1) разводить дымокур; бырдахтан түптэлээ = развести дымокур (для защиты) от комаров; 2) перен. разг. делать что-л. быстро; үлэлээн түптэлээ = быстро работать; ытан түптэлээ = выстрелить несколько раз подряд (пуская клубы дыма). түптээх спокойный, размеренный; түптээх кэпсэтии тахсыа суоҕа спокойного разговора не получится.

ж. богема (1. буржуазной обществоҕа түптээх олоҕо, үлэтэ суох интеллигеннэр — актёрдар, музыканнар, художниктар, литера тордар; 2. оннук дьон бэрээдэгэ суох олохторо).

прил. 1. (тихий, не бурный) чуумпу; спокойное море чуумпу муора; 2. (выражающий спокойствие) холку; он сказал спокойным голосом кини холку куолаһынан эттэ; он был спокоен кини холку этэ; 3. (уравновешенный) холку, киэҥ көҕүстээх, сымнаҕас; у него спокойный характер кини холку характердаах; спокойная лошадь сымнаҕас ат; 4. (протекающий в спокойствии) түптээх, сынньалаҥ, бүччүм; спокойная жизнь түптээх олох; спокойная работа сынньалаҥ үлэ; спокойное место бүччүм сир; 5. разг. (удобный) холку; спокойная обувь холку атах таҥаһа; # будьте спокойны разг. эрэнэн кэбис; я за него спокоен мин кини туһугар эрэнэбин; спокойной ночи! үчүгэйдик уту-йуҥ! (киэһэ быраһаайдаһар оннугар этиллэр); спокойная совесть суобас ырааһа (бэйэ санаатыгар).

1. аат. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар киһи. ☉ Человек, ведущий бродячий образ жизни, бродяга
   Бытырдаанап бэйэтин куомуннаахтарын: хаартыһыттары, хаамаайылары түмэн нэһилиэгэр «Кыһыл Сулус» диэн артыалы тэрийэр. Р. Баҕатаайыскай
   Күтүр өстөөх, оҕо баранан суол хаамаайытын оҕотун ылбыт буола-буола. Күннүк Уурастыырап
   Ол саҕана ити курдук быралгы кэриэтэ сылдьар араас хаамаайылар элбэх буолааччылар. Күрүлгэн
2. даҕ. суолт. Түптээх үлэтэ-хамнаһа суох, ускул-тэскил сылдьар. ☉ Ведущий бродячий образ жизни, скитающийся
   Күлүк Сүөдэр — ыалтан ыалга күлүк курдук сылдьар, аҥаардам, хаамаайы киһи. Н. Неустроев
   Хаамаайы киһи оҕотугар соҕотох баар-суох кыыһын ыһыктыбатаҕа чахчы. А. Бродников
   Арҕаа Кыргыдайтан сылдьар хаамаайы муҥнаах эбит. С. Маисов

сыһ.
1. Тыаһа-ууһа суох, аргыый аҕай (хол., олор). ☉ Тихо, спокойно (напр., сидеть)
Уолаттар наһаа чуумпутук туттубуттарын үрдүнэн, Катя, соһуйан, ойон турда. Амма Аччыгыйа
2. Нус бааччытык, түптээхтик, холкутук (олоххун олор). ☉ Спокойно, размеренно, мирно (жить)
Мин биир түгэҥҥэ уолҕамдьытык, хабырдык быһыыламматаҕым буоллар, ыал түс-бас аҕата аатыран, атыттар курдук сылаастык, чуумпутук, киһилии олоруом этэ. И. Гоголев

сов. 1. кого-что (ударом, толчком) уһулу оҕус, төлө оҕус; туура. оҕус (зуб); түҥнэри оҕус (всадника); выбить стекло түннүк тааһын көҥү оҕус; 2. кого-что (вытеснить противника) үүр; 3. что, ' разг. (выколотить) тэбээ; выбить пыль из ковра көбүөр быылын тэбээ; 4. что (выдавить, вычеканить) оҥор, кут; 5. что, с.х. (уничтожить градом и т. п.) оҕус, алдьат; # выбить кого-л. из колей түптээх олоҕун аймаа; выбить дурь из головы разг. акаары санаатын бырахтар, өйдөт.

