сыҥсый диэнтэн тиэт
көрүҥ. [Сүөдэр] эгдэрэҥнии-эгдэрэҥнии күлэн барар, холтуунун сулбу тардан таһааран табаҕы сыҥсыйбахтыыр. Амма Аччыгыйа
Кырдьаҕас Тачана өрүтэ сыҥсыйбахтаата. С. Курилов (тылб.)

туохт. Үрүт-үөһэ сыҥсый. ☉ Шмыгать носом
Чалыыма үөрэн өрүтэ сыҥсырыйда. С. Васильев
Оҕонньор …… холтуунуттан табах кымаахтаан ылан тыастаахтык сыҥсырыйда. Н. Габышев

мэлии диэн курдук
Мэлиир бурдук. Мэлиир табах.  Бутукаай дьоһумсуйан туран, холтуунуттан мэлиир табаҕы кытаахтаан ылан сыҥсыйда. Амма Аччыгыйа. Бары аһыырга бэлэмнэннилэр, иһиттэригэр ыһаарыллыбыт мэлиир бурдугу кутуннулар, итии чэйи истилэр. С. С а р ы г - о о л (тылб.)

аат., эргэр. Үлтү мэлиллибит сыҥсыйан тардар табах. ☉ Истолченный для нюханья табак, нюхательный табак
Оҕонньор умнан кэбиспит боруоскатын дьэ ылан сыҥсыйда. Эрилик Эристиин. Селиванов, сиэбиттэн холтуунун хап-сабар хостоон таһааран, боруоскатын маҥнай биир таныытыгар, онтон иккиһигэр симиннэ. В. Николаев (тылб.)
ср. русск. диал., устар. прошка ‘нюхательный табак’

мускуй д и э н т э н б э й
т у һ. Оҕонньор кураанах холтуунун уокка сылытан сыллыы сатыыр, муннун мускунар. Амма Аччыгыйа
Кинээс бэйэтигэр эрэнэрдии туттар нуучча киһитигэр бардьыгыныан толунна, туох да диэн булбакка муннун мускунна. И. Г оголев. Таня умса туттан, тарбахтарын мускуна олордо. Л. Попов

даҕ. Мээккэлэммит, мэлийи л л иби т (хол., б у рд у к , табах). ☉ Молотый, растёртый в порошок (напр., о зерне, табаке)
Итиннэ эһиэхэ тойоммут чэй, табах, мэлии бурдук ыытта. И. Данилов
Кинээс удьурхай холтуунуттан мэлии табаҕы кымаахтаан ылан хараарбыт таныытыгар симиннэ. «ХС»

атаххын оллооннуу уур (кэбис) — оллоон кэбис диэн курдук (көр оллоон)
Оҕонньор, дьоһуннаан кэпсэтэр быһыынан, атаҕын оллооннуу уурунна, туос холтуунун таһааран, ойоҕоһун тыгыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атаҕын оллооннуу ууран, тобугуттан тардыстан олорон, кыыһырбыт-абарбыт дьахтар ойууннуу тартарыылаах куолаһынан бу курдук ыллаан барда. Эрилик Эристиин
Чэ, буоллун даҕаны — оҕонньор кэпсиирдии оҥостон, атаҕын оллооннуу ууруммута. И. Федосеев

сылый диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕонньор холтуунун ылла, аһан көрөөт, холумтан кытыытыгар сылыта ууран кэбистэ. Амма Аччыгыйа
[ГЭС] сорох сирдэргэ, холобур, Мирнэй куоракка, дьиэлэрин муостатын биитэр истиэнэтин сылытан, оһоҕу солбуйан, дьиэни ититиэхтээх. Суорун Омоллоон
Сырдык күн үрдээтэр-үрдээн, …… сылаас тыынынан сири-дойдуну, үүнэр-үүнээйини, хамсыыр харамайы сылытта. Н. Якутскай. ДТС, тюрк. йылыт, чылыт, жылыт

аат., кэпс.
1. сыҥ- сый диэнтэн хай. аата. Оһох кэнниттэн иһиллэр-иһиллибэт сыҥсыыр иһиллэр
2. Биирдэ сыҥсыйарга сөптөөх кымаах табах. ☉ Понюшка, щепотка (нюхательного табака на один приём)
[Эһэм] холтуунун хостоон сыҥсыыр табаҕы муннугар симинэрэ. И. Гоголев
[Мэхээлэ:] …… Биир эмэ сыҥсыыр табаҕы тардан абыранаайабын диэн …… кэллим. Күндэ

тык I, II диэнтэн төхт
көрүҥ. Толлор Ньукулай сиэбиттэн туос холтуунун ылан, тыгыалаан «топ-топ» гыннаран баран, табах сыҥсыйар. Н. Якутскай
Сылгы сүөһү тыһы кылын Сыыйа тардан ылбыт курдук, Сырдык ыраас хаана Тыыр-тыыр тыгыалаата. ТТИГ КХКК
Сорҕо ханан да хайдыбыта суох уонна илиигинэн тыгыалаан көрдөххүнэ фарфоровай чааскы курдук лыҥкынас тыастаах буолар. МАП ЧУу