1. кручёный; эрэдэһин үүв кручёные удила; 2. резьба (винта, шурупа).

1) нижняя губа; уголки губ (у лошади); 2) удила # уодьугаҥҥын тардыам обуздаю, усмирю тебя.

нижние ремни удил, недоуздка; недоуздок; удила; уостуган ыттан сиэт = водить лошадь под уздцы.

1) самоделка || самодельный; амаҕаччы үүн самодельные удила (из ремешка, тальника и т. п.); 2) перен. ловкость, находчивость.

м. 1. (часть папиросной гильзы) бөппүрүөскэ сотото; 2. (трубка для курения) мустуук, чубуук; 3. мустуук (духовой инструмент уоска тутуллар чааһа); 4. (удила) үүн тимирэ.

1) делать импровизированные удила (из ремешка, тальника и т. п.); 2) перен. хитростью заставлять проговориться; амаҕаччылаан ыйыт = задавать хитрые вопросы, чтобы заставить кого-л. проговориться.

I сов. что (прикусить) быһа ытыр, хам ытыр; закусить губы уоскун быһа ытыр; # закусить удила 1) (о лошади) уостуганы хам ытыр; 2) (не знать удержу в чём-л.) үүнэ--тэһиинэ суох бар; закусить язык саҥата суох бар.

приделать кольцо к чему-л.; үүнү тиэрбэстээ = приделать кольцо к удилам.

аат.
1. Аты салайарга талаҕынан, быанан үүн курдук баайыы (дьиҥнээх үүн суоҕар үүнү быстах солбуйуу). ☉ Ремешок, заменяющий удила, импровизированная узда
Дьырыбына Дьырылыатта Кыыс бухатыыр обургу атын амаҕаччытыттан салайа тарта. П. Ядрихинскай
Хаҥха ыҥыырдаах, хатырык сөрүөлээх, амаҕаччы үүннээх, сутука тэһииннээх миҥэ биэ турарын көрдө. ПЭК ОНЛЯ I
△ Акка үүнүн таһынан кэҥэриититтэн тартаран бааллыбыт быа (баһын кыайтарбат акка). ☉ Ремень, проведенный поверх узды через ноздри лошади (закусывающей удила).
2. көсп. Албынныыр, албастыыр ньыма; албыннаан-түөкэйдээн үктэтии. ☉ Хитрый, ловкий способ; хитрость, обман
[Сүрэҕим] Кырдьык суолуттан кыратык Арай туоруу түс эн Албынкөлдьүн амаҕаччытын Аахсан, киниэхэ эрэнэн, Оччоҕо, доҕоор, эйигин Түөспүттэн хостоон ылыам. Баал Хабырыыс
Бултуурга ханнык амаҕаччылары туттары барытын ымпыктаанчымпыктаан сиһилии кэпсээн тахсыбыта. В. Протодьяконов

көр уостуган
[Сылгы] Омунугар, уоругар Уодьуганын көмүллүүрэ. Л. Попов
Уодьуганнар кылыргыыллар. Уот ч. Уохтаах акка — ыстаал уодьуган наада! М. Горькай (тылб.)
♦ Уодьуганын тарт (тут) көр тарт
Түптүр үтүгэн түөкүнэ, Уоран-талаан барбыккын, Умса баттаан ыламмын, Уодьугаҥҥын тардыам. П. Ойуунускай
Тойоттору уодьуганнарын тардыахпыт!.. Л. Попов
[Оруос Баай обургу дьаалыны] Умсары уурдум, тиэрэ тэптим, Уодьуганын туттум, тэһиинин тартым. «ХС»
ср. тюрк. аҕызлык, ооздук, ауыздык ‘удила’