даҕ. Нүксүгүр соҕус үрдүк уҥуохтаах, хатыҥыр, уһун атахтардаах (үксүгэр кырдьаҕас киһи). ☉ Длинный, худой, со слегка согнутыми длинными ногами (обычно о стариках)
Аласов учууталыскайга киирбитигэр, Иван Иванович акыллыбыт, үрдүк уҥуохтаах, хара бараан уолу кытта билиһиннэрдэ. Софр. Данилов
Коля аҕата …… нүксүччү тутта сылдьар, акыллыбыт улахан киһи. Болот Боотур. Акыллыбыт үрдүк уҥуохтаах киһи уҥахаҥас хайысхаламмытынан, кыараҕаскыараҕастык атыллаан трибунаҕа битийэн кэллэ. А. Федоров

туохт.
1. Эмискэ уларый, атын хайысхалан, күүһүр (үксүгэр айылҕаҕа буолар уларыйыыны этэргэ). ☉ Резко меняться, внезапно менять направление, усиливаться (обычно о природных явлениях, погодных условиях). Таһырдьа тымныы сэтэлэммит. Тыал сэтэлэнэн барда
2. көсп. Иччилэн, уоттан-күөстэн (хол., саҥа, харах туһунан этэргэ). ☉ Становиться проникновенным, яростным (напр., о речи, глазах)
Ойуунускай тыл этэр, тыла-өһө үрдээтэр үрдээтэ, сэтэлэнэн киирэн барбат дуо! А. Сыромятникова. Бу дойду сүүрүк аттарын туһунан кэпсии түспэккин ээ диэбиккэ, оҕонньор хараҕын уота кыымнана түстэ, сирэйэхараҕа чыҥха атын сэтэлэнэн кэллэ. Үлэ үөр

даҕ. Туохха эмэ сөп түбэһэр туһаайыыламмыт, хайысхаламмыт. ☉ Нацеленный на что-л., направленный к чему-л. [Салайааччы дьахтар] Оһуобай уураахтар …… Эҥсиилээх ис хоһооннорун Былааннаан-быһааран Быраапсайдаан баран, Кэлэктиип күүһүнэн Толорууга киллэрэр Тосхоллоох буолар эбит. Р. Баҕатаайыскай
Саха да мыыдарастара …… Дьол тааһын туһунан Номох оҥостубут Дьоһун кэпсээннэрэ Тосхоллоох буолар эбит. С. Зверев
1907 – 1909 сыллардаахха «Саха кыраайа», «Саха олоҕо» диэн демократическай тосхоллоох общественнай-политическай хаһыаттар баар буола сылдьыбыттара. КНЗ ОТК

туохт.
1. Туох эмэ соругу толорор чопчу хайысхалан, туохха эмэ анан. ☉ Быть направленным на достижение какой-л. цели, предназначаться для чего-л.
Өй-санаа, күүс-уох олоччу үөрэххэ туһуланна. Н. Лугинов
Саха тылыгар сибээстээхтик үөрэтии ирдэбилин тутуһуу, төрөөбүт тылы билии ордук көдьүүстээх буолуутугар туһуланар. ФГГ СТМЛ. Холкуостаахтар дохуоттарын үрдэтиигэ туһуламмыт быһаччы дьаһаллар оҥоһуллаллара ирдэнэр. «Ленин с.»
2. Кимиэхэ эмэ тустан, анан (хол., киһи этэр тыла). ☉ Касаться кого-л., относиться или быть обращённым к кому-л. (напр., о словах, речи)
Дьоһуннаах критическэй ыстатыйалар, литература үлэһиттэригэр туһуланан, литература уопсай сайдыытыгар көмөлөһөр соруктаахтар. СГС ӨСҮДь
Тиэкискэ бэриллэр ыйытыылар уонна сорудахтар үөрэнээччилэргэ туһуланаллар. «ХС»
Кини тыллара, оҕонньордоох эмээхсиҥҥэ эрэ буолбакка, бастатан туран Ханидуоҕа туһуланаллара. С. Курилов (тылб.)

