прил. 1. дьэҥкир, курдары көстөр; 2. перен. (явный) дьэҥкэ, дьэҥкэтик өйдөнөр.

1. прич. от обнажить; 2. прил. сыгынньах; видна её обнажённая шея кини сыгынньах моонньо көстөр; 3. прил. (лишённый листвы) суйдаммыт, харалаабыт; обнажённые деревья харалаабыт мастар; 4. прил. перен. (явный) көстө сылдьар, аһаҕас.

I) не решаться; саараҥылаан барбата он не решился идти; 2) диал. допускать явную глупость; саараҥылаабыккын ты допустил явную глупость.

1. прич. от видеть; 2. прил. (доступный зрению) көстөр, харахха көстөр; видимый мир көстөр аан дойду; 3. прил. (кажущийся) көстүүтүгэр эрэ, көрөргө эрэ (баар); его видимая весёлость не обманула нас кө- рөргө эрэ көрдөөҕөр албыннаппатахпыт; 4. прил. (явный) көстөр, биллэр-көстөр; для этого нет никакой видимой причины итиниэхэ ханнык даҕаны биллэр-көстөр төрүөт суох.

даҕ. Көстөн турар, мөккүөрэ суох. ☉ Явный, очевидный, видимый
Туох да көстөр-биллэр төрүөтэ суох көтөн «сир» гынан хааллылар. Амма Аччыгыйа
Кэнники үөскээбит былыргы [үһүйээннэр] бэйэлэрэ эмиэ биир туһунан бэлиэ өрүттээхтэр — ол кинилэр көстөр-биллэр кылаассабай майгыннара буолар. Суорун Омоллоон
Манна халлаан сырдыгар кинилэргэ көстүбэккэ-биллибэккэ тоһуур тэрийэр хайдах да табыллыа суох. Н. Якутскай

1. сыһ., кэпс. Чиҥ тыастаахтык, либиргэччи. ☉ Громко стуча, хлопая чем-л.; твёрдо ступая, твёрдыми шагами (идти)
   Лип-лап үктэнэн хаамп.  Ааннар лип-лап аһыллан-сабыллан тыаһаатылар. П. Аввакумов
2. даҕ. суолт.
3. Аналыгар саарбаҕа суох түбэһэр, бигэ-таҕа. ☉ Ровный, ладный, надёжный (о предметах). Лип-лап оҥоһуктар
4. көсп. Бутуура, мунааҕа суох ырылхай, чуолкай. ☉ Открытый, очевидный, явный
   Манна холоотоххо мин СМУ-м бэрдин! Барыта лип-лап, чиҥ-чаҥ. Тугу оҥорбутуҥ таас эркин буолан дьэндэйэн иһэр. Н. Лугинов

страд. от эт = быть сказанным, говориться, произноситься; этиллибит тыл иһиллибэт буолбат погов. сказанное слово не бывает не услышанным (т. е. всё тайное становится явным).

нареч. совершенно явно; күрүлэс күн ортотугар илэ-бааччы көстөр не таясь, появляется средь белого дня (напр. о привидениях —по народным поверьям); кини илэ-бааччы инньэ диэтэ он так прямо и сказал.

прил. 1. (ровный) көнө, быһа, быһа барар; прямая линия көнө сурааһын; прямая дорога быһа суол; 2. (гладкий) көнө, будьур-хайа суох; прямые волосы көнө баттах; 3. ж.-д. (беспересадочный) быһа, быһа сырыылаах (аара тохтообот); прямое сообщение быһа сылдьыһыы; поезд прямого сообщения быһа сырыылаах поезд; 4. (непосредственный) быһаччы; это его прямая обязанность бу кини быһаччы эбээһинэһэ; 5. (правдивый) көнө, судургу; прямой человек көнө киһи; прямой ответ көнө эппиэт; 6. (явный, открытый) көстөн турар, илэ, аһаҕас; прямой обман көстөн турар албыннааһын; 7. мат. көнө; прямой угол көнө муннук; 8. в знач. сущ. прямая ж. мат. көнө, көнө сурааһын; провести прямую көнөтө тарт; # прямая речь грам. сирэй саҥа; прямое дополнение грам. көнө толоруу; в прямом смысле слова тыл тустаах өйдөбүлүнэн; прямая линия родства быһаччы утумнаах уруулаһыы; прямая кишка анат. көнө оһоҕос; прямое попадание быһаччы табыы (снаряд, мина, бомба сыалга чопчу түһүүтэ).

1. нареч. явно, открыто; наяву (показываться, являться — по народному поверью — о злых духах, привидениях); илэ да, кистээн да и тайно и явно; илэ көһүн = показаться наяву; илэ хаамп = ходить открыто; илэ сырыт = (или сүүр =) появиться наяву; 2. самый настоящий; илэ түөкүн отъявленный мошенник; илэ абааһы самый настоящий чёрт; илэ бэйэтинэн самолично, собственной персоной; илэ бэйэтинэн кэллэ он прибыл лично, собственной персоной; илэ хараҕынан көрбүт он видел собственными глазами; илэ чахчы сущая правда # илэ тахсыбат диал. мало пользы, нет отдачи; бүгүн илэ тахсыбатым сегодня я сделал мало полезного.