акылааттаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Дьадаҥы киһи Добуун алааска акылааттаммыт, Дулҕалаах үрэххэ ходуһаламмыт, Долуой туһата суох Дуомугар эрэ дойдуламмыт. Эрилик Эристиин
Ааттаах Арассыыйа эбэ хотунум, Аата суох Алдьархай акылааттаммыт, Иитэ суох Илдьиркэй эҥээрдэммит. С. Зверев

туохт., үрд. Саргылаах буол, үөрүү, өрөйүү-чөрөйүү эҥээрдэн. ☉ Стать счастливым, обрести счастье и вдохновение
[Айыыһыт:] Саасүйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан Охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай
Доҕордоһуу өлбөөдүйбэт Үрүйэтэ кылбаарар, Кини уутун испит эрэт Самнан биэрбэт саргыланар. И. Гоголев

аат. Итэҕэл өйдөбүлүгэр: айыы-таҥара туһунан тойоннооччу; инникини төлкөлөөччү, түстээччи киһи. ☉ Пророк
Биллэрин курдук, оннооҕор улуукан сибэтиэйдэр уонна бороруоктар бар дьон олоҕуттан букатыннаахтык тэйэллэрэ. Индия к. [Үрүҥ Аар Тойон] Аҕыс уон аанньалын Аргыстаһа сылдьан, Тоҕус уон оппуосталын Доҕордоно сылдьан, Сүүс сүүрбэ бороруогун эҥээрдэнэ сылдьан, Бастаах, атахтаах Маҥан былытын илин көҕүлүгэр Олоро сылдьан, Орто дойдуну кэрийэ сылдьыбыта үһү. Саха нар. ыр. I

туохт. Туох эмэ содуллаах, сабыдыаллаах буол (ардыгар куһаҕан). ☉ Иметь какое-л. влияние, последствие (иногда отрицательное)
Кыра-кыра норуот Кыһалҕа кыаһылыктанара, Алдьархай артыалланара, Иэдээн эҥээрдэнэрэ, Өлүү өттүктэнэрэ. Саха нар. ыр. I
Төһө эмэ үтүөкэннээх дьыала даҕаны соччото суох өттүктэнэн ылара манна эмиэ көстөн ааспыттаах. «ХС»

туохт. Сырдаан, сандааран көһүн. ☉ Быть озарённым, осиянным
Сырдык сарыал сыдьаайданан, Итии сиккиэр илдьиттэнэн, Сылаас самыыр ыһыахтанан, Илгэ сайын эҥээрдэнэн Кэлэр эбээт, илэ-чахчы, Кэтэһиилээх илэ сааспыт! Күннүк Уурастыырап
Саргылардаах санаалары, сардаҥалаах ыралары Сыдьаайданан сырдыы үүннэ Саҥа дьылбыт төрүүр күнэ. М. Ефимов

туохт. Үчүгэйдик аһаабаккасиэбэккэ, аччыктаа, эһин-быһын. ☉ Вести голодное нищенское существование, голодать
Айан киһитэ ааспыта буолуо, Аараан ааһыаҕа. Суол киһитэ туорбута буолуо, Тохтоон ааһыаҕа. Таллан Бүрэ
Сатыылаахтар-тайахтаахтар Ааспыттарын абырыыр, Туорбуттарын тоторор …… Эйэҕэстэй эҥээрдэннин. С. Зверев
ср. др.-тюрк. туор ‘худеть, тощать’, алт. торо ‘голодный’, казах. түр ‘худеть, истощаться’

туохт. Үктэнэр, турар сирдээх, үктэллээх буол. ☉ Иметь что-л., служащее подножием, подстилкой под ноги
Үллэр буор үктэллэнэн, Кырылас кумах кырыстанан …… Сөҥөн дьиппинийэн үөскээбитэ. С. Зверев
Убайдара Бутукаай Өндөрөй ааттаах мас ууһа. Кини бэс чараас араҥата эҥээрдэнэр, кыырпах көөбүлэ үктэллэнэр. Амма Аччыгыйа
Күн сирин дьоно Күөх от дэйбиирдэннэ, Үүнэр үтүө норуот Үҥэр күөх үктэллэннэ. С. Васильев

1. хадьааһыннаа диэнтэн атын. туһ. Хадьааһыннаммыт аас тэллэх. Түүнэн хадьааһыннаммыт бэргэһэ
2. Туох эмэ кытыылаах, тулалаах буол (хол., ходуһа, алаас, ойуур туһунан). ☉ Быть окаймлённым, окружённым чем-л. (напр., горной цепью — о какой-л. местности). Хатыҥнарынан хадьааһыннаммыт алаас
   □ Унаар күөх урсуннанна, Хампа күөх хадьааһыннанна. Далан
   Сиэрэй хара тыанан эҥээрдэммит, Аккырыытынай таас хайанан хадьааһыннаммыт эбит. ТТИГ КХКК

туохт., сөбүлээб. Үрүт-үрдүгэр ыйыталаһан таҕыс, буолары-буолбаты саҥар, мээрилээ. ☉ Расспрашивать подробно кого-л. о чём-л., болтать без умолку
[Ыналба:] Чэ, онуманы ыаспайдыы олорума, үтэни бэлэмнээ! П. Ойуунускай
«Ыаспайдаан түһэҥҥит, эмээхситтэр. Киирбит киһини сүгүн сырытыннарыаххыт суох», — Катя сэмэлиир. Далан
Кини Аласов кэргэнэ хаһан куораттаабытын хатхат ыйытан ыаспайдаата. Н. Заболоцкай
Олоҕор табыллыбатах эрэй эҥээрдэнэ сылдьар киһини наһаа ыаспайдаатым дии санаата эмээхсин. А. Бродников

аат.
1. Ким эрэ кими эмэ кытта иирсиитэ, сөпсөспөт буолуута. ☉ Конфликт, недовольство между кем-л.
Онтон ыла эбээннэр, чукчалары кытта доҕордоһоннор, аймах-хаан буолан атааннара ааһан, эйэ-эккэ эҥээрдэнэн, Муустаах муора кытыытыгар муҥатаҥа суох олороллор. Саха фольк. Күрбэбит үрдүгэр Көрүстүннэр дьон түргэнник, Атааны умнаннар, Айхалластыннар бу күрбэҕэ. Доҕордоһуу т. Тиэмэни өйбөр өр хатааммын, Дабайыам олоххо сыырдарбын. Көлдьүҥҥэ, албыҥҥа атааммын Күүһүрдэн, кэҥэтиэм ыырдарбын. Р. Баҕатаайыскай
2. түөлбэ. Араҥаччы, көмүскэл. ☉ Защита, покровительство, заступничество.
тюрк. адаан