сущ
баахыла

мн. (ед. вафля ж.) баахыла.

көр нүөлүйтэлээ
Томороон улахан [оскуола] дьиэлэр араҕас түннүктэрэ курупчаахы баахылатын курдуктарыттан уол түөһүн тыла минньигэстик ньүөлүйтэлээтэ. Амма Аччыгыйа
Өлөксөй үҥкүүлэһэ сылдьар кыыһа көрдөҕүнэ сүрэҕэ ньүөлүйтэлээн ылар. В. Протодьяконов
Маша …… Александры көрсөрүн санаан, сүрэҕэ ньүөлүйтэлиир. М. Доҕордуурап

туохт. Эрилээҥки оонньоо. ☉ Играть в «орлянку»
Микиитэлээх Даарыйа эмээхсин хабылык хабаллар, дурда эргитэллэр, эрилээҥкилииллэр. Амма Аччыгыйа
Били, ийэҕиттэн кистээн эрилээҥкилээн миэхэ тугу-тугу сүүйтэрбиккин барытын сип-сибилигин аҕал! Л. Габышев
Миисэ! Дьөгүөссэ! Дьиэбитигэр баран, арыылаах баахыла сии-сии эрилээҥкилиэхпит. «ХС»

сыһ. Суп-суон, бөп-бөкүнүк буола (уой). ☉ До дебелости, округлости (располнеть)
[Бурҕаллай] Тутан көрбүтэ — Тордохтоох чохчойун сыыһын Тобус-толору Күскэччи уойбут Күһүҥҥү күөнэҕи Күөстэммит эбит! П. Тобуруокап
△ Иһиҥ төгүрүйэн тахсыар дылы (тот). ☉ Очень плотно, так, чтобы живот выпятился (наедаться)
Остуолга аата-ахса суох лэппиэскэ, арыы, баахыла элбэх эбит. Онтон иһэ ыларынан симиннэ, күскэччи тотто. Н. Түгүнүүрэп

туохт. Ханна эмэ айанныы эбэтэр үлэлии барарга аста, өйүөтэ ыл. ☉ Запасаться в дорогу или на работу съестными припасами, провизией
Айаҥҥа өйүөлэнэргэ үтэ наада. Амма Аччыгыйа
Киэһэ эмиэ өйүөлэнэн, Киһи куһугар киирбитэ. Күннүк Уурастыырап
Кырдьыга өйүөлэнэр астара да суоҕа. Н. Якутскай
Отчуттар аһаан үллүктээн бардылар: сорох арыылаах лэппиэскэ, эт, балык, сорох арыылаах баахыла өйүөлэммит. А. Бэрияк

аат., эргэр. Чэй иһэр иһит, чааскы. ☉ Чашка (фарфоровая)
Наһаар ылан суругу ааҕан көрдө: «Ийээ! Аҕыс баахыланы, биир үрүмэни, биир сэлиэнэй арыыны, түөрт хоһуок саахары — барытын туттум. Быраһаай!» — диэн сурук буолан таҕыста. Суорун Омоллоон
Кэтириис кииһилэ былаастаах тиит кыһыыра кырбаммытын хара ууга быраҕан, биир сэлиэнэй үүт сыыһын кутаат уокка уурда. Бэс Дьарааһын
Бакыыһа кинээс сэлиэнэйгэ арыгы кутар. Эрилик Эристиин
ср. русск. устар. ценина ‘чайная чашка’

1. сим I диэнтэн бэй. туһ. Таня ыҥыырын үрдүгэр …… ыга симиммит улахан бэрэмэдэйдээх. Л. Попов
   Оо, хаарыаны, ити өрөһөлөнө сытар үбү харбаан ылан хачыгыраппытынан сиэппэр тобус-толору симинэн кэбистэрбин. И. Гоголев
   Хамсатыгар ыга симинэн баран, бааҥкалаах табааҕы сиэбигэр уктан кэбистэ. Т. Сметанин
2. көсп., кэпс. Олус элбэҕи ыга тотуоххар диэри сиэ, хаалан. ☉ Наесться до отвала, навернуть
   Остуолга аата-ахса суох лэппиэскэ, арыы, баахыла элбэх эбит. Онтон иһэ ыларынан симиннэ, күскэччи тотто. Н. Түгүнүүрэп
   Киилэлии эти симинэннэр Кинилэр аһаансиэн бүтэллэр. Дьуон Дьаҥылы
   Ол эрээри кини билэр: бөрө билигин кыайан хамсаабат гына ыга симиниэҕин, сыылаҥхайдыы сылдьыар диэри киэптэнэ аһыаҕын. И. Федосеев

аат.
1. Чараас тимир лиис, ньаалбаан. ☉ Кусок жести, жестянка
Ыһыах түһүлгэтэ. Сэргэлэргэ ылтаһынтан оҥоһуллубут сиэрпэлээх молотуоктар саайыллыбыттар. Суорун Омоллоон
Килэҥнэс кирдээх тэлигириэйкэм ылтаһын курдук ыбылы ыларга дылы гынна. Р. Кулаковскай
Ылтаһыҥҥа 1941–1945 сыллар анныгар дьоннор ааттара бөдөҥ буукубаларынан суруллубуттара чуолкайдык дьэрэлиһэллэр. «ХС»
Ыстакааны ыраас, килэркэй уонна кураанах ылтаһын үрдүгэр куурдаллар, онтон аналлаах ыйааһыҥҥа ыйыыллар. СЕТ ҮА
2. даҕ. суолт. Ылтаһынтан оҥоһуллубут. ☉ Жестяной
Чэй оргуйан хончоҕордорго кутулунна, били баахылабыт ылтаһын тэриэлкэҕэ өрөһөлүү уурулунна. П. Степанов
Мохсоҕол суол ааныгар нэлэгэр ылтаһын иһиккэ кутуллубут бытархай уҥуох былаастаах туох эрэ убаҕас аһы сиэн маҕыйан барда. С. Никифоров
Ылтаһын кэнсиэрбэ бааҥкатыттан оҕуруокка ууну боростуой ыстарааччыны оҥоруохха сөп. ДьХ
ср. бур. илтаһа ‘медная фигурка человека’

1. аат.
2. Кыыймыт үүт сойоругар үөскүүр чараас сымнаҕас араҥа. ☉ Тонкая плёнка или пенка, образовавшаяся при остывании кипячёного молока
   Киирэн баахыла, арыы, үүт үрүмэтин холбуйан муспутун былаакка суулаан, баайан баран, хап-сабар тахсан барда. Суорун Омоллоон
   Мукуйук үүт үрдүттэн үрүмэни илиитинэн кытаахтыыкытаахтыы сиир. Күндэ. Киэҥ айахтаах көһүйэҕэ ыаммытынан үүтү кыынньаран үрүмэтин хомуйаллар. СНЕ ӨОдь
3. Урууларга, малааһыннарга, үөрүүлээх түгэннэргэ анаан бэлэмнэниллэр үүттэн оҥоһуллар сахалыы ас көрүҥэ: үүт аннын оргуйан эрдэҕинэ үрдүгэр чараас бүрүөһүн (хах) үөскүү турарын курдук гына уотун кыччатан, мөлтөх уокка салгыы оргуталлар уонна ол хах тахсан истэҕин аайы уһулан, үүтүн сүүрдэн, көнө түгэхтээх иһиккэ үрүт-үрдүгэр ууран мунньаллар, икки ардыларын ууллубут арыынан сотоллор. ☉ Национальная якутская пища, приготавливаемая из обезжиренного молока в особых случаях: во время кипения молока уменьшают огонь так, чтобы на поверхности молока образовалась пенка
   По мере образования снимают пенку, дают с неё стечь молоку и перекладывают её слоями в посуду с плоским, широким дном, поливая каждый слой топлёным маслом. Подают к столу, свернув рулетом и нарезав на узкие кусочки. Үрүмэ оҥоһуллуута бытаан, уокка үгүстэ сыраллан, буһан-хатан астанар ас буолан сыралаах, үлэлээх, элбэхтик оҥоһуллубат. КЕФ СТАҮө
4. даҕ. суолт. Чараастык долгуннуран, дьирибинээн эбэтэр эбирдэнэн көстөр (хол., долгун). ☉ Тонкий, перистый, с мелкой рябью (напр., о поверхности воды, волнах)
   Тыы анныттан үрүҥ көмүс үрүмэ долгун оонньоон тахсан истэ. М. Доҕордуурап
   Кыра да салгына суох ылааҥы күҥҥэ күөлүм үрүмэ долгуннара үрүҥ көмүс уубун уйгуурдуом диэн сэрэммиттии, оргууй үрүлүйэн күлүмүрдүү оонньуу сытар буолаллара. П. Филиппов
   Өлүөнэ эбэ иэнэ Үрүмэ көмүстүү күлүмнээн Бу күргүөмнээх үлэни, бу сандаарар кэскили Көрөр, Көҕүлүүр курдуктар. С. Васильев
   ◊ Баҕарах үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: киэҥ айахтаах намыһах туой баҕарахха үүтү оргутан (үрүмэтэ тахсыбат буолуор диэри), үрүмэтин уһулан үрүт-үрдүгэр ууран оҥоһуллар ас. ☉ Вид национальной якутской молочной пищи: от үрүмэ отличается используемой для приготовления посудой (специальный глиняный горшок с широким верхом — баҕарах), а также тем, что слои молочной пенки промазывают сметаной
   Баҕарах үрүмэ, арааһа, киэҥ айахтаах намыһах туой күөскэ — баҕарахха оҥороллоруттан ааттанара буолуо. КЕФ СТАҮө. Бурдуктаах үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: мөлтөх уокка оргуйа турар холбуллубут үүккэ бурдугу таммалатан буккуйуллар, үрдүгэр тахсыбыт күүгэнниҥи үрүмэни уһулан сойутуллар уонна лапса курдук быһан сиэниллэр (оннук үрүмэ тахсыбат буолуор диэри үүтү оргута тураллар). ☉ Вид национальной якутской молочной пищи: от үрүмэ отличается тем, что в молоко добавляют немного муки
   Үс атахтаах туой баҕаччахха үүтү кыынньаран бурдуктаах үрүмэ оҥорбуттара олус минньигэс буолара үһү. КЕФ СТАҮө. Сүнньүөх үрүмэ — үрүмэттэн оҥоһуллар ас көрүҥэ: үрүмэ аҥаар кытыытыгар арыыны ууран баран эрийэн кэбиһэллэр (оччоҕо ортотугар арыылаах үрүмэ буолар). ☉ Вид национальной якутской пищи из молока: үрүмэ, свернутое со сливочным маслом в виде рулета. Үрүмэ былыт — чап-чараас курдары көстөр былыт. ☉ Тонкие, почти прозрачные облака
   Киэ7эрбит күн чараас үрүмэ былыт быы7ынан өлбөөрөн көстөр. Тумарча
   ср. тюрк. өреме, өрөмө ‘пенка на кипяченом молоке; сливки’