аат., кэпс. Түптээх олоҕо да, үлэтэ да суох, албынынанкөлдьүнүнэн аһаан-таҥнан сылдьар устугас киһи (билигин үксүн үөхсүү тыл быһыытынан тут-лар). ☉ Проходимец, мошенник, пройдоха (обычно употр. как бран.)
Эрэ буолуохсут: «Ээ, илэчиискэ, ыалы кэрийэ сылдьар кэрэдэк... дөксө саҥалааххын-баҕастааххын!»- диэтэ. П. Ойуунускай
Одунчаларга Чолбон Ньукулай диэн аатырбыт хаартыһыт, түөкүн, илэчиискэ киһи баара. Күннүк Уурастыырап
Харчы иннигэр, барыс туһугар баһы быһары кэрэйбэт илэчиискэлэр элбэх сирдэрэ. Болот Боотур
Уолгун дойдутун-сирин көрдөрбөккө, аймахтарыттан туоратан, куоракка иитэн, куорат илэчиискэтэ оҥорбут, бэйэтин дьонугар утары саа туттарбыт - эн бааргын! С. Ефремов

аат., кэпс.
1. эргэр. Туһалаах үлэнэн дьарыктаммакка, хаартылаан аһаантаҥнан сылдьар киһи. ☉ Картежникжулик, шулер
«Акаары абаҕаҥ, Хаартыһыт Хабырыыс курдук Илээт буолаары Итиннэ иилиһинниҥ дуо?» - диэн Илдьи мөҕөрүн Эмиэ истэрим. А. Софронов
Итиэннэ Иһээччи киһи Илээт аатырбат, Хата Хаартыга ханыылаһыахтааҕар Уоруйах буолбут ордук. А. Софронов
2. Албын-түөкүн, түптээх үлэтэ суох киһи (билигин үксүн үөхсүү курдук тут-лар). ☉ Мошенник, плут (обычно употр. как бран.)
Түгэҕэ суох түөкүн, иҥсэлээх илээт түөрт эркинтэн сирэйэ сааппат. П. Ойуунускай
[Арыгы] Талаанньыты табаарыстыыр, Түөкүнү дьүөгэлиир, Илээти билиһиннэрэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ити илээт киһи күлүүтэ суох туруо дуо? Арба «кинээс» оҕото «куһаҕаттарын» биһигини элэктээминэ. Эрилик Эристиин
русск. устар. ляд 'все негодное и недоброе, дух пакостей, нечистый, черт'

1. аат. Оҕо ийэтэ эбэтэр аҕата. ☉ Один из родителей, родитель
   Оҕото үчүгэй ыал буолбутун көрөртөн ордук улахан дьол төрөппүккэ ама баар буолуо дуо? С. Данилов
   [Мунньахха] күүттэрэн-күүттэрэн сүүрбэ алта оҕоҕо баара-суоҕа уон икки төрөппүт кэллэ. Н. Лугинов
   Оҕо диэн саха ыалын кэскилэ, төрөппүттэр ыарыйдахтарына түптээх олоххо эрэнэр суос-соҕотох тулааһыннара буолара. АИА КХО
2. даҕ. суолт. Ийэҕэ, аҕаҕа сыһыаннаах. ☉ Относящийся к родителям, родительский. Үөрэх дьыла бүтэрин саҕана учууталбыт төрөппүт мунньаҕын оҥордо
   □ Педагогическай кэлэктиип уонна төрөппүт кэмитиэтин түмсүүлээх үлэлэрин биир сонун саҕалааһынын быһыытынан соторутааҕыта буолбут аҕалар кэмпириэнсийэлэрин тэрийэн ыытыыны ааҕыахха сөп. «Кыым»

үтүөх-батаах сырыт — 1) үүрүүгэ-түрүйүүгэ, атаҕастабылга сырыт. ☉ Подвергаться гонениям, притеснениям
Гитлеровскай фашистар баһылыктыыр бириэмэлэригэр кинилэр иккиэн үтүөх-батаах сылдьыбыт дьоннор. Софр. Данилов
Дабыыт үчүгэй иитиини ылбатаҕа, төттөрүтүн үтүөх-батаах сылдьан куһаҕан майгыламмыта. У. Нуолур
Баартыйата эҥинэ суох, хата төттөрү туора көрүллэр, үтүөх-батаах сылдьар киһибин. Д. Таас; 2) түптээх дьарыга суох, сорукболлур курдук сырыт. ☉ Не иметь постоянных, определённых занятий, быть на побегушках
Сайын суол-иис суох, суоппар илии-атах үлэҕэ үтүөх-батаах сылдьара интэриэһэ суох. П. Егоров
Быстах үлэҕэ сылдьар ыччаттар сорохторо анал үлэ суоҕуттан, үтүөх-батаах сылдьартан олоххо хайыы-үйэ табыллыбатах курдук сананаллар. И. Аргунов