көр ылбаҕайдык
[Ох] бэйэтин саатын курдук ылбыххайдык таппат. «Чолбон»
Үөрүйэҕинэн ылбыххайдык бырастыыласта. Л. Толстой (тылб.)

туохт., кэпс. Тугу эмэ гынаргар, оҥороргор сыанаҕын үрдэт, ааттаһыннар-көрдөһүннэр. ☉ Возвышать себя во мнении других, набивать себе цену
Ыарыһахха мэлдьи кини Ыарыыр-чэпчиир диэни билбэт, Ылбаҕайдык сыһыаннаһар. Күннүк Уурастыырап
Мин тута эппитим да, Степан Саввич ыарыыр-чэпчиир. Н. Лугинов
Гайн ыарыы-чэпчии барбакка сөбүлэспит, өйүүнүгэр бэлэм оҥоруох буолан эрэннэрбит. Сэмээр Баһылай

туохт., эргэр. Айа кирсин аппаччы тарт, ох сааны, айаны тардан иит. ☉ Широко натянуть тетиву, насторожить самострел (лук или стрелу) для зверей
Ону көрөн, ©ргөлөй Бэргэн биир талыы оҕун ылан, төбөтүгэр үстэ силлээн баран аҥаабыллаан ытан саайбыт. Эрилик Эристиин
Оҕу ылан аҥаабыллаан көөртө бэйэтин саатын курдук ылбаҕайдык тарпат, күүһүн былдьатан аҥатар эбит. «Чолбон»
Хоһуун үҥүүтүнэн хаҥас өттүттэн кинини ытаары аҥаабыллаан эрэр уһун хара бэкир киһини быраҕан саайбыта. Далан

сыһ. Тыллары сааһылаан, бэргэнник, хомоҕойдук, уус-ураннаан (саҥар, эт). ☉ Стройно, складно, выразительно (говорить)
Иһиччит Байаҕантай диэн улуу ырыаһыт тойугун истэн бараммын, ыпсаҕайдык да ыллыыр, тупсаҕайдык да туойар, хомоҕойдук да хоһуйар эбиттэр диэн сүрдүк сөхпүтүм, бэркэ бэркиһээбитим. Болот Боотур
Дьөгүөссэ тапталын туһунан ыпсаҕайдык, кыыс сүрэҕин ортотунан киирэр тылы сатаан булан эппэккэ, быһа муҥнана иһэрэ. «ХС»
Былыр-былыргыттан сахалар сатаан ыпсаҕайдык ыпсарыллыбыт, ылбаҕайдык наардаммыт, талбатык таҥыллыбыт алгыс этиигэ улахан суолта биэрэллэрэ, этиллибит тылы толору сатаан ылыналлара. «Сахаада»

аат.
1. Муусуканан доҕуһуоллатан бүтүн бэйэнэн имигэс хамсаныылары оҥоруу, имигэстик хамсаныы ускуустубата. ☉ Танец, пляска
Кини [Оксана] биир үҥкүүнү үҥкүүлээн баран, тиэтэйэр быһыынан, дьиэтигэр баарта. Суорун Омоллоон
Чороон үҥкүүтүн толорон Нуоҕалдьыһан киирэргитин Уйулҕам хамсыы, долгуйа Олус даҕаны көһүттүм. С. Данилов
Хата, мин эйигин үҥкүүгэ үөрэтиэм этэ. Амма Аччыгыйа
2. Саха оһуохайа. ☉ Якутский национальный хоровой танец, осуохай
Сахалыы үҥкүүлүүр тыастара, саха үҥкүүтүн этэр саҥалара иһиллэр. Күндэ
Иннокентий Дмитриевич кулуупка үҥкүү тыла этэн оһуохайдатан ылла. С. Руфов
Үҥкүү тылын таһаарааччы эдэркээн диэн бэйэлээх эр бэрдэ олус да ылбаҕайдык, хомоҕойдук эттэ. С. Федотов
ср. тюрк. үҥкүй ‘кланяться’

сыһ.
1. Саталлаахтык, тиийимтиэтик, уус-ураннык. ☉ Умело, искусно, просто и доступно
Ол сындалҕаннаах похуот туһунан оччотооҕу хоһоонноругар хомоҕойдук суруйбута. И. Федосеев
Үҥкүү тылын таһаарааччы эдэркээн диэн бэйэлээх эр бэрдэ олус да ылбаҕайдык, хомоҕойдук эттэ. С. Федотов
Биһиги өбүгэлэрбит киһи наар тас көрүҥүн, быһыытын эрэ буолбакка, кини эмоциятын, дууһатын туругун, тапталын кытта сатаан хомоҕойдук хоһуйаллара, этэллэрэ. Эрчимэн
2. Олус үчүгэйдик, холкутук, туохтан да иҥнибэккэ. ☉ Очень свободно, легко, складно
1925 сыллаах сааһыары сайын Фёдор Сивцев диэн былыр политсыылынайга кылгастык үөрэммит, нууччалыы олус хомоҕойдук саҥарар …… оҕонньор киһини кытта куораттаспытым. «ХС»
Кини гитараҕа сүрдээх хомоҕойдук оонньуура, киһини долгутардык ыллыыра. М. Горькай (тылб.)

