көр дүрбүй
Монгуоллар музыкальнай инструменнара эҥин-эгэлгэ, кэрэ дорҕооннору дьиэрэһитэн, лыҥкынатан, түрбүйэн таһаараллар. И. Федосеев

сыһ. Туох эмэ саҕаланыаҕыттан. ☉ Сначала, изначально
Поэт бастакыттан бэйэтин ураты нарын-намчы, эҥин эгэлгэ өҥнөөх-дьүһүннээх ырыаларын ыллаабытынан литератураҕа киирбитэ. Софр. Данилов

сулан диэнтэн хай
аата. Кини [кулуба] суланыыта бырааба иһигэр өлөр өлүү ыар ынчыга буолан сыналыйа уһунна. М. Доҕордуурап
Мотуорун хасыһан-хасыһан ханнык эрэ чааһа алдьаммытын булан, суланыы бөҕөнү суланан, эҥин-эгэлгэ тылларын барытын этэр. П. Чуукаар

сыһ. Араастаан, араасараастык. ☉ По-разному, разнообразно. Хомус симик буолан баран, эҥин эгэлгэтик дьиэрэһийэр дьүрүлгэнин Алла аан-маҥнай истибитэ. М. Ефимов
Хас чаас ахсын, дьэ хата, Билиитэ үксүүр, кэҥиир, Эгэлгэтик сэһэргиир. «ХС»

биэр диэнтэн атын
туһ. Түөкүнү өссө кулаак оҥоруллуо, үчүгэй кытаанах түһээннэри бэриллиэ, оччоҕо билиэ кини биһиги туохпутун. Күндэ
Уобараһа бэргэн, ис хоһооно судургу, тыла чиҥ буолан, таабырын киһи өйүттэн тахсымтыата суох, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн иһэр. Саха фольк. Кини [Күннүк Уурастыырап] хоһоонноругар айылҕа эҥин эгэлгэ өттүлэрэ тыыннаах хартыына буолан бэриллэллэрэ. Софр. Данилов
Кэнники сылларга биһиги оройуоммутугар от хомуурун кыайыылаахтык ыытарга суолта бэриллэр буолла. «Кыым»

даҕ. Ньалайан көстөр (хол., сирэй); киэҥ, дьаллаҕар (бэргэһэ эҥин). ☉ Выделяющийся своим плоским видом (напр., о лице); оставляющий лицо открытым (напр., о шапке). Оҕонньор ньалаҕар сирэйэ көһүннэ
□ Сараасабай ытарҕа, сир көмүһэ биһилэх, ньалаҕар, чоппоҕор бэргэһэлэр уонна да атын эҥин эгэлгэлэр — бары баар буолуохтаахтар киниэхэ. «ХС»

сыһ. Талах курдук. ☉ Подобно иве, как ива
Эйигин көрөөтүн бүгүн мин Үҥкүүһүт биир кыыһы санаатым: Лыах буолан тэлээрэн киирэрин, Талахтыы наскыйар таһаатын, Тэтиҥнии чэпчэки бэйэтин. С. Данилов
♦ Иэмэх талахтыы эрилин — араас үлэҕэ үлэлээн мускулун-эрилин; олох ыарахаттарыгар хатарыллан тулуурдаах, тулуйумтуо буол. ☉ Закалиться, стать выносливым, готовым к трудностям жизни
Онон, сэрии иннинэ, аҥардас аҕыссэттэ сыл иһигэр эҥин-эгэлгэ үлэлэргэ иэмэх талахтыы эриллибитим. Ф. Софронов

туохт. Тугу эмэ түүрэ суулаа, эрий биитэр баай. ☉ Свернуть, скрутить, скатать что-л. в тюк
Хаппыт иҥиири сүллүгэһинэн сынньан, таҕаан атаҕар тардан имитэн баран, тус-туспа түрбэлээн уураллар. АЕЕ ӨҮОБ
Илим ситимин ураһаҕа киллэрэн ириэрэн баран, түрбэлээн түүрбүттэрэ. Сэмэн Тумат. Суон хатыҥнартан туос хастаан ыланнар, түрбэлээн сииктээх үгэххэ уура сылдьан эҥин эгэлгэ иһиттэри тигэр буолаллара. ПСН УТС

аат.
1. Дарбатыы, күүркэтии. ☉ Преувеличение
Күөгэйэр күнэ?! Бу омуннааһын, Ол баҕас ааспыт хайа сахха! Баал Хабырыыс
Бу сурук оччотооҕу ыччат ыраас мөссүөнүн көрдөрөр улахан историческай суолталаах докумуон диэтэхпинэ омуннааһын буолуо суоҕа. Софр. Данилов
2. лит. Уус-уран уобараһы ордук тиийимтиэ, ордук сытыы, чаҕылхай, сөҕүмэр оҥороору, омуннаан, улаатыннаран, дарбатан этии. ☉ Гипербола
Омуннааһын ньыматын сатабыллаахтык туттуу манна бүтүн хартыына буолан тэнийэн-тэлгэнэн тахсан кэлэр. Н. Заболоцкай
Саха олоҥхотун тыла-өһө уустук, эҥин эгэлгэ иэҕэн этиилэрэ, уобарастаан тэҥнээһиннэрэ, омуннааһыннара үгүс. «ХС»

аат. Тирэх буолар эриэйкэ мастарга олордуллубут хас да долбуурдаах кинигэни эбэтэр араас малы уурарга аналлаах дьиэ тэрилэ. ☉ Предмет мебели в виде полочек, укреплённых на стойках друг над другом, этажерка
Кэбиниэккэ мас ыскаап, Эргийэр этэһиэркэ, Онно эҥин эгэлгэ Кинигэ да кинигэ. С. Данилов
[Үөрэх оҕотун муннугар] остуол, олоппос, этэһиэркэ эбэтэр кинигэ уурар долбуур баар буолаллара хайаан да наада. Дьиэ к. Хоско ойон киирэн, этэһиэркэҕэ үллүктэнэ сытар хаһыаттартан түүрэ харбаата. БТТ