1) изгородь, ограда, забор; боотулу күрүө ограда из кольев, вбитых крест-накрест; сигэ күрүө ограда из кольев, вбитых вертикально и связанных тальником; остуолба күрүө ограда из столбов; күрүө намыһаҕынан көтүллэр погов. изгородь перескакивают там, где низко; 2) огороженное место; загон; сүөһүнү күрүөҕэ хаай = загнать скот в загон; 3) уст. сенокосное угодье; сенокосный участок; биир күрүө сир один сенокосный надел.

күрүө, бүтэй, хааччах (сүөһү киирбэт-тахсыбат тутуута. К. арааһа элбэх: тутуллубут уратыларьшан-боотулу (тоһоҕолоро хатыйа анньыллар), үүт эбэтэр банана (үүттээх баҕаналардаах), сигэ эбэтэр тоһоҕо (кэккэлэһиннэри анньыллыбыт икки тоһоҕото икки эбэтэр үс сиринэн сигэнэн баайыылах, онно сиэрдийэтэ ууруллар), сылбах (мастары суксуруһуннары охторооһун) уо. д. а; аналларынан — от күрүөтэ, бурдук күрүөтэ, сайылык күрүөтэ уо. д. а. Атын сирдэргэ таас, кирпииччэ эгин бутэйдэри эмиэ туталлар.)

бүтэйдээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Микиитэ алаас бүтэйдэммит томторугар хонор буолла. Амма Аччыгыйа
Нэһилиэк сирэ бүтүннүүтэ кэрчик-кэрчик быһыллан, тоһоҕонон, остуолбанан быыһанан, сорохторо эргиччи бүтэйдэнэн тураллар. А. Бэрияк
Бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ

хадай бүтэй (күрүө) — тирээбиллээх бүтэй (күрүө). ☉ Изгородь с подпорками
[Ыллык] Алаас хадай күрүөтүн Эргийэ барыах тустаах, Халдьаайы киирбэт күнүн Кини аргыс гыныахтаах. Н. Босиков
Бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй эбэтэр симии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ
Үүт бүтэй остуолбата, оттон хадай бүтэй тоһоҕото эмэҕирэн тостон алдьанааччы. АГГ СТК

I
1.
эрий I диэнтэн хай. аата. Дьиэҕэ киирбиттэрэ, үүт эрийиитэ үгэннээн эрэр. У. Нуолур
Эрийиитэ төһөнөн күүстээх да, туһах оччонон тыҥ буолар. Хомус Уйбаан
Төһө да сакалааттаспытым иһин, ол эрийии табах туһугар биир бэйэм онно ыттыбаппыын! «Чолбон»
Онон бөҕөстөр көбүөргэ үксүн атаҕы эрийиилэри оҥоро сатыыллар. «ЭК»
2. даҕ. суолт. Токурутан, иэҕэн оҥоһуллубут, токуруйбут сирдээх, иэҕиилээх. ☉ С изгибом, гнутый, изогнутый
Өлөөнө …… үрүҥ көмүс эрийии уктаах, үрүҥ таас төбөлөөх хамсатын хостообута. И. Гоголев
Уһун эрийии тимир торуос чиккэҥнээн дыыгыныы түстэ. М. Доҕордуурап
[Бардам Байбал] тумара уйгу толооннору …… эрийии боотулу оҕуруотунан эргиттэрбит. Н. Түгүнүүрэп
II
эрий II диэнтэн хай
аата. Силиэдэбэтэл кыыс эрийии бөҕөбүн эрийдэ. М. Попов

хатый диэнтэн хай
аата. Баһылай куобахха иитэр кыл туһаҕын хатыйыы тэптиргэлиир. С. Маисов
[Түүлгэр] хатыйыыттан оҕуннаххына — үлэҕэр соһуччу мэһэй көстүө. БРИ ТТ
Баайсыыттан, хатыйыыттан, хомпуустааһынтан, эккирэтииттэн куттаныма. В. Ленин (тылб.)
◊ Хатыйыы бүтэй — боотулу бүтэй (күрүө) диэн курдук (көр бүтэй II)
Хаһаайын сүрэхтээх үлэһитин кини олбуора хатыйыы бүтэйдээҕэ кэрэһилии турар. В. Протодьяконов
Сиҥнэн эрэр хатыйыы бүтэйи батыһа сабыс-саҥа кэрдиллибит остоолболор уонна таҥастаммыт сиэрдийэлэр кылбаһаллар. «Кыым»
Хатыйыы <талах> күрүө (олбуор) — хатыйа күрүө диэн курдук (көр хатый). Хатыйыы талах олбуордаах, тас өттө буор сыбахтаах, кыра намыһах дьиэм аттыгар тиийэн кэлбиппит. С. Никифоров
Дэриэбинэ уһугар хатыйыы талах олбуордаах …… хоруобуйалаах улахан дьиэҕэ кэлэн Арсен Бардыыкап атыттан түстэ. В. Протодьяконов
Эргиир хатыйыы күрүөтэ Эргэрэн сууллуохча иҥнэйбит. «Чолбон»
[Маша] Украинатын, …… сыыр үрдүгэр хатыйыы олбуор иһигэр турар тунал маҥан сыбахтаах дьиэтин санаата. «ХС»

