Якутские буквы:

Якутский → Русский

утаата

см. утаа .

утаа

I последующий; ол утаата буолбута это произошло сразу после того (случая); бу улаханым утаата оҕом это мой второй ребёнок.
II послелог, упр. осн. п. в первое время после...; сыбаайбабыт утаа в первое время после нашей свадьбы; ср. утаатыгар .

утаа=

• опаздывать; отставать; медлить; утаан баран кэл = приходить с опозданием.

Якутский → Якутский

утаата

утаатыгар диэн курдук
Ол куоракка кини маҥнай үөрэнэ киирдэҕин утаата этэ. Далан
Сэрии алдьархайдаах сылларын аччык, аас-туор утаата, Баатылы оройуон уһук бөһүөлэктэриттэн биирдэстэрэ этэ. Айталын

утаа

I
туохт. Туохтан эмэ тардылыктан, хойутаа, бытаар. ☉ Задерживаться, медлить
Мүлгүн Бөҕө утуох киһи буолбатах, дьэ, сааллан-санньылыйан, иһиирдэн-куһуурдан аҕай истэ эбээт! ПЭК ОНЛЯ III
Ити кэнниттэн утаабакка, икки будка тимир оһоҕо тэҥҥэ лиҥкинии умайда. Н. Заболоцкай. Строд этэрээтэ бөҕөргөтүммүт кирбиититтэн тахсан биэриэ суоҕун билэн баран, Пепеляев кыһыллары утаабакка атаакалыырга быһаарыммыта. Ленин с.
ср. тув., алт. уда, с.-юг. ота ‘медлить, запоздать’
II
дьөһ.
1. Кэм сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ханнык эмэ кэм бүтээтин кытта тута буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении момента времени, сразу после которого совершается действие
Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии бүттэҕин утаа Саха драматическай тыйаатырыгар саҥа салайааччы баар буолла. Софр. Данилов
Таисия Захаровна маҥнай кэллэҕин утаа сахалары дьиктиргии, сөҕө көрөр этэ. Л. Попов
Мичил маҥнай утаа чуҥкуйуох курдуга, онтон үлэҕэ үлүһүйэн, бу сир туспа кэрэтигэр абылатан, үөрэнэн хаалбыта. И. Федосеев
ср. др.-тюрк. уд ‘следовать’

утаа буолаат

көр утаакы соҕус буолаат
Утаа буолаат, маҥан тирии бүрүөһүннээх кыракый саха балаҕанын аана аһыллан, иһиттэн итии туман бургучуйа түспүтэ. Д. Таас
Утаа буолаат, эр дьон көтөн түспүттэрэ, онтон утуу-субуу оҕолор, дьахталлар кииртэлээбиттэрэ. Күннүк Уурастыырап

утаа соҕус

сыһ. дьөһ. Кэм сыһыанын көрдөрөн, хайааһын син балай да уһун кэмҥэ буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении продолжительного отрезка времени, в течение которого совершается действие
Давид Бакланов утаа соҕус саҥата суох таалан олорбохтоото. Н. Якутскай
Утаа соҕус ону-маны тиҥсирийэн, оһох холумтанын тула хаампахтаата. «ХС»
Өлөксөөс утаа соҕус саараан турбахтаан баран, Лариса Александровна балааккатыгар тиийэр. «Чолбон»

Еще переводы:

утарытынан

утарытынан (Якутский → Якутский)

сыһ. Хайдах баарынан, албына-күрдьэҕэтэ суох, кырдьыгынан, чиэһинэйдик. ☉ Как есть в действительности, по совести, правдиво, честно (напр., поступать)
Дьон улаатан баран иирэн тураллар ээ: эн хараҕын, мин — үрүҥмүн, эн — акаарыгын, мин өйдөөхпүн диэн. Оҕо инньэ гыммат, оҕо утарытынан сылдьар. Н. Чуор
[Батурин] дьыаланы кытаанахтык иэстээччи, хоччоҕойдук, утарытынан. В. Яковлев
Эн утаата урдустарга утарытынан сылдьарбын ордоробун. С. Федотов

около

около (Русский → Якутский)

предлог с род. п. 1. (рядом, возле) аттыгар, таһыгар, чугаһыгар; мы живём около вокзала биһиги вокзал таһыгар олоробут; сидеть около больного ыалдьааччы аттыгар олор; 2. (приблизительно, почти) кэриҥэ, саҕана, утаата; =чча; около трёх часов үс чаас саҕана; около килограмма килограмм кэриҥэ;около тридцати отучча; около ста сүүсчэ.

