яловая; кытарах биэ яловая кобыла.

яловая; дьабыл ынах яловая корова # дьабылгар көт = освобождаться, быть свободным (напр. от какого-л. дела); дьабыл барыы - побег девы из бездетного рода

кобыла || кобылий; субай биэ яловая кобыла; биэ үүтэ кобылье молоко # биэ эмиийэ малина.

диал. 1) не поддающийся определению, неопределённый; бу ынах буоһа кытараҕа саараҥы трудно определить, эта корова стельная или яловая; 2) глупый, придурковатый.

I
1. аат.
1. Сылгы хаанын иһиккэ туруордахха үөһэ өттүгэр ырааһыран тахсар өһөҕө суох өттө; сылгы оннук ыраас хаанын оһоҕоһугар кутан буһарыллыбыта. ☉ Отстоявшаяся в посуде алая жидкая конская кровь без сгустков; кровяная колбаса из такой крови
Хаан халбаһы диэн убаһа сибиэһэй субайын сөбүлээн сиэтилэр. Далан
Сылгы субайын буруолаппытынан ыдьырытан киллэрдилэр. И. Никифоров
Киэһэ сыалаах субайы буһаран баран, Өрүүнэ тахсан атын өлөрөн биэрбит дьону ыҥыртаан киллэрэр. «ХС»
2. харыс т. Хаан. ☉ Кровь
[Киис Бэргэн:] Мин аҕам аҥааттан иһэрин анаараат, Тоҕо эн толбонноох ньууруҥ, Сылаас субайынан аҕаабыт эмэгэт курдук, Баланыйан хаалла? И. Гоголев
Уодьугаҥҥын тутаммын, Умсары уураммын, Уу субайгынан Утахтана оонньуом. П. Ойуунускай
Илбистээх идэмэр кылыстар Итии субайга сууннулар. М. Ефимов
2. даҕ. суолт., үрд. Сырдык кыһыл, убаҕас (хаан). ☉ Алая (кровь)
[Кылыһы] өстөөх субай хаанын Үөһүн устун Өрө ыстын диэн, Өҥөйөн көрө-көрө, Үс хос үөстээбитим. С. Васильев
Кырасыабай дойдубут Кыа хаан кырааскаланна, Дьоллоох дойдубут Субай хаанынан сутулунна. Н. Степанов
Айыы таҥараны, үрдүк тойону ытыктаабатым буоллар сирэйгин быһа охсон, субай хааҥҥынан сууннарыам этэ. Бэс Дьарааһын
ср. бур. шэмэ ‘нектар’, монг. шим ‘сок’
II
көр субан
Мин өрүү ойуурга кыстыырым, Сайыҥҥы субайы маныырым. П. Тобуруокап
Сарсыарданы быһа хаайыллан турбут субай сүөһүнү далтан таһаартаата. Н. Заболоцкай
Тыы уларсан Сыаҕаннаах күөлүгэр киирэн, субай андылары эккирэтистим. «ХС»
ср. бур. һубай ‘яловый’, тув. субай ‘жеребая’, хак. субай ‘бесплодный (о скоте)’, алт. субай ‘яловая, без детёныша (о животных)’

1) свежая кровь (забитого животного); субай хаан свежая кровь; 2) кровяная колбаса (из свежей конской крови).
субай сүөһү яловый скот.

даҕ. Төрөөбөт, кытарах (таба тыһытын этэргэ). ☉ Бесплодная, яловая (о важенке)
Маҥхаай таба.  Маҥан хаарга Маҥхаай табанан Бадьара дьоруо ууран, Баран иһэбин. Л. Попов

1. холостой, холостяк;
2. яловый, не дойный (скот).
   Примеры:
   субан (или субан барбыт ) уолаттар холостые (не женящиеся) парни.
   субан (суман ) туруйа - вольный (холостой) журавль

(источник: "Словарь якутского языка" Пекарского)

I
аахта байтаһын — сылынан көлүллүбэккэ, төрөөбөккө көҥүллүк сылдьан уойбут сүөһү, кур байтаһын. ☉ Яловая и нагулявшая жир в течение нескольких лет скотина. Аахта байтаһын биэ
II
аат., бот. Тэллэриттэҕэс улахан сэбирдэхтээх, кылгас суон умнастаах оттуҥу үүнээйи (эмтээһиҥҥэ, аска тут-лар). ☉ Ревень.

туохт. Ууламматах, кытарах буол (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Быть, оставаться яловым, яловеть (о корове)
Кытараабыт ынаҕын атын сүөсүһүттэргэ бэрдэрэр, ол оннугар Дария уулаах ынаҕы ылар. А. Федоров. Биэ кытарыыра …… атыыр үөрүн хайдах тэрийэртэн улахан тутулуктаах. Сылгыһыт с. Ийэ саһыл биэс уон бырыһыана кытараабыта. АВЛ ССКИи
ср. др.-тюрк. хызыр ‘бесплодный, яловый; кобыла, еще не приносившая плода’