сыһ. Аҕыйахтык, сэдэхтик; дэҥҥэ, хаа-дьаа. ☉ Нечасто, редко; иногда
[Тумара] онон дьахтарын сүгүннэрэн аҕалыаҕыттан ахсааннаахтык даҕаны дьиэтигэр хонно. Болот Боотур

сыһ., кэпс. Хам-түм, хам хаа-дьаа. ☉ Изредка, иногда
Биһиги кинилэри кытта амах-тамах сылдьыһар буоларбыт, ол-бу сээкэйи оҥорторо, абырахтата аҕалаллара. «ХС»
«Быйыл таах манан амах-тамах быһа охсон ааһар», — Баһылай бэлиэтээн эттэ. Я. Козак (тылб.)

кыырай I диэнтэн арыт
көстүү. Сүгэ олуга өрө кыыралдьыйа-кыыралдьыйа сиргэ тобурах курдук тохтор. А. Софронов
Хаа-дьаа сылгы чыычааҕа Үрдүү-намтыы кыыралдьыйар. Күннүк Уурастыырап
[Туртас] үөрдэрин кытта кынтаччы туттан, кыыралдьыйа көтүөхтүн! И. Федосеев

даҕ. Туох эмэ атын, туора булкаастаах. ☉ Смешанный с чем-л.
Куулатыгар хомустаах күөллээх, үрдүк сыырдаах Быһыттаах диэн кыракый алаас халдьаайытыгар, хаа-дьаа хатыҥ мас быыстарайдаах, уот сиэбит сэндэлэс ойууругар Кылар [киһи аата] үлэлиир. Күннүк Уурастыырап
Кэриэччи буспут сыа быыстарайдаах үтэһэлээх эттэн хас да куһуогу сыыйа тардан ылан сиэтэ. «ХС»

аат. Табах от сэбирдэхтэрин мэлийбэккэ эрэ суон гына эрийэн оҥоһуллубут табах. ☉ Сигара
Кыһыл мустууктаах сыгааратын болточчу уобан, чыпчылыйбакка даҕаны утары көрөн олорор буолаахтыыра. «Чолбон»
Үлэлии сылдьар оробуочайдары хаа-дьаа көрөн кэбиһэ-кэбиһэ, сыгаара тарда олорбута. Н. Островскай (тылб.)
Сөмүйэтин уонна орто тарбаҕын икки ардыларыгар кыбыппыт сыгаарата сытыган сытынан тунуйар. А. Чехов (тылб.)

көр торбос
Тыал тыаһа, хаа-дьаа торбуйахтар мэҥирэһэллэрэ иһиллэр. Күндэ
Мин саах күрдьэбин, торбуйах уулатабын. Амма Аччыгыйа
Ынах сүөһү төрөөтөҕүнэ, оҕотун ньирэй дэнэр. Бороохтуйбут ньирэй торбуйах. Торбуйах кыһыныгар тиийдэҕинэ, борооску. ДьСИи
◊ Торбуйах кэбиһэр — торбостоо диэн курдук. Элбэх ынах торбуйах кэбистэ. «Ленин с.». Тоҕоһо торбуйах — тоһоҕо торбос диэн курдук (көр торбос). Тоҕоһо торбуйах далга турар

тыаһы үт. т.
1. Сорох көтөр (хол., суор, аҥыр) саҥата. ☉ Крик некоторых птиц (напр., вороны, выпи)
Манчаары аттыттан «хаах» диэбитинэн биир аҥыр көтөн дайаҥнаан таҕыста. Айталын. Хаа-дьаа аҥыр «хаах» диэн ааһар. Г. Колтовскай (тылб.)
2. Киһи күөмэйин түгэҕиттэн ыгыллан тахсар тыас (хол., силлииргэ). ☉ Звук, возникающий при отхаркивании
Бу аптаах холбукаҕа кини хаста «хаах» диэбитэ, ытырдыбыта кытта баар. Г. Угаров
ср. др.-тюрк. хах хух ет ‘гоготать’

сыһ. Онон-манан, онно-манна; хам-түм, хаа-дьаа. ☉ Местами, кое-где, изредка
Ол куһаҕан таҥастаах дьон быыһыгар алах-былах сукуна, шевиот торуойкалаах, чаһылаах, ачыкылаах дьон хаамсаллар, солко дьууппалаах хотуттар да бааллар. Эрилик Эристиин
Алах-былах былыттаах халлааҥҥа сулустар элэҥнэһэллэр. ФВС К
Алаас саҕатыгар Алах-былах сырдатан, Айан суолун Будулҕан хараҥаҕа Булларар буоларым. А. Софронов
Алах-былах өйдүүбүн. Ганя Федоров уонна ким эрэ баржа трюмун иһигэр киирэннэр, табаардаах дьааһыктары алдьатан эрэллэрэ. В. Ойуурускай
Кыыллаах арыы Кэтириинискэй харчылаах, Алах-былах алтаннаах, Көҥүл-бааччы көмүстээх, Быһа бааччы быйаҥнаах, Кэккэлэспит ыаллардаах. Саха нар. ыр. I