дьүһ. туохт.
1. Араас өттүгэр хайысхаланар элбэх, хойуу салааланан көһүн. ☉ Иметь много разветвлений в разные стороны, ветвиться. «Бу таба үчүгэй да майгылаах эбит, салайарым хоту улгумнук махчахаччыйан иһэр», — Кустук [киһи аата] элбэх салаалаах тараадыйбыт муостаах …… таба ласпаҕар самыытын имэрийэн ылар. В. Протодьяконов
Николай сарсыарда аайы күн көмүс сардаҥалара халлаан илин кырыытынан тараадыйа ойон тахсыыларын кытта тэҥҥэ уһуктар. ИКДь
Саха сирин хаартатыгар Өлүөнэ өрүс уутун бассыайына тараадыйан, элбэх салааланан көстөр. Б. Лунин (тылб.)
2. Лабаа-лабаа ыраах уунуталаан көһүн. ☉ Разлапиться в разные стороны (напр., о вытянутых тенях чего-л.)
Таастартан күлүк тараадыйа таргыыр Тайалҕаннаах тайҕа таһаатын устун. М. Ефимов
Атыыр сылгы сиэлин курдук Былыт тараадыйар. Баал Хабырыыс
Бөртөлүөт бу тараадыйан, икки хайа көҥкөлөйүн икки ардынан намыһаҕынан иһэрин Молтой чуолкай көрбүтэ. И. Федосеев

туохт.
1. Биир тэҥ субуллук хатыланар лигийэн эрэр курдук тыаһы таһаар. ☉ Издавать быстро и равномерно повторяющийся дробный стук
Сотору мотуор үлэлээн битийдэ. Н. Габышев
Барабаан дирбийэр, үрүт-үөһэ битийэр. «ХС»
Ыттар үрэллэр. Эмиэ мотуор киһи сүрэҕинии битийэр. Н. Габышев
[Саала иһэ] олус итийдэ, оччобачча муусука баара иһиллибэт да буолла. Биир кэм сүүһүнэн атах тыаһа битийэр. Н. Лугинов
△ Күүскэ субуллук тэбиэлээ (сүрэх туһунан). ☉ Сильно, равномерно биться (о сердце)
Сүрэҕэ күүскэ тэбэн битийэр. Н. Габышев
Кыыс оҕо хаҥыл сүрэҕэ битийэн тэптэ, иэдэһигэр хаана оонньоон, кулгааҕын эминньэҕэ кытта кытарда. М. Доҕордуурап
Куула, халдьаайы тыа улаҕаларын диэки өрүһүйэ-өрүһүйэ, үрүтүрдүгэр битийэн, кэҕэ кыыллар дорҕоонноох куоластара лоҥкунаан иһиллэр. Эрилик Эристиин
2. Өрүтэ көтүөккэлээн, тыастаахтык лигийэн ыстаҥалаа, үҥкүүлээ. ☉ Прыгать, плясать, громко топая ногами
[Аркаша] үҥкүүлээн битийдэ, тибиистээн тиҥийдэ. ДьИэБ. Ойуун эккирээн битийэн аартыктанар, ол быыһыгар мээнэ кутурар. Эрилик Эристиин
[Ойуун] ойон туран, аллаах ат сиэлэн иһэрин курдук, битийбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Акыллыбыт үрдүк уҥуохтаах киһи уҥа-хаҥас хайысхаламмытынан, кыараҕас-кыараҕастык атыллаан трибунаҕа битийэн кэллэ. А. Федоров. Ат сиэлэн иһэрин курдук, битийбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
△ Биир сиргэ салгыҥҥа уйдаран кынаккынан дайбана тур. ☉ Биться, махать крыльями в воздухе (о птицах)
Күөх хонуу чэлгийэр, Күөрэгэй күөрэйэн битийэр. С. Васильев
Кини айылҕаны кытта тэҥҥэ ситэн-хотон испитэ. Күөрэгэй биир сиргэ битийэ турарын дьиктиргиирэ. Н. Босиков

I
1. даҕ. Туспа, туора. ☉ Другой, иной
Сарсыарда аайы халлаан атын кэрэтик сырдыыр, күн туспа үчүгэйдик тахсар эбээт! Амма Аччыгыйа
