туохт. Олус улаханнык уонна элбэхтик мээнэ саҥар. ☉ Говорить громко и много
Уун-утары олорор дьиэлээх хотун эрин сэмэлиир саҥата халаарда. Болот Боотур
Туох да наадаҕа сылдьара биллибэт Хабытай Хабырыыс киирэн халааран тахсыбыта. В. Яковлев
Оо, оттон туһата суохха халаарар ахан буолара, дьэ ол бэйэтэ бу билигин уостан хаалла. Н. Заболоцкай
ср. с.-юг. х,ала ‘раздаваться, слышаться (о звуке)’
Якутский → Якутский
халаар
килиэ-халаа
даҕ.
1. Олус сырдык, киэҥ, килбэйэр ньуурдаах. ☉ Очень светлый, просторный, сверкающий
Кыһыллаай хаһан да үктэммэтэх килиэ-халаа уоругун модьоҕотун атыллаабыта. Л. Попов
Бу оскуола …… кэбиниэттэрэ хайа да бэйэлээх килиэ-халаа куорат киэниттэн хаалсыбаттар. С. Федотов
Өлүөнэ эбэ хотун килиэ-халаа иэнигэр оҥочо устан иһээхтээтэҕэ. Н. Павлов
2. Киһи чаҕыйар, саллар (үрдүк сололоох, чыыннаах-хааннаах киһи туһунан). ☉ Грозный, устрашающий (о человеке высокой должности, сана)
Кимнээхтэри сүүмэрдээн Кинээс, кулуба оҥортоон Килиэ-халаа чыынынан Киэргэтэр этигитий? С. Васильев
Хараҥа батталтан хаһан тахсаммыт Ити курдук Килиэ-халаа дьону кытта тэҥҥэ Кэпсэтэр буолуохпутуй. УуУЛ
килиэр-халаар
көр килиэрмалаар
Хабалдьыйа Харытыана …… олбу диэки килиэр-халаар көрүтэлиир. Күндэ
килээ-халаа буол
туохт. Тугу да кыайан өйдөөбөт, быһаарбат буол (хол., олус сылайан). ☉ Утратить способность воспринимать что-л. (от усталости, громкого шума, яркого света)
Оҕонньор дэлби сылайан, килээ-халаа буолбут, киһи саҥатын олох өйдөөбөт. — [Макаар] аар-маар, килээ-халаа буолан, аҕыстан тураахтаата. Суорун Омоллоон
талаа-халаа
туохт. Күүскүнэн былдьаан ыл (баайы-дуолу, малысалы); күүскүнэн киирэн алдьат, кураанахтаа, суйдаан ыл (хол., сэриинэн — атын сири-дойдуну). ☉ Силой отнимать, похищать (чужое имущество); силой разрушать, разорять, обирать (напр., чужую территорию, страну)
Талыыр-халыыр сэриигэ таластылар. С. Зверев
Эйигин [Бүлүү эбэни] ким да туора сиртэн кэлэн талаан-халаан да, илдьи тэпсэн, иҥнэри үктээн да барбата. Г. Нынныров
халаа
туохт. Күүскүнэн эбэтэр куттаан туран кими эмэ талаа, тугун эмэ былдьаан ыл. ☉ Насильно отнимать что-л. у кого-л., грабить кого-что-л.
Харчыны, таҥаһы, аһы халаары төһө киһи хаанын тохпута, тыынын быспыта буолуой! Н. Якутскай
Чахчы ол миигин халаабыт хотун сылдьар буолуохтаах. Н. Заболоцкай
Микииһэ тоҥустары халаан байар. Н. Павлов
ср. калм. хала ‘нападать; подходить близко’
Якутский → Русский
халаа=
грабить кого-что-л., насильно отнимать что-л. у кого-л.
халаар=
громко и много говорить.
Еще переводы: