сыһ. Хаҕыстык, киһини өһүргэтэр курдук. ☉ Въедливо, придирчиво
«Туох кэһиилэх үһүнүй?» — уола дьахталлар тугу кэпсэппиттэрин сылыктаары, тордуохтаахтык ыйытта. Р. Баҕатаайыскай

сыһ. Тоҥуйдук, хаҕыстык, сөбүлээбэтэх курдук. ☉ Сдержанно, холодно, неприветливо
«Мин манна да туран истиэм», — диир Глафира курастык. Л. Попов
Кууһума тоҥмут киһилии, хайдах эрэ этэ-хаана атыйан, ис-иһиттэн курастык дьигиһийэн ылла. Тумарча

туохт. Хаар былаастаах ардахтаах, тыаллаах, тымныы буол (күһүҥҥү күн-дьыл туһунан). ☉ Быть ненастным, холодным (об осенних днях); идти (об осеннем дожде с мокрым снегом)
[Күһүҥҥү халлаан] арыт ардаан кутар, арыт кылбайа халлар, арыт өксүөннээн табыгыратар. Н. Якутскай
Хонон турдах аайы халлаан хаҕыстык тыалырар, сотору-сотору ардыыр, эмиэ да өксүөннүүр буолла. В. Сыромятников
Сороҕор хайа былытыран, түүппэҕирэн туруо, өксүөннүө, анысхан тыал аргыйыа. Умнуллубат к.

туохт.
1. Куһаҕан өһүөннээх санаалан, кимиэхэ эмэ кырыктаахтык, хаҕыстык сыһыаннас. ☉ Озлобиться, затаить злобу на кого-л. «Төһө өр көһүттэрэллэрий?» — оспуоччук хатаарыйа ыйытта. Н. Якутскай
Ньургустаана Сандаараба санаата олус аймаммыта, иһигэр Доргууйапка улаханнык хатаарыйбыта. В. Протодьяконов
2. көсп. Хат-куур, ыр-дьүдьэй (үксүгэр ыалдьан). ☉ Худеть, слабеть (обычно от какого-л. скрытого заболевания). Ынахпыт ыалдьан, бэркэ хатаарыйан эрэр
□ Оҕобут …… улам хатаарыйан иһэр. М. Доҕордуурап

сыһ. Өстүйэн, өһүөннээхтик, хаҕыстык. ☉ Враждебно, злобно
Биирдэ хатааннаахтык саҥарсыбыттара, биирдэ кыыһырсыбыттара ааһан-арахсан биэрбэккэ, харахха киирбит сыыстыы дууһаларын куруук аала сылдьар үгэстээҕэ. Далан
Василий хатааннаахтык көрбөхтөөн баран, кэпсэтиһии итинэн бүппүтүн биллэрэн олоро түстэ уонна атын дьыаланы хаспытынан барда. Н. Апросимов
Киниэхэ бэйэтигэр уонна кини табаарыстарыгар Нюра ийэтэ хатааннаахтык сыһыаннаһарын Васёк билэрэ. В. Осеева (тылб.)

сыһ.
1. Уута, убаҕаһа суох, кураанахтыы (сиэ — аһы этэргэ). ☉ Всухую, всухомятку
Урут, ыал-ыал курдук эт, балык сиирбит, оттон билигин күн тура-тура хоччорхойдук, ыһаарыламмыт сымыыты мотуйан тахсабыт. Н. Габышев
2. көсп. Кытаанахтык, хаҕыстык. ☉ Грубовато, жёстко. [Өлөксөй Уйбаанабыс:] Итинник буоллаҕына, эйигинньик хаалынньаҥы кытта өссө хоччорхойдук кэпсэтиллиэ. И. Семенов

тыаһы үт. туохт.
1. Быһыттаҕастык, бүтэйдик тыаһаа (хоччорхой тирии кытаанахха охсулларын курдук). ☉ Отрывисто шоркать, хрустеть, трещать
Хааман тордургуур. ПЭК СЯЯ
2. көсп., сөбүлээб. Кыыһырбыттыы хаҕыстык, быһыта биэрэн саҥар; көбүөлээ. ☉ Говорить грубо, отрывисто
Хааһынабыт киһитэ: «Ылбат аата Ыйыта турума!» — диэн Туос тордуйа тыаһыныы Тордурҕаан кэбистэ. Р. Баҕатаайыскай
Торопуун тордурҕаан кэбиспитэ: «Буолар-буолбат тылга тииһимэ». В. Яковлев
«Бээ-бээ, мээнэ тордурҕаама», — Алааппыйа сирэйэ дьэбидис гыммыта. П. Аввакумов