туохт.
1. Айаххын атыппакка эрэ муннугунан искиттэн саҥата таһаар (хол., сүөһүнү этэргэ). ☉ Мычать, не открывая рта (напр., о рогатом скоте)
Хотоҥҥо саҥа төрөөбүт ынах, оҕотун суохтаан, иһин түгэҕиттэн дириҥник ыҥыранан дырылаппыта. Күннүк Уурастыырап
Хотон кураххай сытынан аҥылыйар, иччи оҥостубут ынахтар ылбаҕайдык ыҥыраналлар. М. Доҕордуурап
Ыанньыксыт хотонугар киирдэҕинэ, ынахтара ыҥырана, маҥыраһа көрсөллөр. «Кыым»
2. Муннугунан «ыы» диэн ынчыктыыр курдук саҥата таһаар. ☉ Издавать нечленораздельные звуки, похожие на мычание
Утуйан хаһыҥырыы сытар Арамааны Микиитэ тардыалаан көрбүтүгэр киһитэ ыҥыранан баран, түҥнэри эргийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Эмиэ тиийэн иһиллээтэ — аны утуйбут киһи ыҥыранара иһилиннэ. Д. Таас
Онуоха кыыс, өсөһө киирэн муннун анныгар ыҥыранан ылла, уоһун муунньаччы туттан кэбистэ. Н. Заболоцкай
тюрк. ыҥыран

прил. ылбаҕай өйдөөх, өйүгэр түһэригэс.

I
сыстаҥнаа диэнтэн холб. туһ. [Ылдьаа] Ылгын чыҥыйа курдук Ылбаҕайдык ылыбырайан, Ытыктанааччылары эрэ кытта Ыксалаһар, сыстаҥнаһар. Р. Баҕатаайыскай
[Молоковоз Иван:] Һа! Ньыкаас кыыска барытыгар сыстаҥнаһа сатыыр идэлээх. И. Семёнов
«Өстөөхтөрү кытта биһиги өссө хаһан да сыстаҥнаһа илик этибит», — диэн салгыы эппитэ уһун ысыыт. Н. Гоголь (тылб.)
II
даҕ.
1. Туохха барытыгар сыста сылдьар, силимниҥи, сыстаҕас. ☉ Липкий, клейкий (напр., о слизи)
Сайын аайы Кэтириинэ эмээхсин туой курдук сыстаҥнас буору мэһийэн, балаҕан тас эркинин сыбаан иһэр эбит. П. Аввакумов
Уонча чиэппэр дириҥи түспүтүн кэннэ, араҕастыҥы сырдык өҥнөөх, самааска курдук сыстаҥнас буор булкаастаах кумах дьапталҕата кэллэ. Тумарча
[Бэс тэллэйин сэлээппэтэ] ньалҕаархай, килэбэчигэс, сииктээх кэмҥэ сыстаҥнас салыҥынан бүрүллэр, кытархай араҕас өҥнөөх. Г. Угаров
2. көсп. Кимиэхэ эмэ эйэргии, чугаһыы сатыыр. ☉ Приветливый
Били бастаан сыстаҥнас, сылаанньыгас Розата тыйыстыйан, кытаатан иһэрэ. Далан
3. көсп. Биирдэ сыстан баран арахпат, салгымтыалаах, арахсан-төлөрүйэн биэрбэт. ☉ Прилипчивый, назойливый, надоедливый
[Итинник холуннарыы] ыарахан уонна киһи ис-иһиттэн кэлэйэ сиргэниэх сыстаҥнас курдуга. Э. Соколов
Кини [эписиэр] эмискэччи улугура түстэ, сидьиҥ, сыстаҥнас, абаккалаах улугуруу кинини баһыйда. В. Васильев

ж. 1. (расположенность, одарённость) сыһыан, тоҕоос, дьоҕур; у него склонность к рисованию кини уруһуйдуурга дьоҕурдаах; 2. (пристрастие) көх, баҕа, ылбаҕай буолуу; склонность к щегольству маанымсыйарга ылбаҕай буолуу.