Ордук үөрэхтэннэххэ, киһи олоҕу атын хараҕынан көрөр эбит. Болот Боотур
Атын дьон албаҕа таптала Эн хааныҥ төлөнүн сойуппут. С. Данилов
2. аат суолт. Инники этиллибиттэртэн уратылара (э. ахс.). ☉ Другие, ранее не упомянутые
Түүнүгэр үрэххэ Яков Андреев, Авксентий Яковлев, онтон да атыттар киирэн хоноллор. М. Доҕордуурап
Дэриэбинэҕэ бу кэмҥэ оҕону-дьахтары эрэ дэҥ кэриэтэ көрсөҕүн, атыттар бары садка сылдьаллар. Н. Якутскай
Атыттара [атын бөрөлөр] ону эрэ көһүппүттүү, арааһынай куолаһынан сыналаспытынан, дьаргыппытынан бардылар. Р. Кулаковскай
Аня, Айталыына, Аймалыына, атыттар да пиэрмэҕэ, оскуоланы бүтэрээт кэлбиттэрэ. И. Данилов
др.-тюрк. адын
♦ Атынтан туһаайыы тыл үөр. — предмеккэ атын предметтэн туһаайыллар хайааһыны көрдөрөр туһаайыы формата. ☉ Страдательный залог. Атынтан туһаайыы -н уонна -ылын сыһыарыыларынан үөскүүр
II
аат дьөһ.
1. Ааттаммыт предмети атыттартан араарыы, туспа тутуу сыһыанын көрдөрөр. ☉ Употребляется при обозначении предмета, от которого отделяются и отграничиваются другие (кроме)
Ыскылаатын дьыалатыттан таһаҕаһын тиэйиититтэн атын аан дойду ханнык да кыһалҕатыгар кыттыһыа суохха айылаах хайысхалана сылдьар киһи. Амма Аччыгыйа
«Арыы» холкуоһугар Ньаҕай ийэтин ууһуттан атын биир эмэ ыал баар дуо? Суох. Күндэ
Саллаакка уон аҕыһыттан отутугар диэри саастаах дьон бары бараллар. Итинтэн атын мин эһиэхэ этэрим суох. М. Доҕордуурап
△ Түспүт тыл сыһыарыыларын бэйэтигэр ылыныан сөп. ☉ Может принять на себя аффиксы опущенных слов
Эһигиттэн ытартан, ыйыыртан атыны киһи күүппэт дьоноҕут. Эрилик Эристиин
Атыттартан ичигэс тылы истибэккэ дылы этим. Күндэ
Дьоллоох уол, кини үлэтиттэн, сүөһүтүттэн уонна ити илдьэ сылдьар хормуоскатыттан атыҥҥа туохха да кыһаллыбат. М. Доҕордуурап
2. Быһаарыылаах тыл холбоһуктарын үөскэтиигэ кыттар. ☉ Участвует в образовании определительных словосочетаний
Кыайыы-хотуу үрдүк үөрүүтүттэн атын үөрүү суох! П. Ойуунускай
Тогойкин эмиэ иһиллээн көрбүтэ, айаннаан иһэр сөмөлүөт тыаһыттан атын тыас суохха дылы. Амма Аччыгыйа
Мантан атын тыас-уус туох да суох. Суорун Омоллоон

м. 1. в разн. знач. эргиир, эргийии; оборот колеса көлөһө эргиирэ; оборот полевых культур хонуу культураларын эргиир-дэрэ; оборот вагонов вагоннар эргийиилэрэ; оборот капитала эк. капитал эргийиитэ; 2. (употребление, применение) туһаныы, тут-туллуу; ввести в оборот что-л. туһаныыга киллэр; 3. (обратная сторона) нөҥүө өттө; сделать надпись на обороте нөҥүө өттүгэр суруктаа; 4. (изгиб, колено) эргиир, бүк; в трубе три оборота үс эргиирдээх турба; 5. (направление) хайысха; болезнь приняла дурной оборот ыарыы куһаҕан хайысхаланна; 6. (выражение) бөлөх, этии; причастный оборот туохтуур аат бөлөҕө; # взять кого-л. в оборот кими эмэ илииҥ иһигэр эргит, илиигэр ыл.