аат. Уу аҕалбыт маһа күөрэ-лаҥкы кыстаммыта эбэтэр оннук охтубут, киһи охторбут маһа. ☉ Нанесённый течением и скопившийся в одном месте лес, плавник; валежник
Көҥүһү туора икки кэккэ тоһоҕолуу саайталаатылар, хахыйаҕы, талаҕы, араас сылбаҕы соһон аҕала-аҕала, ол тоһоҕолор быыстарыгар хатыйа симитэлээтилэр. Амма Аччыгыйа
Туртаһы сүүрүк сылбахха сыбаабыта, туртас икки талах икки ардыгар кыбыллан хаалан баран, төбөтүн ньолбоччу быраҕан, хамсаабакка сыппыта. И. Федосеев
Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн, эрийэ-буруйа сүүрэр, охтон сытар маһы, сылбаҕы үрдүнэн ойуоккалыыр. Н. Заболоцкай
♦ Сылбах курдук — туох да бэрээдэгэ суох, ханна түбэһиэх. ☉ В беспорядке, свалившись куда попало
Атыттар эмиэ муостаҕа сылбах курдук сыттылар да, муннуларын тыаһа баччыгынаабытынан барда. А. Софронов
Аан аттыгар киэҥ наараҕа сүлүллүбэтэх элбэх куобах сылбах курдук кыстанан сытара. Н. Габышев
Өлбүт табалар сылбах курдук оҕуннулар. И. Данилов
◊ Сылбах бүтэй (күрүө) көр бү- тэй II
Чүөчээски аҕыйахтык хаамарын кытта сылбах күрүө барыс гына түстэ. Суорун Омоллоон
Дьэ, ити иһин бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ
Урукку сылбах бүтэйин оннугар түөрт мас остуолба бүтэйинэн эргийбиттэр. Г. Нынныров
ср. телеут. йылма аҕаш ‘дерево без ветвей’

сыһ.
1. Тугу эмэ тула, иилии, эргийэ. ☉ Вокруг чего-л., кругом
Эргиччи боотулу бүтэй, биир эмэ сиринэн бүтэй алдьанна да, тута абырахтыыллар. С. Маисов
Төгүрүк кэбиһиилээх от кээмэйин билэргэ, кинини маҥнай сиринэн эргиччи мээрэйдэнэр. КПЫ
Уоҕурдууну үүнэйи умнаһын эргиччи табыгынатаҕыт. ЕАМ ББКП
2. Тула өттүгүн кэриччи (көр). ☉ Вокруг, кругом, во все стороны (озираться)
Кинээс дьиэ иһин эргиччи, кими эрэ көрдүүрдүү, көрүтэлиир. Н. Якутскай
Геннадий иилээн турар күөх тыаны эргиччи көрдө. А. Фёдоров
Бары барыта баар кэҥэс хоһун эргиччи көрүтэлээтэ. Г. Колесов
3. Өрүү, наар, тохтоло суох. ☉ Постоянно, всегда, безостановочно (напр., работать)
[Тыраахтар] Эргиччи түүннэри ньирилиир, Илин, арҕаа ньирилиир. С. Васильев
Эргиччи мииниллэр ат наһаа сылаамсах буолар. ААИ ОБСЫҮ
Тырынкиннар уоллара суукканы эргиччи үлэлиир дьыссааттаах. И. Никифоров
4. Бары өттүнэн, ситэри, дэгиттэр. ☉ Всесторонне (напр., образованный), со всех сторон (напр., иметь выгоду)
«Куһаҕан» оҕолору иитэр кинилэргэ эргиччи барыстаах. Амма Аччыгыйа
Эргиччи билиилээх, сайдыылаах эрэ киһи историяҕа саҥа цивилизацияны үөскэтиигэ көхтөөхтүк кыттар. Тумарча
Мин көрдөхпүнэ, кини курдук эргиччи кэрэ уол суоҕа. Р. Кулаковскай
◊ Эргиччи күн түөлбэ. — полярнай күн диэн курдук (көр күн). Хоту дойдуга эргиччи күннэр үүннүлэр