сыһ.
1. Чуордук, барыны-бары истэ-билэ сылдьар курдук. ☉ Бодро, чутко
Дьиэлээх дьахтар табаах уорбутун сэргэхтик утуйар Орлосов тутуспута. Н. Габышев
Ат сойуор, чаанньык оргуйуор, күөс буһуор диэри сэргэхтик да буоллар утуйуу аҥаардаан нуктаан ылыы буолара. АНП ССХТ
Кинилэр [сылгылар] хаа-дьаа тыбыыран кэбиһэ-кэбиһэ, сэргэхтик нуктуу турар буолаллар. Ч. Айтматов (тылб.)
2. Эрчимнээхтик, сытыытык-хотуутук. ☉ Бодро, с настроением, живо
Ол курдук айаннаан, уолаттарга ыкса кэлэн чуолаан туран, сүр сэргэхтик ол-бу диэки көрөн чомолуйда. Амма Аччыгыйа
Кыыс испирииһин өрө туппутунан, Мокроусов диэки эргилиннэ. Киһим, уһуктаат, сүр сэргэхтик олоро биэрдэ. С. Никифоров
Ыраах ханна эрэ Дуня күлэр саҥата, сүрдээх чуордук, сэргэхтик лыһыгыраан иһилиннэ. А. Фёдоров

1. аат.
2. Алтан хорҕолдьуну эбэтэр сорох атын металы кытта холбуу уһаарыллыбыта. ☉ Сплав меди с оловом или некоторыми другими металлами, бронза
   Оччолорго боруонсаны үс суол ньыманан ыла сылдьыбыт эбиттэр: бастакыта, алтаҥҥа бэрт кыратык хорҕолдьуну холбуу уулларан; иккиһэ, алтаҥҥа кыратык хаа-дьаа көстөр мышьягы булкуйан; үсүһэ, алтаҥҥа кыратык хорҕолдьуну уонна мышьягы иккиэннэрин холбуу кутан.БИГ ӨҮөС. Скульптордар статуялары мыраамартан суоран, боруонсаттан кутан, мастан кыһан оҥороллоро. КФП БАаДИ
3. Боруонсаттан уус-уран оҥоһуктар (хол., статуя, мэтээл). ☉ Художественные изделия из бронзы, бронза (собир.)
   Биһиги баарбыт айылҕаны айааччылар, сир киэбин уларыта тутааччылар …… Биһиги сүппэт дьүһүммүтүн Холустаҕа ойуулууллар; Биһиги модун мөссүөммүтүн Боруонсаҕа куталлар. Л. Попов
   △ кэпс. Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр мэтээл. ☉ Медаль за третье место в спортивных соревнованиях.
4. археол. Киһи аймах былыргы историятыгар дьон, боруонсаны уһаарарга үөрэнэн, онон сэп-сэбиргэл оҥостуулара. ☉ В древнейшей истории: овладение людьми плавкой бронзы и преимущественное использование ее для изготовления орудий труда и оружия, эпоха бронзы. Боруонса үйэтэ
   □ Алма-Ататтан хотугулуу арҕаа Чу-Илийскэй хайаҕа боруонса эпохатын кэминээҕи храм көһүннэ. «Кыым»
   Туймаадаҕа боруонса үйэтинээҕи дьон олорбут уонна көмүллүбүт сирдэрэ, туттубут сэптэрэ, киэргэллэрэ көстүтэлээн тураллар. БИГ ӨҮөС
5. даҕ. суолт. Боруонсаттан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из бронзы, бронзовый. Боруонса бюст
   □ Эпэрээссийэ оҥорорго туттуллар боруонса инструменнар билиҥҥээҥҥэ диэри ордон хаалбыттар. КФП БАаДИ
   Онно дьон диэки хайыспыттар Кыһыл көмүс солотуулаах Уон алта боруонса кыргыттар. Дьуон Дьаҥылы
   △ Спортивнай күрэхтэһиигэ үһүс миэстэлээххэ тиксэр. ☉ Присуждаемый за третье место в спортивных соревнованиях, бронзовый (о медали, награде). Боруонса наҕараада
   □ Роман Дмитриев боруонса мэтээлинэн наҕараадаланна. КИС АаДЧ