прил. ындыы; вьючная лошадь ындыы ата, ындыылаах ат.

ыадар диэн курдук. Иэйэхсит Хотун Ыадаҥ ыаҕас Ындыылаах эбит эбээт! Саха фольк.

түөлбэ. Ындыылаах таба көтөлүгэр бастакы сэтии. ☉ Олень, идущий в караване непосредственно за передовым оленем.

дабат диэнтэн хай. аата. Ындыылаах атынан сыыры өрө дабатыы ыарахан
◊ Ытык дабатыы көр ытык II
Арыы ортотунааҕы бу ырааһыйаҕа хас ытык дабатыы ахсын кэриэс сэргэ туруораллара. Л. Попов
Ытык дабатыыга эрдэттэн бары сиэри-силиги ситэрэн бэлэмнэнэллэр эбит. Ойуун

аат., түөлбэ. Таһаҕаһы уган акка ыҥырдар хаа, бэрэмэдэй. ☉ Большая вьючная кожаная сумка, сума
Хоту дойду дьахталлара иистэнэр тэриллэрин, илдьэ сылдьар сумаларын, хааһахтарын айаҕын сарыынан синньэлии сиигинэн тыҥырах уонна сарбынньах ойууну түһэрэллэрэ көрөргө үчүгэй буолар. АЕЕ ӨҮОБ
Халаабыс сума хапсыгыр кэмигэр, Харчы хармааҥҥа тыаһаабат түгэнигэр, Ыччаттарыам, ону эрэ умнумаҥ, Ыраас санаа ындыылаах буолуҥ! П. Ламутскай (тылб.)

I
тиҥиргээ диэнтэн холб. туһ. Халлааны, сири титирэтэ, Тэргэннэр, тиҥиргэһиҥ, «Катюшалар» уһуутаһыҥ! И. Эртюков
Көхсүгэ-төбөҕө күбүргэччи бэрсиһэ тэбиэлэһэн тиҥиргэстилэр. Д. Апросимов
Тиксиһэ түһээт, тиҥиргэспитинэн бардылар. ТТИГ КХКК
II
даҕ. Биир кэм бүтэҥитик ньиргийэр (тыас, дорҕоон). ☉ Гулко стучащий, гремящий (о звуке)
Биһиги сааларбыт тыастара биир кэм тиҥиргэс этэ. Н. Габышев
Мин ыксаатым, түөспэр сүрэҕим тыаһа тиҥиргэс буолла. Н. Абыйчанин
Ындыылаах аттар көхсүлэрин тыаһа тиҥиргэс буолбут. «ХС»

I
1.
дапсый диэнтэн хамс. көстүү. Байҕал баала Балла-алла, Күөстүү үллэ, Күллүр күллэ, Чаҕылҕаным дапсылыйда. Дьуон Дьаҥылы
2. көсп. Туох эмэ сэбинэн-сэбиргэлинэн хотуулаахтык охсус; өстөөххүн үлтү сыс. ☉ Храбро сражаться, биться с оружием в руках; уничтожать врага. Биитэр мин, биитэр эн - Биирдэспит кыайдын диэн Дапсылый! Дабылый! П. Ойуунускай
Муҥ-сор ындыылаах Фашист суор кыылын илби дапсылый. Эллэй
II
дапсый диэнтэн хамс
көстүү. Уол хахай курдук хабараан үлүгэрдик хаһыытаан хайа бараат …… чаҕылҕанныы дапсылыйбыт. Софр. Данилов
Кыырайа дапсылыйар Хомпоруун хотой кыыл кынатыгар хатаастаммын сылдьыаҕым! И. Алексеев

1. субуруй 1 диэнтэн дьаһ. туһ. Кус оҕотун кэриэтэ Биһигини киэҥ алааска Субурутан киллэртииллэрэ. П. Тобуруокап
   Устудьуон уолаттар, кыргыттар күлсэ-күлсэ, кэпсэтэ-кэпсэтэ көрүдүөргэ үөмэхтэһэ сылдьар дьоҥҥо уһун серпантины быраҕан субуруталлар. «ХС»
   Арай биирдэ уола дьиэтигэр ындыылаах тэбиэн бөҕөнү субурутан аҕалбыт. ОСМ БӨО
2. Тугу эмэ быыстала суох, субуруччу оҥор. ☉ Делать что-л. подряд, без остановки
   [Ефрем] тыын ылан салгыны эҕирийбэхтии-эҕирийбэхтии, быыстала суох этэн субуруппутунан барда. Амма Аччыгыйа
   Бааска үрдүнэн ааһан иһэр халыҥ үөрдээх моонньоҕоттору күөрэтэн биэстэ субурутта. Далан
   Биһиги билигин Суорба таастары суоран, Субуруттубут Суон турбалардаах собуоттары. П. Тобуруокап

сыһ. Сүрүн дьарыгы тэҥинэн тугу эмэни таарыччы (оҥор). ☉ Одновременно с чем-л. другим, попутно, заодно (делать что-л.)
Былыргы элбэх көлөлөөх, ыар ындыылаах айан дьоно аттарын таас сиргэ үүнэр чуурукта диэн ааттаах уохтаах окко уота, күүс киллэрэ таарыйа, бүтүн ый тухары айанныыллара үһү. Н. Заболоцкай
Хотуур сытыылана таарыйа, сынньанан, ымдаан истилэр. М. Доҕордуурап
Тоҥмуттарын таһаара таарыйа сорохтор тустан тутуһан, хапсыһан көрдүлэр. П. Филиппов
◊ Суол таарыйата — барар суолуҥ кытыытыгар, адьас чугас баар, сытар. ☉ Находящийся на чьём-л. пути
Чугас ыалгын, уруугун-аймаххын, биир үөйбэтэх түбэҕин — суол таарыйата — билэҕин. С. Руфов
Ити аймалҕан туһунан умнубуппут кэннэ Тиит, суолун таарыйатыгар, Сүөкүлэ дьиэтигэр тиийэн хаалбыт. А. Сыромятникова
Суол таарыйата буолан тохтоотум. «ЭК». Тэҥн. таарыччы

аат.
1. Сэтиигэ иһэр ындыылаах ат (үксүгэр элбэх аты сэтиилэнэллэрэ). ☉ Вьючные лошади, привязанные за повод и идущие цугом за всадником
Көтөл ат. Көтөл таба. — Айан эрэйин тыырдаҕына кини [Лэкиэ] эрэ тыырыа диэн, Верхоянскай куоратыттан уонча көтөлүнэн Баатаҕай Алыытыгар таһаҕас тартараллара. «ХС»
Билигин кини Өймөкөөҥҥө үс көтөл акка бурдук, арыы ындыыланан иһэр. «ХС»
2. Таһаҕастаах сыарҕаҕа көлүллүбүт табалар, ыттар (ону үксүгэр биир киһи салайар). ☉ Олени, собаки, запряженные в сани с поклажей (их обычно ведет один человек)
Маҕаһыынтан аһы-үөлү уйарынан хас эмэ көтөл табанан тиэйэн барар. Н. Босиков
Биэс көтөл сыарҕалаах алта уонча ыт утуу-субуу түсүһэн, мааҕын оскуола дьиэтин иннинэн быһа ньаргыһан ааспыттарын бэйэм көрбүтүм. Н. Заболоцкай
3. Ат ындыыта. ☉ Конский вьюк, побочень. Кэлиҥҥи ат көтөлгө иһэр
4. харыс. т. Эһэ суола. ☉ Медвежий след
Булка мээмигэ, тыатааҕы, бөппөкө эҥин диэччилэр, оттон арҕаҕын алаһата, суолун көтөлө диэн ааттааччылар. Далан
ср. чагат. көтэл, күтөл ‘лошадь, ведомая под уздцы’