I
туохт.
1. Атахтаргынан хардары-таары сиртэн күүскэ тэбинэн инниҥ диэки түргэнник ойо былаастаан бар. ☉ Двигаться быстро, резко отталкиваясь от земли ногами, бежать
Маайыс, икки хараҕын быһа симэн баран, туох баарынан сүүрдэ. Суорун Омоллоон
Мин сүрэҕим битигирии түспүтэ, икки илиибин өрө уунаат: «Аҕаа!», — диэн хатаннык үөгүлээбитим, эккирэтэн сүүрбүтүм. И. Гоголев
Саллааттар бука бары туран иннибит диэки сүүрдүбүт. Т. Сметанин
2. Хайа эмэ диэки тургэнник хамсаа, айаннаа (араас айан тэрилин, тырааныспар туһунан этэргэ). ☉ Двигаться, бегать, ехать (о средствах передвижения)
Бу тоннель устун таһаҕастаах вагонеткалар, автокардар көҥүл сүүрүөхтэрэ. Суорун Омоллоон
Буорусыыһы ытыйбахтаан Массыыналар сүүрдүлэр, Дуораан буолан сатарбахтаан Күрүлүүллэр күргэлэр. А. Абаҕыыныскай
Уулусса устун массыыналар быыстала суох сүүрэллэр. «ХС». Килэҥ суол устун чэпчэки таһаҕастаах сыарҕалар сылбырҕатык халыһыйа сүүрэллэр. Түһүлгэҕэ т.
3. Хайа эмэ диэки хайысхаланан уһун, сүүрүгүр (үксүгэр үрүйэ, үрэх уутун этэргэ). ☉ Течь, бежать (обычно о ручье, речке)
Хайа биир өттүнэн үрэх сүүрэр. И. Данилов
Ыраас үрүйэ кылыгырыы сүүрэн …… аллара суккулунна. П. Филиппов
Үөт быыһынан көҥүс сүүрэр, Үрдүбэр күөрэгэй ыллыыр. Баал Хабырыыс
4. Туох эмэ иһиттэн тахсан синньигэс сүүрээн буолан тоҕун (хол., харах уута, хаан). ☉ Вытекать из чего-л. струйками, струиться (напр., о слезах, крови)
Хатыҥы ким эрэ быйыл саас бааһырпыт эбит: туоһа маһыгар тиийэ дьукку ыстаммыт. Онтон симэһин бөҕө сүүрэр эбит. Суорун Омоллоон
Аҥаар хараҕа ибили охсуллубут киһи тахсан иһэн, Мотуоһаны көрөн хараҕын уута сүүрдэ. Эрилик Эристиин
Бу ынырыгы көрөөт Мойуос кинээс Хараҕын саба тутунна, Хаһыыра түһээт Охтон кэлэн түстэ, Муннунан хаана сүүрэн хардьыгынаан барда. С. Зверев
5. Биир сиргэ тохтообокко, элбэхтик ойуоккалаа (хол., маҥнайгы тымныыттан, куобаҕы этэргэ). ☉ Бегать, не останавливаясь, чтобы согреться (во время первых заморозков — о зайце). Бөлүүн күүскэ хаһыҥнаата — куобахтар сүүрдүлэр буолуохтаах
□ Хаһыҥа суох сылаас түүннэр буоланнар куобах сүүрбэтэх буоллаҕа. Болот Боотур
♦ Илин-кэлин сүүр көр илин-кэлин. Дьонум туһа диэн илин-кэлин сүүрэн биэрээхтиир
