аны кини Миинэ түһэр. И. Гоголев
Үрүҥ эриэн кунан оҕус Сиһэ түллэ түрдэстэн Сири сыллыы дьүккүйэр. Күннүк Уурастыырап
Киһи куйахата дьыр гынна, быччыҥнара түллэн кэллэ. Болот Боотур
Түөһэ түллэ түһэн, наһаа эрчимнээхтик кыланна. Амма Аччыгыйа
Туох эмэ баттааһын көмөтүнэн үлүн. Напрягаться под давлением, воздействием чего-л.
Бары эттиктэр итийииттэн түллэллэр, сойууттан тардаллар. СПН СЧГ
3. Эккин-сииҥҥин барытын күүрдэн үнүн, ыгыһын (хол., оҕолоноргор). Тужиться (напр., при родах). Дьахтар оҕолоноругар сатаан тыыныахтаах уонна түллүөхтээх
4. көсп. Күүһүр, күүрээннэн, өрө күүр. Поднапрячься, поднатужиться
Түлүннүн тыыл, фронт бүттүүн күүспүт Түргэнник кыайар туһугар. Дьуон Дьаҥылы
Олох сайдарын туох да кыайбат, Оргуйар, түллэр, дэбилийэр. И. Эртюков
Күүстээх демонстрациялар түллэн ааһыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Дьон курдук дьонноруҥ, Чурапчы, Сороҕо суоҕун да иһин, Дьэ хаһан даҕаны эн бачча Түллэн үлэлии илигиҥ. Дьуон Дьаҥылы
ср. тув. түлүк ‘разгар, наивысшее напряжение’, кирг. түлүк ‘мучение, трудность’

кэннигэр

кэннигэр (Якутский → Якутский)

аат дьөһ.
1. Абстрактнай суолталаах миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ кэлин өттүгэр оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. Выражая абстрактно-пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, позади которого совершается действие (за, после, сзади, за спиной)
[Петушков] бөрүөтүн кэннигэр маннык тыллар үөскээн тахсан испиттэрэ. Эрилик Эристиин
[Ыччаттар] холкуостаахтар кэннилэригэр соһуллаҕыт. А. Федоров. Сэһэн этии кэннигэр туочука турар. ПНЕ СТ
2. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын туох эмэ буолбутун кэннэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. Выражая временные отношения, употребляется при обозначении события, явления, после которых происходит действие (после)
Өйдөө: буурҕа кэмнэригэр Борук үөһээ көтөргүн, Түлүк түүннэр кэннилэригэр Төрүүр күнү көрдөргүн. Эллэй
Тоҕо эрэ оҕонньоттор эрдэ өлөллөр, эмээхситтэр кинилэр кэннилэриттэн хаалаллар. Ити туохтан эбитэ буолла? Далан
Өйүүн эбиэт кэннигэр Кэлэ сылдьаар, тоҕойуом. Р. Баҕатаайыскай

барык

барык (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох да көстүбэт хараҥата. Непроглядная тьма
    Дьадаҥы саха эрэйдээх мас балаҕана барыкка баттатан …… өрүтэ тыыммахтаан тыын киллэриннэҕинэ, бугул саҕа кутаа уот өрүтэ саҕыллан тахсан, дьиэ үрдүн хаарын сырдаппахтаан ылар. П. Ойуунускай
    Түүҥҥү барык кыракый хуторы саба бүрүйдэ. Н. Якутскай
    Түүҥҥү барык түһүүтэ, Түмсэн, тойук туойабыт. Күннүк Уурастыырап
  3. Ким, туох эмэ чуолкайа суох барыла, омооно, күлүгэ. Нечеткий силуэт, смутное очертание кого-чего-л.
    Василий кырабаат кытыытыгар олорор эр киһи барыгын көрбүтэ. Г. Николаева (тылб.)
    Палуба үрдүгэр үс хара дьон барыктара …… үөһэттэн таҥнары өҥөйөн турбуттара. М. Горькай (тылб.)
  4. даҕ. суолт. Хараҥа, борук-сорук. Охваченный сумраком, сумрачный, полумрачный
    Барык хараҥаҕа кини ханнык эрэ сыыры өрө дабайан иһэн өйдөөбүтэ, аарыма кырдьаҕас тииттэрдээх халдьаайы эбит. Амма Аччыгыйа
    Куораты аҕыйах сулустаах ытарҕа ыйдаах барык халлаан саппыт. Н. Габышев
    Уйгуурбат уу чуумпу хоонньугар Дьокуускай утуктуу бигэнэр, Барык түүн суорҕаннаан үллүйэр. Күннүк Уурастыырап
    Им (түлэй, хара) барык – туох да көстүбэт хараҥата. Глубокая, непроглядная тьма
    Түүҥҥү күһүҥҥү түлүккэ Кыым да кылайбат, им барык. Эллэй
    Түүҥҥү түннүк нөҥүө, ол Түлэй барык хараҥа, түөспэр түһэн дьоллообут Эн суһуоххун санатар. Д. Апросимов
    Хара барык түүнтэн босхоломмут Халлаан курустаал урса дьиримниир. А. Абаҕыыныскай