уединённый и уютный || уединённо и уютно; бүөм сир уединённое и уютное место; бүөм санаа = чувствовать себя уютно.

ооҕуй-бараан ордуу — үчүгэй оҥоһуулаах, ис тэриллээх (барааннаах) дьиэ. ☉ Удобный, уютный, меблированный дом
Оннук оҕо биһиги эрэстииттэр Ооҕуй-бараан ордуубутугар Олохсуйан олоруо суоҕа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Онтон ыла буоллаҕына ооҕуй-бараан ордууламмыттар, оҕо-уруу тардыспыттар. П. Ойуунускай

даҕ., фольк. Киэҥ сылаас, киһи-сүөһү тоҕуоруйан олохсуйар (аан дойдуну хоһуйар уустук формула-эпитет сорҕото). ☉ Раскинувшийся вширь, тихий, теплый и уютный (часть сложной формулы-эпитета, прославляющей родину в нар
поэз.). Аан ийэ дойдум Алыгыр-налыгыр таһаатыгар Адаар ыарҕа дэтэммин Айгыстан үөскээтим. Саха нар. ыр. II

даҕ. Чуумпу, нус-хас, эйэлээх (хол., олох, эйгэ, бэйэ бэйэҕэ сыһыан). ☉ Мирный, уютный, приятный (напр., об атмосфере, обстановке)
Маппырдыын алта бандьыыт, сүбэлэрин холбоон, эйэ-дэмнээх биир ыал кыайан буолбатылар. Л. Попов
Сергей бу эйэ-нэмнээх паараҕа ымсыыра санаата. В. Яковлев
Звено дьэ эйэ-нэмнээх, биир санаалаах, үлэҕэ дьулуурдаах звено буолбута. «ХС»

даҕ. Киһи кута-сүрэ тохтуур, табыгастаах, кэрэ (дьиэни-уоту этэргэ). ☉ Уютный, удобный, приятный, доставляющий удовольствие (о доме, жилище человека)
Саҥа кыбартаал бырайыага биһиги хотугу айылҕабытыгар сөп түбэһэр. Манна билиҥҥи тустуһунан турар хоруопка дьиэлэргэ холоотоххо, быдан бүччүм, нус бараан. Н. Лугинов
Саамай чэпчэки да сыаналаах миэбэл тупсаҕайдык туруоруллубута мөлтөх оҥоһуулаах дьиэни-уоту, кыбартыыраны нус бараан көрүҥнүүр. Д ь и э х. Төрөппүттэриҥ дьиэтэ нус бараан сытынан аҥылыйара барыта үчүгэйкээнин, өлөр да чааскар сытан саныаҕыҥ. «ЭК»

ньим гын = (или гыннар=) делать плотным, непроницаемым; ааны ньим гына сап= плотно закрыть дверь; ньим курдук тихо, спокойно, без шума; дьиэбит сыбанан ньим гына түстэ избу обмазали, и стало тепло, уютно; ньим гына иһирдьэ түстүм я вдруг провалился в яму (с головой).

иэримэ дьиэ фольк. - 1) төрөөбүт-үөскээбит дьиэ. ☉ Родной очаг
Ол тиийэммин, кыргыһыыга киирэммин, Кырыктаах охсуунан өстөөҕү эсиһиэм! Иккистээн төрөөбүттүү үлүскэнник үөрэммин, Иэримэ дьиэбэр, эһиэхэ, эргиллэн кэлиэм! Эллэй
Дьэ, нойоон, Эдэр кынныһах, Ити дьахтары Иэримэ дьиэбэр иттэхпинэ, Дойдубун аҕынным диэн тумалдьытыа, Дьоммун көрдөр диэн чочоҥолуо. С. Васильев
Харалай Бэргэн обургу Ийэ кылына эмээхсин Иэримэ дьиэтин көрүөн Курдаттыы тартаран Куруук саныыр буолбута. И. Чаҕылҕан; 2) үлэлииргэхамсыырга, олорорго аналлаах, ситэри тэриллээх, киһи кута-сүрэ тохтуур, киэҥкуоҥ, нус-бараан дьиэ. ☉ Полноценный в хозяйственном отношении, уютный дом; дом - полная чаша
Дьээ-буо!!! Иитэниилээн олорор иэримэ дьиэм иччитэ, Баҕанам төрдүгэр барҕарбыт Дьиэдэ Бахсыыла! П. Ойуунускай
Иэримэ дьиэ иччитэ, Иэрэгэй бахсы, эймэһийэр буолаайаҕын. Эрилик Эристиин
Ону [кэрэ олоҕу] Аан дойду Алдьатыылаах сэриитэ Аҕырыс гыннарбыта, Араҥас алааспытыгар Аһаҕас даллаабыта, Иэримэ дьиэбитигэр Итэҕэс кэргэннээбитэ. С. Васильев
Дьээ, буо! Иэримэ дьиэҥ Илгэтигэр иитиллэн, Аарыма дьиэҥ Амтаннаах аһын Астына аһааҥҥын Буутун этэ буста, Сиһиҥ этэ ситтэ - Эр бэрдэ Эрилик үтүөтэ Эн буоллуҥ! ҮӨЫ

I 1) см. болуот ; 2) уст. всякое плавучее сооружение: судно, баржа, паузок и т. п.; ааттаспыт аалы көтөҕөр посл. мольбой (человек) и плот с места сдвигает # аалын баһа хоҥнон биэрбэт он медлит, он мешкает (букв. нос его судна никак не сдвигается); көтөр аал разг. воздушный корабль.
II уст.: аал уот священный огонь; домашний очаг; аал уоту отун , иэримэ дьиэни тэрин обзаведись уютным домом, разведи неугасаемый огонь (пожелание стариков молодым); аал луук мас миф. священный дуб; аал уххан эпитет духа домашнего очага.

1. даҕ.
2. Туох эмэ сүпсүгүн ааһан нус буолбут, сынньалаҥ, чуумпу. ☉ Спокойный, тихий, размеренный, без суеты и тревог (о жизни)
   Биһиги да олох олоруохпут, оҕо төрөтүөхпүт. Биһиги да кэрэ киэһэлэри атаарыахпыт, түптээх нус-хас кэмнэри аһарыахпыт. Т. Сметанин
   Кини нус-хас олоҕор Арай мэник оҕолор Айдааннара иһиллэр. И. Чаҕылҕан
   Нуктуу түстэр эрэ Нус-хас олоҕу түһүүр. С. Тимофеев
   △ Чуумпу, нус бараан (д ь и э н иуоту этэргэ). ☉ Приятный, тихий, уютный (об атмосфере, обстановке в до ме)
   Ол эрээри Молтой Тылбыков муода киһи. Итинник сылаас, нус-хас дьиэтигэр олорбокко, кыһын буоллар эрэ түүлээхтии барар. И. Федосеев
3. Холку быһыылаах, наҕыл майгылаах (киһини этэргэ). ☉ Спокойный, сдержанный (о характере человека)
   Айгылла ураты нус-хас туттунуулаах, киэҥкуоҥ, холку майгылаах үтүө киһи этэ. Н. Лугинов
   [ Хонооһой:] Көҥдөй куоластаах, нус-хас, дьоһуннаах киһи, ол да иһин оҕонньор аатырдаҕа. У. Нуолур
   Күбэйээнэ эмээхсин мырчыстаҕас гынан баран буһуу арыы курдук нүөл, нус-хас, дьоһуннаах сэбэрэтэ ис киирбэхтик иэйэр. И. Данилов
4. сыһ. суолт. Наҕыллык, нус бааччы. ☉ Не спеша, спокойно, без суеты и тревог
   Туох да кыһалҕата суох нус-хас олоруллубута. Амма Аччыгыйа
   Оҕолорун туһугар кинилэр [Чокуураптар] санаарҕыыллара, куттаналлара улам улаатан, нус-хас олорбот буолбуттара. Д. Таас
   Сипсики Силипиэн сарсыарда нус-хас утуйан хаалбыта. Л. Попов
   ◊ Нус-хас буол — нус буол диэн курдук (көр нус)
   Кыыс аргыый ытаан сыҥсыйбыта хайыы-үйэ ааһан, нус-хас буолла. Н. Заболоцкай
   Тойбол арай хара тыа, киэҥ нэлэмэн туундара бөҕөнү кэрийдэр даҕаны, ханна да букатыннаахтык нус-хас буолан кута-сүрэ тохтуур сирин булбатаҕа. Н. Лугинов
   Т өһө да кыараҕаһырҕаттар, эмээхсин кыыһыгар сиэнигэр, күтүөтүгэр кэлэн нусхас буолла. Н. Босиков
   «Атын са наалааҕым, барыта олус үчүгэй буолан, мантан антах дьэ нус-хас буолуом диэбитим баара, оо, аньыылаах да буолар эбит!» — Ааныс санныгар Хобороос тайанна. А. Сыромятникова

I
тыаһы үт. т. Бытааннык доргуйан (хол., сир анныттан) эбэтэр ыраахтан оргууй ньириһийэн (хол., этиҥ этэригэр) иһиллэр биирдэм тыас. ☉ Подражание звуку, напоминающему медленно нарастающий или отдалённый раскат грома
Ньир-ньир саҥалаах бөрө лахаахай баар үһү (тааб.: тойон ыҥырыа). Онно-манна саалар тыастара «тиҥ», «ньир» гыналлара улам аҕыйаан барар. П. Тобуруокап
Ньир-ньир Этиҥ эппэхтээтэ Дабдыр-дабдыр Самыыр таммалаата. ТТИГ КХКК
◊ <Ньирилиир> ньир муос саа нор. айымнь. — муоһунан чиҥэтиллибит улахан ох саа. ☉ Самый крупный лук с роговыми накладками. Майаҕатта ньир муос саатын туппутунан супту хааман суодайан иһэр эбит. Саха сэһ
1977
Ньирилиир ньир муос Ньимирики саанан Ньимсиритэ нэмирийтэлээбит Бэргэн ытааччы. Р. Баҕатаайыскай
II
ньир бааччы — 1) толору, барыта бары ситэри-хотору; хотуулаах (хол., үлэ). ☉ Состоятельный, с полным достатком (о человеке); успешный, плодотворный (напр., о работе)
Атын ыаллар дьиэлэрэ өрүү ньир бааччы, оҕоуруу саҥата, дьон-сэргэ сэһэргэһиитэ. Болот Боотур
Эйэ дэмнээх, ичигэс олохтоох ньир бааччы ыал. Софр. Данилов
Ньир бааччы, хотуулаах үлэ кэнниттэн киһи ордук астына сынньанар. Н. Лугинов; 2) саарбаҕа, халбаҥа суох бигэтик; олохтоохтук. ☉ Твёрдо, без колебаний и сомнений (действовать); в достатке, благополучно (жить)
Эр киһилии ньир бааччы кытаанахтык туттунуохха. Н. Лугинов
Оо, аҕалаах-ийэлээх, оҕолоох, эйэлээхтик ньир бааччы олорор ыалы көрүөххэ үчүгэй даҕаны буоллаҕа. С. Никифоров
Сүөкүччэ туспа дьиэлэнэн-уоттанан ньир бааччы олоруон кэмэ суох баҕарар. П. Аввакумов; ньир бараан — үчүгэй тэрээһиннээх, киһи кута-сүрэ тохтуур (дьиэтэ). ☉ Хорошо сработанный, добротный, уютный (дом, очаг)
Буокай оҕонньор ураһата сылаас, ньир бараан. А. Софронов
Элбэх кэргэннээх ньир бараан ыал олорор диэх курдук. В. Протодьяконов
Ньир бараан сэлиэнньэ буолан көһүннэ. «ХС»; ньир курдук — бигэ, үчүгэй тэриллиилээх. ☉ Крепкий, прочный, основательный (напр., о семье)
Дьыллар көннөхтөрүнэ, баҕар, кимнээҕэр ньир курдук ыал буолан барыахтара этэ. Болот Боотур