□ Хотунуом, эн толомон тойон аҕаҥ Тиһэх дьабын айаныгар аттанарыгар Ким киниэхэ илин-кэлин сүүрүөй? И. Гоголев. Илэ сүүр сөбүлээб. — түүнүн дьон утуйар кэмигэр утуйбакка кэл-бар, тугу эмэ гын. ☉ Бодрствовать, бродить, носиться взадвперёд в ночное время (доставляя беспокойство людям)
«Бу кимнээх киһини утуппакка илэ сүүрдүгүт?» — диэн Дыгдаалап саҥата иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Түүнү быһа илэ сүүрбүт киһиний? Ыл, көр эрэ, кимнэрэй? «ХС»
Саба сүүр көр саба. [Сүөкүлэ:] Алыстаан эрэллэр, бассабыыктар бары өттүнэн барытынан саба сүүрдүлэр, бүрүүкээтилэр. А. Софронов
Холорук күөртүүр отунуу, Кутаалана охсон биирдэ Оройуон үрдүн бүтүннүү Ол сурах саба сүүрдэ. Ф. Софронов
Сыҥааҕын уута сүүрэр көр сыҥаах. Манна диэн эттэххэ, бүлүүһэни көрөн мин сыҥааҕым уута сүүрдэ. Софр. Данилов
Буһан эрэр күөс сыта минньигэһэ сүрдээх, мэктиэтигэр киһи сыҥааҕын уута сүүрэр. «Чолбон»
◊ Сүүрэр атахтаах — түөрт атахтаах харамай (кыыл, сүөһү). ☉ Животные
Сүүрэр атахтаах, көтөр кынаттаах, үөн-көйүүр, от-мас барыта тиллэн, …… күүттэриилээх хотугу сайын кэлиитигэр үөрэн эрдэҕэ дии. Н. Павлов
Манна сүүрэр атахтааҕы биирдэ эмэ көрүөҕүҥ, ону да суола сыа хаарга оймоон ааспытын. А. Сыромятникова. Сүүрэр суол — спортивнай тутууларга сүүрэргэ анаан оҥоһуллубут суол. ☉ Беговая дорожка. Спортсменнар сүүрэр суолга таҕыстылар
ср. ДТС йүгүр, тув. чүгүр, тат. йөгерү ‘бежать, бегать; беги’, уйг. жүрмэк ‘ходить, идти’, каракалп. жүриу, чув. дьүре ‘идти’
II
аат. Ойбон, чардаат мууһун ыраастыырга аналлаах, уһун уктаах сиидэ курдук тэрил. ☉ Черпак для очистки прорубей ото льда, сак, ледень
Сааскы быстарыы саҕана, дьоннор ол үрэх өймөлөрүгэр кэлэннэр, араас балыгы сүүрүнэн таах баһан ылан аһыыллар. Болот Боотур
Тэһиллибит ойбон уута өрө тэбэн будулуйбута, Уйбаанчык ойбон мууһун сүүрүнэн ыраастаан биэрбитэ. В. Протодьяконов
Хас да ойбону алларан, сүүрүнэн кыырпах мууһу кичэйэн ыраастаан бараннар, илим уһук быата баайыллар дьаакырдаах туорай маһын ыллылар. «ХС»
ср. бур. шүүр ‘сеть (рыболовная), сито (для процеживания)’, монг., тув. шүүр ‘сито, решето’

I
1.
тут I диэнтэн холб. туһ. Барахсаанап уонна Сандаарка кэлэллэр, илии-илиилэриттэн тутуспуттар. С. Ефремов
Бу кэмҥэ уоруйахтары пааркаттан бэрт дөбөҥнүк тутуспут Вова Птицын уонна Мииккэ Көлүөһэп дьиэлээн иһэллэрэ. П. Аввакумов
Кыладыапсыктыы сылдьан биригэдьиири кытта, тутуспут бурдуктара итээн, мөккүһэн турардаах. Кустук
2. Охтумаары туохтан эмэ кытаахтас. ☉ Держаться, хвататься за что-л., чтобы не упасть
Ууга түспүт киһи оттон тутуһар (өс хоһ.). Симон сирэйэ кумааҕы курдук маҥан уонна ыҥыыр хоҥсуоччутуттан тутуһуоҕунан тутуспут. Л. Попов
3. кэпс. Кимиэхэ эмэ чугас сырыт, бииргэ буол. ☉ Держаться, находиться рядом, быть вместе с кем-л.
Оннооҕор оскуола уонна балыыһа оҥоһуутугар бу бииргэ, адьас ыкса тутуһа сылдьан, кини сүрэҕэ — Кыһыллаайга. Л. Попов
Мин саҥа бултуу тахсар киһи, табаарыһым кэпсээнин истэ-истэ, испэр үөрэ саныыбын — дьоллоох киһи эбиппин, үтүө булчуту тутуспуппун. А. Кривошапкин (тылб.)
4. Хайа эмэ диэки хайысхалан, ол хайысханан бар, айаннаа. ☉ Идти, двигаться, держать курс в определённом направлении
Баарса, кырылас таастаах биэрэктэн арахсан, тус хоту диэки эргилиннэ, өрүс сүнньүн тутуста. И. Никифоров
5. көсп. Тугу эмэ оҥорорго туох эмэ олохтоммуту (хол., быраабыланы, сокуону) кэһимэ, олохтоммуттан туораама. ☉ Соблюдать что-л., следовать чему-л. (напр., правилам, закону). Быраабыланы тутус. Бэрээдэги тутус
□ Бу сүрдээх сиэдэрэй уонна уустук архитектурнай быһаарыы, көрөргүт курдук, ааптардар үгэһи тутуспуттар. Н. Лугинов
[Коля:] Биһиги дайааркаларбыт бары санитарнай минимуму тутуһаллар. С. Ефремов
[Ааныка:] Сахаар аҕатынаан былыр атааннаахтара эбитэ үһү, онтукатын тутуһар баҕайы ини. С. Ефремов
6. көсп. Тугу эмэ ирдэбилгэ сөп түбэспэт диэн ылыныма, аһарыма; туох эмэ итэҕэһин бул. ☉ Считать что-л. несоответствующим требованиям; придираться по мелочам
Начаалынай кылаас түмүктэрэ бэрт дьулурҕатык бигэргэтилиннилэр, ким да тугу да тутуспата. И. Сысолятин
Сыыһаны элбэхтик тутуһарын, итэҕэһи таһаарбыт дьоҥҥо эйэлэһимтиэтэ суох сыһыаннаһарын иһин, сорохтор соччо ытыктаабаттар. М. Попов
Мин теоретическай сабаҕалааһыннарбын ким даҕаны сорунан утарбатаҕа, официальнай оппоненнар буолар-буолбат бытархайдарга эрэ тутуспуттара. ЫДЫа
7. көсп., кэпс. Туоххунан эмэ кимтэн, туохтан эмэ хаалсыма, тэҥҥэ барыс эбэтэр туохха эмэ кими, тугу эмэ кытта тэҥ буол, тэҥнэс. ☉ Быть равным в чём-л. кому-л. (напр., в скорости). Тыа сирдэригэр да, Дьокуускай куоракка да ол Ураанайы кытта тутуһар ат суох буолбут. Саха сэһ
1977
Кылыйсыыга тутуспаппын Кырдьыгынан этэбин. Күннүк Уурастыырап
Сүрэҕэ суоҕунан кини кэргэнин кытта тутуһар киһи бүтүн нэһилиэк үрдүнэн суох буолуохтаах. А. Кривошапкин (тылб.)