сэнньэлэс

сэнньэлэс (Якутский → Якутский)

туохт. Арахсыспакка бииргэ эҥээрдэһэн сырыт (иккиэ эбэтэр хаһыа да буолан сылдьар доҕордуулар, аргыстар тустарынан). ☉ Быть вместе, быть неразлучными (напр., о друзьях)
Бастаан утаата уот оттооччута, дьиэ сууйааччыта иккиэн бииргэ сэнньэлэһэн сылдьыбыттара. Болот Боотур
Кинилэр үһүөн өрүс хааһыгар тахсан мутукчалара, сэбирдэхтэрэ түһэн сэндээрбит тыа устун сэнньэлэһэн испиттэрэ. Далан
Мииппээн биһиги саастыыбыт. Кырабытыттан бииргэ сэнньэлэһэрбит. П. Аввакумов. Шура кырасыабай, ону бэйэтэ билэрэ, ол да буоллар кинини ким да таптаан да сэнньэлэспэт этэ, ол баара улахан хомолтото. П. Павлов

күнүскү

күнүскү (Якутский → Якутский)

даҕ. Күн ортотунааҕы. ☉ Дневной, обеденный
Хамначчыт Харытыана эрэйдээх уу баһа барыан иннинэ хотуннаах тойонугар күнүскү чэйдэрин бэлэмнээн баран: «Чэ, чэйгитин иһиҥ», — диэбитэ. П. Ойуунускай
Бииктэр Тыаһыты кытта сэргэстэһэн иһэн Тоҕой Сэлэ күннээх күнүскү салгынын, кымыс курдук ыйырбахтыыр. Л. Попов
Уу-чуумпу. Ол үрдүнэн күнүскү аһылыктан киэһэ биир да кырдьаҕас үлэтигэр тахсыбата. И. Сосин
◊ Күнүскү омурҕан — от үлэтигэр күнүс аһыыр кэм. ☉ Дневной, обеденный перерыв на сенокосе
Күнүскү омурҕан саҕана Ипатий Ханчыыһап уонна Лука Иванов хааллылар. М. Доҕордуурап
Буолла күнүскү омурҕан, Табахтааһын, айдаарсыы. Баал Хабырыыс. Күнүскү ыам (ынах) — күнүс ынах ыанар үлэтэ (үксүн сайыҥҥы кэмҥэ). ☉ Дневной удой (обычно в летнее время)
Бастаан кэллэхтэрин утаата, күн аайы биир кырдалга мустаннар, күн уоттаныаҕыттан күнүскү ыам бүтүөр диэри үҥкүүлүүллэрэ, ыллыыллара. Болот Боотур
Ийэлэрэ күнүскү ынахха тахсыбытын кэннэ, Чүөчээски малын-салын барытын хомунна. Суорун Омоллоон
Күнүскү ыамын ыан баран Хобороос, үүттээх ыаҕайатын туппутунан киирэн, хаҥас диэки ааһар. А. Бэрияк
Күнүскү ынах ааһан эрдэҕинэ, бастакы омурҕаҥҥа муһуннулар. М. Доҕордуурап

