1. 1) предок; биһиги удьуорбут тимир ууһа үһү говорят, что наш предок был кузнецом; ср. өбүгэ , төрүт I 1; 2) потомок; потомство || потомственный; булчуттар удьуордара потомки охотников; удьуор сылгыһыттар потомственные коневоды; удьуор баайдар наследственные богачи; 2. в знач. нареч. совсем; отроду; удьуор суох совсем нет; удьуор соҕотох он отроду один.

уст. большой деревянный ковш; удьаанан сомус = черпать что-л. ковшом.

1. аат.
2. Кимтэн эмэ төрүттээх киһи, ким эмэ хаһыс эмэ көлүөнэтэ. ☉ Человек по отношению к своим предкам, потомок
   Кинилэр төрдүлэринэн, кырдьык даҕаны, нуучча дьонноро — Өлүөнэ дьаамсыктарын удьуордара. Н. Габышев
   Николай Калитин, булчут удьуора буолан, Эркээйини ордук ытыктыыр. Н. Калитин
   Былыргы өбүгэлэр бүгүҥҥү удьуордара нус-хас, туох да кыһалҕаны билбэккэ олороллоругар кини көмөлөһүөхтээх. «Чолбон»
   △ Сүөһү, кыыл ыччата, төрүөҕэ. ☉ Потомство (у животных)
   Ууһатыыга да төрөл сүөһү удьуора үүттээхастаах буолар. ВМП УСС
   «Ити Мэгэдьэккэ былыр-былыргыттан ууһаабыт боруода сылгылар удьуордара», — диэтэ Дьөгүөссэ. «ХС»
   Үчүгэй үүттээх, эттээх сүөһүлэр удьуордарын элбэтиигэ утумнаах үлэ барбат. «Кыым»
3. Ким эмэ төрдө, өбүгэтэ. ☉ Древний предшественник по роду, предок
   Эмээхсин мөһөөччүккэ суухара өйүөлээн баран, уолга эппит: «Дьэ, тукаам, эн удьуордарыҥ бары бухатыыр дьон этилэр». Саха фольк. Дойдуларыгар тыаҕа Даайалаах удьуордара мас көнөлөрүнэн сураҕыраллара. Софр. Данилов
   Улуу булчут удьуордарым Туйахтарын хатардаҕым. В. Гольдеров
   Биһиги киһибит, уол оҕону төрөтөн хаалларан, удьуорбутун уһатар, туйахпытын хататтарар буолбут диэн бөҕө санаалаахпыт. «ХС»
4. Тыынар тыыннаахха айылҕа биэрбит майгыннаһар уратылара көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһиилэрэ, утумнааһын. ☉ Свойства организмов повторять от поколения к поколению сходные природные признаки, наследственность
   Арыгы төрөтөр оҕоҕо, удьуорга охсуулаах буоларын ийэ билиэхтээх. ДьИэБ
   Кыра ханнык эмэ балыгы хаптардаҕына, ийэтигэр мииннээн иһэрдэллэрэ. «Оҕом сыыһа, эр киһи удьуора холлуо дуо, бултаан аһатан үтүөрэн эрэбин», — диирэ Зинаида Антоновна. Айталын
   Ынах үүтү биэриитэ кини аһылыгыттан уонна удьуоруттан, ону тэҥэ үүттүтүүттэн буоларын кэлин сылларга ордук чуолкайдык билсэн иһэбин. «Кыым»
5. даҕ. суолт. Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэр, өбүгэлэртэн кэлбит. ☉ Передающийся от поколения к поколению, родовой, потомственный
   Аҕатын аймахтара удьуор улахан үөрэхтээх, үлэһит дьон. А. Фёдоров
   С.Н. Курилов 1935 сыллаахха Саха АССР Аллараа Халыма оройуонугар элбэх оҕолоох удьуор балыксыт юкагир кэргэнигэр төрөөбүтэ. «Кыым»
   Бостууктартан уонна биригэдьиирдэртэн үгүстэрэ удьуор табаһыттар. ПСБ ГБҮ
   ◊ Удьуор харалы, <умсуор силик> эргэр. — 1) төрүттэриттэн уһулуччу үтүө өрүттэрин баппыт киһи. ☉ Человек, унаследовавший от предков выдающиеся качества, породистый, родовитый
   «Мин даҕаны төрүт удьуор харалы киһи этим!» — инньэ диирин кытта бэрт сүрдээх кынат тыаһа куугунаан түстэ. Саха фольк. Олорор диэни билбэттэр Удьуор харалы булчуттар, Мэхээнньиктэр, сүөсүһүттэр — Билигин бары отчуттар. М. Хара; 2) хаан уруу буолбатах, ол гынан баран, уруурҕаһар, бэйэбэйэлэрин өйөһөр дьон. ☉ Люди, которые, не являясь кровными родственниками, поддерживают близкие отношения, родственные души. Аана биһикки удьуор харалы, умсуор силик буолан бодоруспуппут быданнаата
   ср. п.-монг. удьуҕур ‘корень, происхождение’

аат., эргэр. Кымыс баһар уһун уктаах дириҥ, улахан мас хамыйах (хомуостан кыра, хамыйахтан улахан). ☉ Большой деревянный ковш с длинной рукояткой для разливания кумыса, средний по величине между хомуос и хамыйах
Ааныка эмээхсин мас удьаанан баһыталаан дьон иннигэр ууруллубут кытыйаларга кутан быччалдьытта. Болот Боотур
Уохтаах кымыһы Ойуулаах удьаанан Уһаа айах (кымыс иһитэ) аайы куттулар. ГНА ТС
◊ Сиэллээх удьаа — ыһыахха эбэтэр атын да бырааһынньыктарга туттуллар, угугар сылгы үрүҥ кыла симэхтээх удьаа. ☉ Черпало или ковш с украшенной белыми конскими волосами длинной рукояткой, используемый во время ысыаха (ыһыах) или других празднеств
Сири иһиттэртэн Симиин кымыһы Сиэллээх удьаанан Симиир аайы сэмсээтилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кырыктаах батыйанан далбаатаммыт боотурдааҕар Аан дойду амарах иччитин аһатар Сиэллээх удьааны туппут Айыы киһитин мин быдан ордоробун. И. Гоголев
Иһигэр сэттэ сиринэн үрүҥ сиэллээх удьаа хамыйаҕы уган кэбиһэллэрэ. К. Уткин
ср. казах. ожау ‘ковш, черпак’, тат. ужау ‘деревянный половник’