дьулай диэнтэн холб. туһ. Бэл харсыылаах оҕустардыын сылаарҕаан, дьулайсан, илгистэн кэбиһэкэбиһэлэр, кэннилэринэн тэйсэ сылдьаллар. Н. Заболоцкай

куус 1 диэнтэн холб. туһ. Сатанаҕа да бар эн, Сүөдэр Бэһиэлэйэп, ол Халчааккын кытта куустуспутунан. Амма Аччыгыйа
Харсыылаах атыыр оҕустардыы тэбис-тэҥҥэ хадьыктаһан, үлтү бачыгыратыһа сылдьан, куустуспутунан охтон түстүлэр. Күннүк Уурастыырап

даҕ. Тыҥааһыннаах, сытыы (кэпсэтии, мунньах туһунан); харса суох (тыл туһунан). ☉ Напряженный, острый (о разговоре, собрании); бесстрашный (о слове)
Суох, бу урукку мунньахтар курдук элбэх суугуннаах, харса-хабыра суох тыллаах-өстөөх, киирсиилээх мунньах буолбатах этэ. В. Яковлев
Сэминээр, үксүгэр буоларын курдук, аатыгар эрэ буолбакка …… киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров
Ити киирсиилээх тылы эппэтэҕэ буоллар кини үлэтиттэн уһуллуо суоҕун сөп этэ. ПНИ АДХ

аат. Күрүө аанын толкуйан аһан эбэтэр быыһынан киирэ үөрэммит сүөһү. ☉ Скот, приноровившийся проникать через изгородь
Сэлиик ат киниэхэ баара, булчут ытырыык ыт киниэхэ баара, күрүөһүт харсыылаах атыыр оҕус киниэхэ баара. П. Ойуунускай
Ити ортоку бааллан турар таҥхайбыт муостаах Саппыйалаах диэн кырдьаҕас ынах олус күрүөһүт. Далан
Ол эрээри эн ынаҕыҥ күрүөһүтэ бүтүн нэһилиэккэ биллэр. С. Ефремов

сыһ. Болҕомтону тардыах, киһи сэҥээриэн, сонургуон курдук. ☉ Интересно; увлекательно, занимательно
Миша аттыгар биэс да кыыс баар буоллаҕына, хайаларын даҕаны чорбоппокко, туораппакка тэбистэҥ кэрэхсэбиллээхтик кэпсэтэр. Н. Лугинов
Семинар аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөрдээхтик барыах, киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров

аат.
1. Үрдүк үөрэх кыһатыгар быраактыкаланар үөрэх чааһа. ☉ Семинар, практические занятия в вузе
Күннэтэ үстүү-түөртүү лиэксийэҕэ, сэминээргэ, киэһэ аайы бибилэтиэкэҕэ үлэлиирэ. Н. Лугинов
Сэминээр, аатыгар эрэ буолбакка, чахчы кэрэхсэбиллээхтик, мөккүөрдээхтик барыах, киирсиилээх, харсыылаах да буолуох кэриҥнээҕэ. Г. Угаров
2. Бэйэлэрин идэлэрин үрдэтинэргэ түмсүбүт дьон үөрэхтэрэ. ☉ Семинар
Кини [Василий Васильевич] Покровскайга тэриллибит оҕуруотчуттар сэминээрдэригэр кэлбит. ФНС ХО
Сүбэ мунньах иккис, үһүс күннэригэр поэзия, проза, нуучча суруйааччыларын сэминээрдэрэ ыытылыннылар. «ХС»
Сэминээр олус туһалаах. Элбэх саҥаны, эмтэнии ньымаларын биллибит. «Кыым»

аат., кэпс. Туох эмэ улахан сүпсүк, айманыы, айдаан. ☉ Большая суматоха, тревога, беспокойство
Ону кэтэспит курдук, араллаан, моргуор ах баран, дьон тарҕаспытынан бараллар. Күннүк Уурастыырап
«Алексей Спиридонович, бу туох араллаанай?» — Федор Васильевич, ыкса кэлэн намыыннык ыйытта. Софр. Данилов
Ити курдук Дьарааһынап пиэрмэҕэ тиийэн кэлбитэ, доҕоор, араллаан бөҕө турбут. Соһуйан, тиэрэ эрэ кэлэн түспэтэ. «Кыым»
△ Охсуһуулаах, этиһиилээх айдаан. ☉ Скандал, дебош
Бэҕэһээ киэһэ биһиэхэ араллаан бөҕө буолбут. Петя итирэн кэлэн, мин аҕабын уонна Яков Гурьевы тоһоҕонон охсуталаабыт. М. Доҕордуурап
Аҕыйах хонуктааҕыта улахан араллаан тахса сырытта. С. Федотов
[Бааска] биирдэ бэйэтин курдук «бөтөстөргө» түбэһэн, итирэн баран охсуһан, быһахтанан — сааланан, араллаан бөҕөнү тардыбыттар. Н. Кондаков
△ Иирсээн, үҥсүүлээх-харсыылаах айдаан (хол., кэргэнниилэр икки ардыларыгар). ☉ Ссора, раздор (напр., между супругами)
Даайа биһикки араллааммыт туһунан урут кимиэхэ да айахпын ата иликпин. Софр. Данилов
Ол кини ити араллаан туһунан сельсовекка тыллаабыт. М. Шолохов (тылб.)
Күһүн, түмүккэ тиийэн, ким да дэбигис быһаара охсубат айдаана, араллаана тахсар. «ЭК»
монг. алалдаан