8. көсп. Тугу эмэ ордук сөбүлээн элбэхтик сиэ. ☉ Есть что-л. с особым аппетитом
Баабыр [киһи аата] тэриэлкэ муҥунан эмис тууччаҕы балачча тутуста, онтон аны хойуу чэйгэ кииристэ. Н. Заболоцкай
9. көсп., кэпс. Сүүйсүүгэ сакалааттас. ☉ Биться об заклад, держать пари
Олунньу сүүрбэ күнүгэр икки улуус быыһыгар аттарбытын илдьэн сирэйхарах көрүһүннэрэбит уонна улуустар биэстии акка сакалаат тутуһуох тустаахпыт. И. Федосеев
Мин тойонум Сиидэр кинээс сүүрүк атын Уһун Кутуругу баайан, оҥорон бэлэмнээбит, улуус кулубатын кытта уоннуу ынах тутуспуттар үһү. И. Никифоров
10. көсп., кэпс. Туора киһини, дьахтары кытта чугаһас, көссүүлэс. ☉ Быть в любовной связи с кем-л. [Маайа:] Аны сымыйанан ол-бу киһини тутуһар диэн эрбэр, аҥала, акаары киһиэхэ, дэлби кырбатан өлөртөрөллөрүгэр тиэртилэр. А. Софронов
△ Сүүлүҥ кэмигэр иссис (хол., кыылы этэргэ). ☉ Сходиться для случки, спариваться (напр., о животных)
Кыыл таба эмиэ дьиэ табатын курдук, тутуһар кэмигэр мастаах, үрүйэлээх, таас хапчааннардаах, хайалаах сирдэргэ үөрүн хаайар. «Кыым»
♦ Илии тутус көр илии. Ыалдьыт дьиэлээхтэри кытта илии тутуһан дорооболосто. Баралларыгар иккиэн илии тутустулар
□ [Батенчук] кырдьаҕас доҕорун көрдөр эрэ, саҥа аллайбытынан утары сүүрэ үллэһийэн кэлэн, илии тутуһар, эҕэрдэлиир, кэпсэтэр. И. Данилов. Оттон-мастан тутуһан (тардыһан) сылдьар көр от-мас. Эһээлэрэ кырдьан-бодоорон, нэһиилэ оттонмастан тутуһан сылдьар. Сибээстэ тутус кин. — сибээскин сүтэримэ, билсис. ☉ Поддерживать связь, быть на связи с кем-л. [Молкочанов аармыйата] биһигини кытары араадьыйанан эрэ сибээһи тутуһара. ОТК. Тутуһан ту- ран — 1) олох чугас-чугас, сэргэстэһэ сылдьан (хол., сүтэрсэн кэбис). ☉ Находясь рядом, в непосредственной близости (напр., упустить кого-л.). Тутуһан туран атын куоттаран кэбистэ
□ [Сэриигэ] өмүтүннэрэн эмискэ сабыта түсүһүү, үксүгэр олох чугастан, тутуһан туран ытыалаһыы баар буолар. С. Никифоров; 2) өр-өтөр буолбакка; сонно тута, тутатына. ☉ Тут же, сразу же; незамедлительно. Ол кэмҥэ, тутуһан туран айаннааһын буолла. Кыратык олоро түһээри гыммыта, тутуһан туран барыахтаах кэмэ тиийэн кэллэ
□ Халлаан субу тутуһан туран хараҥаран барда. Э. Соколов
II
тут II диэнтэн холб. туһ. Кинилэр эйэлээх олоҕу тутуспуттара
□ Эрдэлиир Дьөгүөрдээҥҥэ отуу тутуспута. Амма Аччыгыйа
Бу үрдүк дыбарыастары Томороон илиитинэн Тутуспута буолуо. И. Гоголев
Кини ол дьиэни тутустар, дьоҥҥо туһалыа этэ. Д. Таас