туохт.
1. Туох эмэ чугаһыырын абааһы көрөн суоһурҕан, ытыраары, үрдүгэр түһээри гын. ☉ Проявлять раздражение при непосредственном приближении кого-л., угрожающего нападением (о лошади, хищниках)
Бэйэбэйэлэригэр үөрэнсибит, доҕордоспут буолан, тэбиэлэспэттэр, оҕолоругар боотурҕаабаттар уонна биэ олохтоох атыырыттан ордук буоһамтаҕай буолар. ПНИ ИС
Кыыл [эһэ], ыкка боотурҕаан, икки кэлин атахтарыгар туран баран, кырдьыгыныы-кырдьыгыныы тула эргичиҥнээтэ. А. Кривошапкин (тылб.)
Кини [хотой] миигин көрөөт, эмиэ кыыһырбыта, куттуурдуу туттубута, боотурҕаан чаҥырҕаабыта. Н. Якутскай
2. кэпс. Киһи туох эмэ тылыгар, көрдөһүүтүгэр кыыһыран, хаҕыстык хардар. ☉ На чье-л. обращение отвечать угрожающим раздражением
Бу киһи боотурҕаата миэхэ. ПЭК СЯЯ
Былырыын Бэстиинэби эдэрчи киһинэн солбуйар туһунан тыл көтөхпүттэригэр Кравчук кыыһыран боотурҕаан кэбиспит этэ. Софр. Данилов

туохт.
1. Кыылы эбэтэр киһини ситэн өлөрөөрү эбэтэр тутаары кэнниттэн батыһан эккирэт. ☉ Следовать, гнаться за зверем или человеком с целью его поимки, уничтожения
Санаабар саһылы сойуолаан, Кыраһа суругун ааҕабын. С. Данилов
Аччыгый быраатым түүлээхсит — Кырыа хаары ойуулаан Кырсаны сойуолуур. С. Васильев
Абаҕаҕа баар кыһыллар этэрээттэрэ үрүҥнэри сойуолуу барбыта. Б. Лунин (тылб.)
2. көсп. Тугунан эмэ абааһы көрөн, өстүйэн, кими-тугу эмэ дьаныһан туран буруйга-сэмэҕэ, кытаанах дьүүлгэ тиксэрэ сатаа. ☉ Преследовать с целью притеснения, подвергать гонениям
[Чолооску:] Былыр Чэҥкээйи аҕатын ууһун көмүскүүрэ диэн сойуолаан сордоотулар. Амма Аччыгыйа
Кинини ыраахтааҕы сууттара кырыктаахтык сойуолаабыттара. «ХС»
Билигин даҕаны сорохтор дьоҥҥо хаҕыстык сыһыаннаһаллар, өссө соруйан туораталлар, сойуолууллар. ЭСЭ

сыһ.
1. Сылааһа суохтук. ☉ Холодно
Кыһын тыына биллибитэ ыраатта, тымныытык тыыныталаан ылар этэ. А. Софронов
2. Чараастык, халтаҥнык (таҥын). ☉ Легко, не тепло (одеваться)
Айдаар ыалдьар, онон итиитик таҥнар. Мин ыалдьыбаппын, онон тымныытык таҥнабын. Багдарыын Сүлбэ
3. көсп. Хаҕыстык, тыйыстык, эйэҕэһэ суохтук (хол., сыһыаннас). ☉ Жёстко, холодно, сухо (напр., относиться)
Дьиктиргиэх иһин, кинилэр олус тымныытык көрсүбүттэрэ. Н. Лугинов
Ганя санаата оонньуур, сороҕор киниэхэ тымныытык сыһыаннаһар буолбута. М. Попов
Аймахтарын ити курдук холустук, тымныытык сыһыаннаһан бэйэтиттэн тэйиппитэ. У. Ойуур
4. көсп. Сөбүлээбэтэхтии, абааһы көрбүттүү; хаҕыстык, хатыылаахтык; туох да интэриэһэ суохтук, кыратык даҕаны кэрэхсээбэккэ. ☉ Недружелюбно, холодно, неласково; равнодушно, без всякого интереса (смотреть)
[Маайыс] хойуу кыламанын быыһынан сүр тымныытык оруоллаабыт харахтаах, …… үрүҥ кубаҕай дьахтар буолбут эбит. Амма Аччыгыйа
Бөтөс [ыт] кэлэн эйэргээн, эккэлээн, оонньоон көрөөрү гыннаҕына [куоска] симириктээбит араҕас харахтарынан бастаан саҥата суох сэнээбиттии, тымныытык одуулуура, онтон муннун сүрдээх үлүгэрдик «пус» гына тыаһатара уонна …… [ыт] саамай уйан сирин — муннун хайа тардара. Далан
Катерина Павловна сирэйэ соҕотохто тыйыһыран, төбөтүн күөгэччи туттан, көнө түһээт, кэргэнин диэки тымныытык көрөн кэбистэ. Н. Лугинов
5. көсп. Сөбүлээбэккэ, тириини таһынан (тугу эмэ иһит). ☉ Неприязненно (воспринять услышанное)
— «Барарбын» да?! — Сэргэчээн соһуйан өрө көрө түстэ. «Барар» диэн тыл кини этин сааһынан тымныытык киирдэ. Болот Боотур
Бииктэр аҕатын тылларын тымныытык иһиттэ. Л. Попов
«Бу таас киһитэ манна эмиэ тоҕо кэллэ, табатын манаабакка», — диэн тыллаһыыны аһара тымныытык истэн аһарааччыгын. «Кыым»