туохт.
1. Төбөҕүн икки өттүгэр хамсатан дьигиһит. ☉ Мотать, трясти головой (часто в знак неодобрения или отрицания чего-л.)
Эдэр нуучча чачархай куударатын өрө анньынна, хантас гынан илгистэн кэбистэ уонна көхсүнэн уокка олоруна оҕуста. Амма Аччыгыйа
Маадьаҕар атахтаах, салҕатыттан төбөтүн илгистэ-илгистэ килэччи көрбүт киһи саҥарда. Эрилик Эристиин
Бэл харсыылаах оҕустардыын сылаарҕаан, дьулайан, илгистэн кэбиһэ-кэбиһэлэр, кэннилэринэн тэйсэ сылдьаллар. Н. Заболоцкай
2. Бүтүн бэйэҕинэн дьигиһийэн илгэн кэбис, киэр бырах (бэйэҕэр сылдьар тугу эмэ). ☉ Сбрасывать, отшвыривать с себя что-л., сотрясаясь, содрогаясь всем телом
[Ат барахсан] уҥуоргу өттүгэр [үрэҕи] таҕыста да, дьигиһийэн илгистэн кээспититтэн уута уҥуоргу биэрэккэ тиийэ ыһылынна. П. Ойуунускай
Тайах оҕото биэрэккэ тахсан уутун илгистэр, ол-бу диэки көрбөхтүүр. Н. Заболоцкай
[Ыт сиртэн] ойон тураат, буорун-сыыһын тэбэнэн, илгистэн дьигиһийбэхтээтэ. И. Федосеев
3. Илибирээ, тэлибирээ, дьигиһий (үүнээйи туһунан - үксүгэр поэз.). ☉ Дрожать, трепетать, колыхаться (о растениях - преим. в поэз.)
Чуҥкунуу иһиирэн, чуумпу түстэ Манна, дьол төрөөбүт түөлбэтигэр, Чинара сэбирдэҕэ илгистэр. Л. Попов
Элиэнэ көҕөрбүт талаҕа Сөҕөрдүү сүр күүскэ илгистэр, Хааннааҕы булбатах буулдьаҕа Кэлэйэн киистэтин чэлгитэр. Эрилик Эристиин
Солко кур субуллар, суугуна диэбитим Имиллэр сэбирдэх илгистэр эбит дуу. П. Тулааһынап
♦ Баһын (төбөтүн) быһа илгистэр көр бас II
«Суох, биһиги киэһэ барыахпыт», - Петя төбөтүн быһа илгистэр. Н. Лугинов
Биирдэ «хамыһаар ойоҕо», тоһуйбут иһиттэрин көрө тахсан баран, саҥарбат буолуор диэри сөхпүтэ, төбөтүн быһа илгистибитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Отчуттар кунантан төбөтүн, түөрт атаҕын, тириитин эрэ хаалларбыттар. Кулуба ону истэн баран баһын быһа илгиһиннэ. «ХС». Кутаа уотунан илгистэр кэпс. - уот сиэн эрэрин курдук күлүбүрэччи харса суох саҥарар, кутар-симэр, үөҕэр-этэр. ☉ Будучи сильно раздраженным, разразиться сердитой, гневной тирадой (букв. трястись, метая вокруг искры пламени). Эмээхсин икки модороон харытын ньыппарыммытынан, кутаа уотунан илгистибитинэн барда. Кутаа уотунан илгиһин - уотунан, төлөнүнэн, туох эмэ суостааҕынан уһуур, төлө биэр. ☉ Пылать, обдавать жаром, огнем, пламенем, изрыгать пламя
[«Катюша»] Саҥа позицияҕа тиийэн эмиэ хабырынар, эмиэ кутаа уотунан илгистэр. ПДА СС
Кыһыл төлөнүнэн илгиһин - кутаа уотунан илгиһин диэн курдук. Суостаах тааҥкалар …… кыһыл төлөнүнэн илгистэллэр. С. Никифоров
Аҕыйахта уунаҥнаатын кытта кыра ырааһыйа ортотугар кыһыл төлөнүнэн илгистэ турар кыракый ампаар көһүннэ. «ХС». Хаанынан илгиһин - быыстала суох хаанынан уһун, хаанынан ыһыахтан. ☉ Истекать, брызгать, орошать кровью, иметь большое кровотечение
Оо! Хара ыт, баайдар кутуу чэйдэригэр, хамса табаахтарыгар атыыламмыт дьон баар буоланнар, баҕалаах хааҥҥынан илгистэн эрэр баҕайы, тугу эппэт буолуоҥуй?! Эрилик Эристиин
Бары хаанынан илгистэ турар аты тула үмүөрүстүлэр. П. Филиппов
Суох, хара санаалаах, суох, дьиккэр, Москва палаһын илиитигэр Мэлдьэһэ, хаанынан илгистэ, Иҥиирин тартаран сөрүөстэ, Эн экчи кэмсинэн кырыаҕыҥ. А. Пушкин (тылб.)
◊ Кыыһыран илгиһин - айдааран, силбиэтэнэн, күүскэ хамсанан-имсэнэн кыыһыр. ☉ Громко и резко выражать свой гнев, возмущение чем-л., разъяриться. Киһибит эмискэ кыыһыран илгистэн турда