ылгын

ылгын (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Дьиэ кэргэҥҥэ ордук тапталлаах, харыһыктаах, сааһынан саамай эдэр, кыра. ☉ Младший, самый маленький в семье, пользующийся особым расположением, покровительством, находящийся на особом положении
    Хара Дьаҕыл оҕонньор, дархан Маҥан Хопто эмээхсин сэттэ кыталык кыргыттарын ылгыннара Үрүлүйэр ньуурдаах Үрүҥ Чөмчүүк диэммин. И. Гоголев
    Шура — эрдэ огдооботуйбут, тиийиммэт-түгэммэт олохтоох эмээхсин ылгын кыыһа. Н. Якутскай
    Ол кыыс үтүө ыал ылгын оҕото үһү. А. Сыромятникова
  3. Толоругаһынан, истигэнинэн сөбүлэтэр (ким эмэ). ☉ Располагающий к себе исполнительностью, покорностью
    Өссө Алдан куоратыгар сылдьан, бириискэ хаһыатыгар үлэлээбитэ. Нил Нестерович ылгын уола буола сылдьыбыта. Н. Босиков
    Былаас сорудаҕа Дуняшаны кулуба ылгын оҕото буола сатыырга кыһайдаҕа. ХКК
    Сол күн, ыам ыйын 1 күнүгэр, Гитлер ылгын киһитэ Борман диниэбинньигэр суруйбут: «Биһиги Импиэрискэй кэнсэлээрийэбит урусхалланан бүтэн эрэр». «ХС»
    2
    аат суолт. ылгын чыкыйа диэн курдук. Оттон Такыйык оҕонньор ылгынынан кулгааҕын хаста. Амма Аччыгыйа
    Бииринэн, — Устинов ылгынын ыга баттаата, — манна, бөһүөлэккэ, хаалар ыанньык сүөһү мэччирэҥэ кэҥээн, дэлэкээннээх абыраныа, үүтэ-аһа дэлэйиэ этэ дуо? Н. Заболоцкай
    Ылгыным адьас тириититтэн эрэ иҥнибит. Итиитигэр буолан ыалдьарын да өйдөөбөппүн. Н. Кондаков
    ◊ Ылгын сөмүйэ түөлбэ. — ылгын чыкыйа. ☉ Мизинец
    Оол хоту дьааҥыттан икки хара түһэн эрэр. Мантан көрдөххө тэбис тэҥнэр, ылгын сөмүйэ саҕалар. Ити Кууһумалаах Мотуруона. Эрчимэн
    Ылгын <таас> ойоҕос көр ойоҕос. Икки ылгын таас ойоҕоһум, Икки уу сымсым, Икки эмиийим кэрэтэ, Икки эбир дьаҕыл ньилбэҕим ыарыйдылар. Саха нар. ыр. II
    Биһиги сүүрдээччибит, өлүү буолаары гыммыт диэн ыксаан, Көмүс Кутуругу икки ылгын ойоҕоһун быһа кыбыйар. Күннүк Уурастыырап. Ылгын тарбах түөлбэ. — ылгын чыкыйа. ☉ Мизинец
    [Омуоча] ампаарга тахсан туох ханнык иннинэ Ньургустаана тапталын бэлиэтин көмүс биһилэҕи ылан, ылгын тарбаҕар кэтэн кэбиспитэ. Аргыс-1
    «Эһиги, пионердаах оҕолор, уон төрдүөҕүт», — диэн баран Жирков уҥа илиитин ылгын тарбаҕын бүк баттыыр. Н. Якутскай. Ылгын утаата түөлбэ. — аата суох тарбах. ☉ Безымянный палец. Ылгын уол — ким эмэ атыттартан чорботон ордук сөбүлүүр, эрэнэр киһитэ. ☉ Любимчик, фаворит
    Баллай баай ылгын уолаттарынан Доодойу тараччы туттаран ылбыт. ҮҮА
    [Нүһэр Дархан:] Умнума эн [үрдүк аналгын], ылгын уолум Киис Бэргэн! И. Гоголев
    Мин куруутун этэрим, Быстахов өссө бэйэтин көрдөрүө диэн. Бииргит — ылгын уола, иккискит — күтүөтэ. Н. Лугинов
    [Хаппытыан:] Ити дьиибэ киһи, ыал хамначчыта буолуон сөп этэ да, букатын атын. Кириллиннэр уруулара. Кинилэргэ ылгын уол буолан, ситэн-хотон сылдьар киһи. А. Сыромятникова. Ылгын чыкыйа (чыҥыйа) — киһи илиитин уонна атаҕын уһук кыра тарбаҕа. ☉ Мизинец
    Кокоринов төбөтүн нөрүтэн, ылгын чыкыйатынан ыстакаанын тыгыалаан татыгыратта. А. Фёдоров
    Таас сиидэтэ бэйэтэ туспа оҥоһуулааҕа. Түгэҕин киһи ылгын чыкыйатын саҕа суоннаах талаҕынан тиһэн, ыккардын 1 см кэриҥэ арытыалаан иҥиннэрбит буолара. МАП ЧУу
    Ылгын чыҥыйа көр ылгын чыкыйа. Оттон [оҕонньор] ылгын чыҥыйатыгар күөрэгэй түһэн олорон, …… киэҥ хонуу туһунан ыллаата. Эҕэрдэ СС
    Тарбахтартан аччыгыйа Чахчы ылгын чыҥыйа! Көрдөххүнэ — кэнники, Аахтаххына — инники! «ЭК»
    ср. алт. ылгым ‘шустрый, отборный’
вначале

вначале (Русский → Якутский)

нареч. маҥнай, бастаан утаа.

компенсатор синхронный

компенсатор синхронный (Русский → Якутский)

синхроннай компенсатор (электрическэй ситимнэ күүрүү эбэтэр утаа (фаза) халбаннааһынын туоратар электрическэй массыына.)

Категория: Энергетика и связь
бииртэн биир

бииртэн биир (Якутский → Якутский)

сыһ. Утуу-субуу. ☉ Один за другим
Оскуола саалатыгар бииртэн биир өрөспүүбүлүкэлэри көрдөрөр дэлэгээссийэлэр киирэллэр. «ББ»

киһиргээмэхтээ

киһиргээмэхтээ (Якутский → Якутский)

киһиргээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. Маҥнай утаа кини киһиргээмэхтээбитэ, Желтых тылын соччо истибэтэҕэ. В. Быков (тылб.)

лиһиргээмэхтээ

лиһиргээмэхтээ (Якутский → Якутский)

лиһиргээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Дэлбэритэ тэбиилэр] арыт утуу-субуу бүтэйдик, эрчимнээхтик лиһиргээмэхтээн ылаллар. В. Яковлев