и. д. от төгүрүй =.
Якутский → Русский
төгүрүйүү
төгүрүй=
1) виднеться — о чём-л. круглом; хайа тэллэҕэр куөл төгүрүйэн көстөр у подножия горы виднеется круглое озеро; 2) ходить вокруг чего-л., обходить кругом что-л.; күөлү төгүрүй = ехать вокруг озера; төгүрүйэ хаамп = ходить, обходить кругом; 3) окружать, брать в кольцо; өстөөҕү төгүрүй = окружить врага; 4) делать крюк; кружить; ырааҕынан төгүрүй = сделать большой крюк; курдаттыаҥ да төгүрүйүөҥ погов. прямиком поедешь — кружить будешь.
Якутский → Якутский
төгүрүйүү
төгүрүй диэнтэн хай
аата. Мохсоҕол куобаҕар улам чугаһаан, куобах оҥорор быыкаа эргиирдэрин, төгүрүйүүлэрин быһыта түһэн, улам эмэн-сабырыйан киирэн истэ. Н. Заболоцкай
1922 сыллааҕы муус устар ый уон биир күнүттэн Бүлүү куората Канин эписиэр үрүҥ баандатын төгүрүйүүтүгэр олорбута. «Чолбон»
төгүрүй
туохт.
1. Ханан да муннуга, өҕүллэҕэһэ суох эргиччи баран, күн курдук быһыылан. ☉ Быть, становиться круглым, иметь форму круга
Тишко хараҕа, мэкчиргэ хараҕын курдук, төгүрүйэн эрилиҥнээтэ. Амма Аччыгыйа
Хаҥас кытылбытыгар чараҥнарынан эҥээрдэммит уһун синньигэс хочобут эмискэ баҕайы, алаадьы курдук, төгүрүйэн хаалар. Л. Попов
Үөн-көйүүр хаптайан, сылгылар уойан, самыылара төгүрүйэн, түүлэрэ-өҥнөрө килбэлдьийэн испитэ. И. Федосеев
2. Кими, тугу эмэ тула тур, тулалаа. ☉ Располагаться, становиться вокруг кого-чего-л., окружать кого-что-л., обступать со всех сторон
Сэрииһиттэри атаарар дьон төгүрүйэн, ыга симсэн турдулар. Амма Аччыгыйа
Киэһэ төннөн кэлэн иһэн, кинилэр отууну саҥата суох төгүрүйэн кэбистилэр. Н. Заболоцкай
[Хараҥа муннуктан тахсыбыт үс холуочук уол] кыыстаах уолу төгүрүйэн кэбистилэр. «Чолбон»
3. Ким, туох эмэ тула эргийэ хаамп, сырыт. ☉ Ходить вокруг кого-чего-л., обходить кругом кого-что-л., кружить
Биир кыыс оҕо күн тура-тура дьиэтин төгүрүйэр үһү (тааб.: сиппиир). Хара Бытык аргыый аҕай, сэрэммит киһи быһыытынан, ампаары төгүрүйэн көрдө. Н. Неустроев
Ойбону чупчугур гына төгүрүйэ сылдьан кэҥэтэн баран бытарыйбыт мууһу хоппонон хостонор. ПАЕ ЭАБ
4. Быһа буолбакка, эргийэн бар. ☉ Идти окружным путём, делать крюк
Курдаттыыбын диэн төгүрүйүөҥ (өс хоһ.). Бииктэр биэлсэр ыаллыы нэһилиэк ыалдьыбыт киһитигэр баран иһэн, төгүрүйэн, кинини [Микиитэни] атыгар олордон аҕалла. Амма Аччыгыйа
Кини төһө да төгүрүйэн айаннаатар, утаакы буолбата, пиэрмэтэ бу көстөн кэллэ. Н. Заболоцкай
5. байыан. Кыргыһыыга өстөөххүн кыдыйаары эбэтэр билиэн ылаары ханна да ыыппат гына тула өттүттэн хаай. ☉ Располагаться вокруг вражеских войск, изолируя их от остальных, с целью уничтожения или пленения, окружать
Аҕыйах хонон баран, өстөөх аармыйата Одессаны үс өттүттэн иилии төгүрүйбүтэ. Н. Якутскай
Биһиги ньиэмэстэри «биир-биэс» диэбэккэ эрэ дьиктитик төгүрүйэн ылар ньыманы толкуйдаатыбыт. Т. Сметанин
Ньиэмэс бартыһааннары төгүрүйэн ылан, букатыннаахтык эһээри кырган эрэр сураҕа ыйы быһа саллаат кулгааҕыттан арахпата. Д. Кустуров
6. көсп., калька. Кимиэхэ эмэ хайдах эмэ сыһыаннас, ханнык эмэ быһыынымайгыны олохтоо. ☉ Создавать вокруг кого-л. какую-л. обстановку, окружать (напр., заботой, вниманием)
Кыһыл Аармыйаҕа көмөлөһөр, сэбиэскэй саллааттар, эписиэрдэр кэргэннэрин итии кыһамньынан төгүрүйэр пионердар тустарынан суруллубут бу кинигэ …… кыраныысса тас өттүгэр да киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
Эдэр саас кыымынан, Эн миигин, төгүрүй! П. Тулааһынап
ср. др.-тюрк. тенри ‘кружиться (о голове)’, тегзин ‘вращаться, кружиться; обходить кругом’, кум. дегеремек ‘кружиться’
Еще переводы: