Якутские буквы:

Якутский → Якутский

уһуннук-киэҥник

сыһ. Уһуну-киэҥи ырыҥалаан, онон-манан эргитэурбата (хол., толкуйдаа). Подробно, обо всём (напр., думать)
Суруйааччылар уус-уран тылларынан айан таһаарар эдэр киһилэрэ таптыыр кыыһын олус уһуннук-киэҥник эгэлгэлээн саныыра эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Сүллүкү ойуун өйүкү-төйүкү барбыта уурайан, дьэгдьийэн, уута көтөн, ол-бу туһунан уһуннук-киэҥник саныы сытта. Болот Боотур
Дьэримиэй, уһуннуккиэҥник саныыр-өйдүүр киһи быһыылааххын. «ХС»

уһун-киэҥ

  1. даҕ.
  2. Устатынан кэҥээн барар, улахан. Длинный и широкий, просторный. Айан дьоно уһункиэҥ сыһыыны туораан эрэллэрэ
    Устата-кэстэтэ биллибэт уһун-киэҥ кэккэлэринэн эдэр ыччат уулуссаны ортотунан устан истэ. Амма Аччыгыйа
  3. Өр кэмҥэ барар, бүтэн бараммат (хол., сэһэргэһии). Продолжительный, без конца и края (напр., разговор)
    Оҕонньоттор ууну сомоҕолуур Уһун-киэҥ кэпсээннээхтэр. С. Данилов
    Уһун-киэҥ дойҕох дьэ саҕаланна дэспиттии, хаһаайкалар ээр-сэмээр тахсан бардылар. Р. Баҕатаайыскай
    Оттон «анабы, анамы» диэн тыл уһун-киэҥ остуоруйалаах. Багдарыын Сүлбэ
  4. кэпс. Элбэх ахсааннаах, ахсаанынан бэрт элбэх. Многочисленный
    Ону истэ-истэ уолаттар, хайдах курдук ыраахтан төрүттээх, уһун-киэҥ сыдьааннаах, албан аатырбыт өбүгэлэрдээх дьон буолалларыттан үөрэллэрэ, күүркэйэллэрэ. Болот Боотур
  5. аат суолт. Инники туох буолуохтааҕа. То, что следует за настоящим, будущее
    Баччааҥҥа диэри уһуну-киэҥи толкуйдаабакка, күннээҕинэн олордум. Н. Лугинов
    Суох, бу тоҕо эрэ дьикти, иһэ истээх дьыала быһыылаах, маннык түбэлтэҕэ уһуну-киэҥи саныыр, сэрэнэр ордук. С. Никифоров
    Мааҕын амньыраабыт Кыһыллаай уларыйда, чиҥээтэ, уһуну-киэҥи өйдөөн ылла. Л. Попов

Еще переводы:

солохтоо

солохтоо (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Тугу эмэ олус уһуннук-киэҥник, соһо сылдьан оҥор, гын. Делать что-л. очень долго, в течение долгого времени, затягивать надолго
Сайыны быһа солохтоон оттуурга от иинэрин-сүтэрин таһынан соллоҥноон да хаалыа баар. «ХС»

далааһыннаахтык

далааһыннаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Киэҥник, элбэҕи хабардык. С широким размахом, масштабно
Алдьархайга түбэспит дьону киэҥ далааһыннаахтык, дьүккүөрдээхтик көрдөөһүнү тэрийии айымньыга соччо-бачча көстүбэт. Е. Федоров. Кини [Н. Лугинов] «Суоллар» диэн айымньытыгар лирическэй герой тулалаан турар эйгэттэн олох киэҥ аартыгар тиийэ уһуннук-киэҥник, далааһыннаахтык толкуйдуур. Д. Васильев
Элбэх мэндиэмэннээх олорор дьиэни тутуу киэҥ далааһыннаахтык ыытыллар. «Кыым»

тэниччи

тэниччи (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Тэнийэр гына, тэнитэ тардан. Раскрывая, растягивая, разворачивая что-л. вширь
Оксана кумааҕытын тэниччи тарда-тарда, …… ааҕан барда. Суорун Омоллоон
[Боруллуо] икки кынатын тэниччи тартахха, уһуна икки миэтэрэттэн тахсар. Багдарыын Сүлбэ
Эһэ, таарбаҕан, дьабарааскы, уу күтэрин уонна чыс тириитэ тэниччи биитэр көбүөрдүү тиириллэр. Булчуттарга к.
2. көсп. Ымпыгар-чымпыгар тиийэ, толорутук, сиһилии, уһуннук-киэҥник. Очень подробно, развёрнуто
[Историк] норуот олоҕун, долгуйууларын, сирдьиттэрин туһунан тэниччи кэпсиир. Н. Габышев
[Тииттээх — Тэрэнтэйгэ:] Тэниччи сонуҥҥун кэпсээриий. С. Тимофеев

унньулхай

унньулхай (Якутский → Якутский)

даҕ. Уһун-киэҥ, салгымтыалаах. Затянутый, неинтересный (напр., о сюжете какого-л. произведения)
«Күүтүллүбэтэх көрсүһүү» диэн айымньы унньулхай сюжеттаах. «ХС»

уһун-кэтит

уһун-кэтит (Якутский → Якутский)

уһун-киэҥ 3 диэн курдук
Тулаайах киһи, ыал соҕотох оҕото, туох элбэх уһун-кэтит уруулаах буолуой? Н. Габышев

өйүкү-төйүкү

өйүкү-төйүкү (Якутский → Якутский)

сыһ. Түҥ-таҥ барбыт курдук. В полубредовом состоянии
[Натаа] бүгүҥҥү күнү быһа түүл-бит курдук өйүкү-төйүкү сылдьыбыта, хайа диэки барарын, тугу да гынарын билбэт буолта. Суорун Омоллоон
Сорокин Чаровтаах тустарынан кэрэһэлээбититтэн кини [Ыларов] көхсө буһан, түҥ-таҥ, өйүкү-төйүкү соҕус. Р. Баҕатаайыскай
Сүллүкү ойуун, өйүкү-төйүкү барбыта уурайан, дьэгдьийэн, уута көтөн, ол-бу туһунан уһуннук-киэҥник саныы сытта. Болот Боотур
Аанньа утуйбакка, аһаабакка өйүкү-төйүкү сырытта. Тумарча
Өйүкү-төйүкү буол — 1) өйү сүтэрэ-сүтэрэ өйдөн. Временами терять сознание
Бастаан аппаҕа саспытым. Өйүкү-төйүкү буолтум. М. Доҕордуурап
Киһи өйүкү-төйүкү буолар үлүгэрэ этэ. «ХС»
[Кини] утуктуурун ааһан, хайыы үйэҕэ өйүкү-төйүкү буолан барбыта. УуУЛ; 2) олус кырдьан түөһэйэ быһыытый. Выживать из ума (от старости). Өйүкү-төйүкү буолан эрэр оҕонньор
Өйүкү-төйүкү кырдьар эрэ мөккүөрүгэр, Өтөҕө аннынааҕы Өспүт үөн курдук, Үрүҥ күн аннын Үтүө-мөкү долгунун Өйдүөбэккэ өлүөхтээҕэр Үөлэн даа Үйэбэр Үрүҥ күн сирин Үчүгэйин-куһаҕанын …… Үлүмнэспэхтээн баран Үрүҥ күн сириттэн Үүрүллэ турбуппут Үһүнэн үчүгэй. Өксөкүлээх Өлөксөй

суорулун

суорулун (Якутский → Якутский)

суор I диэнтэн атын
туһ. Суоруллубут мас сыта охсуллар. Амма Аччыгыйа
Уһун, киэҥ кырдалга саҥа суоруллубут дүлүҥнэр силии курдук саһарыктыйаллар. А. Фёдоров

быкырый

быкырый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Кыараҕастык үктэнэн сүүр (уһун, киэҥ таҥастаах кыра оҕо нөрүччү туттан сүүрэрин этэргэ). Бежать мелкими шажками (о маленьком ребенке, одетом в просторную и длинную рубаху)
Ыкысыкы ырыалаах Ылгын кыра уолчааным Быыччык ойуу хонууга Быкырыйа сүүрэр дии. А. Старостин

даллаарый

даллаарый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Уһун, киэҥ буолан, тэлээр (таҥас туһунан - түргэнник хаамартан). Широко развеваться от быстрой ходьбы (об одежде)
Саһаан сиринэн даллаарыйбыт бэдэр саҕынньахтаах эмээхсин иннигэр аан киэҥник тэлэллэн тоһуйар. Амма Аччыгыйа

саһарыктый

саһарыктый (Якутский → Якутский)

туохт. Наар саһаран көһүн, биллэ саһархай дьүһүннэн. Выделяться желтизной, желтеть
Быһыллыбыт бурдук хадьымала саһарыктыйан көстөрө. Суорун Омоллоон
Күһүн кэлэн, эргиччи от-мас …… саһарыктыйа сырдаабыт. И. Сосин
Уһун, киэҥ кырдалга саҥа суоруллубут дүлүҥнэр силии курдук саһарыктыйаллар. А. Фёдоров