м. в разн. знач. халпаак.

туохт.
1. Халпаактаах буол; халпаакта ылын. ☉ Иметь колпак; приобретать колпак. Эмээхсин утуйарыгар кэтэр халпаактаммыт
2. Халпаакта кэт. ☉ Надевать колпак. Быраас саҥа халааттаммыт, халпаактаммыт

клоун || клоунский; клоун халпаага клоунский колпак.

аат. Халпаакка маарынныыр дьахтар былыргы чараас бэргэһэтэ. ☉ Старинный якутский женский головной убор (наподобие колпака)
Тимир сэрбэкэнэ астаах, буор дьиэ саҕа халпаактаах бүрүмньүлээх. ПЭК ОНЛЯ I

аат., кэпс. Эмп тэрилтэтин ортоку персонал үлэһитэ. ☉ Медицинская сестра
[Быраас] сиэстэрэлэр уонна эдэр практикантка кыргыттар арыалдьыттаах балааталары кэрийдэ. Н. Лугинов
Ыалдьааччыны көрөр хос ааныгар сиэстэрэ дьахтар маҥан халпаага кылбайа көһүннэ. П. Аввакумов
Бойобуой сиэстэрэ буолан Еля боруоҥҥа барбыта. Баал Хабырыыс

дьүһ. туохт. Түргэн-түргэнник илиигинэн сапсын. ☉ Быстро замахать руками (напр., от испуга)
Мария Николаевна кэргэнин халпаагын хараҕар саба тардан кэбиспитэ, онуоха биирдэрэ, хайдах да буолуон булбакка икки илиитинэн өрө таймаҥалыы түспүтэ. И. Тургенев (тылб.)

прил. прям., перен. клоуннуу, клоун; клоунский колпак клоун халпаага; клоунские выходки клоуннуу быһыыланыы.

аат. Саа ботуруонун кэннигэр саайыллар улаханнык оҕустахха эстэн уот биэрэр састааптаах кыракый халпаак. ☉ Металлический колпачок со взрывчатым составом для воспламенения заряда в ружейном патроне, пистон
Удьурҕай хамсалар үгүстэрэ саа эстибит бөстүөнэ киэргэллээхтэр. Н. Якутскай
Бааһынайдар биир эрэ саалаах эбиттэр, онтукалара даҕаны бөстүөнүнэн эстэр эбит. В. Арсеньев (тылб.)

сыһ. Куба курдук (көрүҥнэн, хаһыытаа). ☉ По-лебединому, по-лебяжьи (плыть, кликать)
Көнньүөрбүт, киэркэйбит күөх унаар куйаарга Күн көмүс кубалыы долгуйда. Күннүк Уурастыырап
Үтүө санаалаах сиэстэрэм, Маҥан халпааккын кэтэҥҥин, Хоспор сэрэнэн үктэнэн Кубалыы устаҥҥын киирдиҥ. П. Тулааһынап
Хамыспыт хаҥкынаан, кубалыы хоҥкунаан, Хормуоска тыаһыныын холбоһон ыллаатын! С. Васильев

дьүһ. туохт.
1. Сырдыктык, чаҕылыччы тык. ☉ Светиться ярко
Күһүҥҥү Миитэрэйэп саҕанааҕы күн кылбайа ойон тахсан, …… күндээрэн, чаҕылыйан, кырдьык даҕаны үчүгэйгэ дылы этэ. А. Софронов
Адаар таас хайаны арҕаһын кэрийэн Алтан ый иэдэһэ кылбайар. П. Тобуруокап
Халлаан күп-күөх дьэҥкир мындаатыгар ып-ыраас, мап-маҥан күн кылбайар. Н. Габышев
△ Чаҕылыччы оонньоон, сырдаан көһүн. ☉ Быть, казаться ярким, блестящим, сверкать
Кылбайбыт эрэ кыһыл көмүс буолбат (өс хоһ.). Аллараа хотоолго уһун синньигэс элгээн уута кылбайар. Н. Якутскай
Кини иннигэр билигин хаһан да тыытыллыбатах сыа хаар кылбайа сыппыта. Н. Заболоцкай
2. Маҥхайан, үрүҥ өҥнөнөн көһүн. ☉ Сиять белизной, белеть
Үрүҥ көмүс түүлээх, хааҕырҕаан саҥарар хопто кыылым устан кылбайа сылдьар. Н. Неустроев
Эн тымныы тоҥ балыгы кытта сонно …… хойуу итии чэйи ис эрэ — тииһиҥ онтон кылбайара биллибэт. Н. Габышев
Хос ааныгар сиэстэрэ дьахтар маҥан халпаага кылбайан көһүннэ. П. Аввакумов
3. Саҥа буолан арылыйан көһүн, сырдаан, харахха быраҕылын. ☉ Быть, казаться ярким, светлым; сиять новизной, свежестью
Оттон мин эн уулуссаларгар хас саҥа таас дьиэҥ кылбайа үүнэн тахсарын үөрэ көрөрүм. Софр. Данилов
Үрэҕи туоруур саҥа муоста кылбайан көһүннэ. А. Бэрияк
Оскуола саҥа кырыыһата Ол ыраахтан кылбайан көстөр. С. Васильев
♦ Кылбайан турар кырдьык көр кыларый
«Таҥара баарына, кылбайан турар кырдьыкпын кэпсиэҕим», — Булумдьу таҥаһын таҥнан булумахтанар. Л. Попов
Мэлдьэспэппин, Сеня. Кылбайан турар кырдьыгы эттиҥ. Ол эрээри туох барыта кэмиттэн уонна миэстэтиттэн тутулуктаах. Н. Лугинов
Маайыс манна төһө да муҥкук буоллар, кылбайан турар кырдьыгы кэпсээтэ. А. Бэрияк
ср. монг. гилба ‘озарять, освещать, блестеть’