I
туохт.
1. Үтүөрэн, оһон сабылын, чэрдий (баас туһунан). ☉ Затягиваться, зарубцеваться (о ране, язве и т. п.)
[Гавриил Протодьяконов] атаҕын искэннэрэ тарта, бааһа бүтэйэн эрэр. А. Данилов
2. Сылдьыллыбат буолан, отунан-маһынан саба үүнэн, биллибэт буол, оһон хаал (хол., ыллык суол туһунан). ☉ Зарасти растительностью (напр., о тропинке)
[Дабыыт] Ол туран өйдүү биэрбитэ тиэргэн иһэ сытыган отунан адаарыччы үүммүт, суол-иис бүтэйэ оспут. У. Нуолур
Сотору бүтэйэн эрэр омоох суол туораан таҕыста. Оҕонньор атын ол суолунан салайда. П. Филиппов
3. Бүтэн хаал, бүт, баран, муҥурданан хаал. ☉ Иссякать, исчезать, оканчиваться. Өрүс уорааннара бүтэйэллэрэ чугаһаабыт. Уораан хойдон-бөлүөҕэн эрэр уутун дьалхааннаах сүүрүк обургу бокуойа суох эҕирийэн ыла турар. Я. Семенов. Кэлиэх-барыах сирдэрэ Кэлии үүтүнүү бүтэйэн, Хатырыктаах аймаҕа Хааччахха хаайтардаҕа. Хоһоон т.
II
1. даҕ.
1. Киирэр эбэтэр аһыллар аана аһаҕаһа суох. ☉ Замкнутый, не имеющий выхода
Ортотугар чоҥолох көлүйэлээх абырҕала халыйан үүммүт бүтэй хоннох сири хара сыбар иилии түһэн турар. Амма Аччыгыйа. Тутуллубут эбээн атамаанын уолугар бүтэй таҥаһы тигэн бүрүйбүтүнэн сыарҕаҕа олордон, кэлгийэн кээһэллэр. Саха фольк.
2. Туох да быыһа-арда көстүбэт, күнэ, ыйдаҥата суох. ☉ Настолько темный, что ничего не видно (напр., об осенней ночи)
Түҥкэлэс бүтэй түүн үөһэ этэ. Төрөөбүт дьиэккээним барахсан Түннүгүн мууһа ыраахтан сырдаан, Ахтыбыт сүрэхпин үөрпүтэ. Эллэй
Мунду миинин курдук болоорхой бүтэй былыттаах, чуумпу ичигэс күн налыйда. Н. Габышев
3. Тула өттүнэн хаххалаах, ордук чуумпу, бүөм. ☉ Тихий, укромный (уголок)
Чурум-Чурумчуку Тоҕуттубут тордох сонноох, Чоочой-туллай олооччулаах, Чуҥкук, бүтэй, чуолҕан саҕа Чуораайытта алаастаах. Эллэй
△ Тыала, салгына суох, наһаа чуумпу. ☉ Душный, без малейшего движения воздуха. Бүтэй куйаас
4. Соччо дуораана, ньиргиэрэ суох (ыраахтан эбэтэр туох эмэ курдат иһиллэр, эбэтэр анаан аччатыллыбыт тыас туһунан); чуор чыҥкынас буолбатах (саҥа туһунан). ☉ Приглушенный, нечетко слышимый (о звуке, голосе, слышимых издалека или через что-л.)
Билии тыаны үрдүнэн аракыата уота өрө субуруйан тахсан дэлби ыстанна, икки бүтэй тыас утуу-субуу ньиргийтэлээтэ. Амма Аччыгыйа
Өстөөх диэки көтүрүтэ тэбэр бүтэй тыастар иһилиннилэр. Т. Сметанин
Кини [Маратик] куолаһын Өрүүсэ хаһан да эндэппэт. Бүтэй соҕус уонна нүһэр. А. Сыромятникова
2. аат суолт. Сиэрдийэ, тоһоҕо эбэтэр остоолбо көмөлөрүнэн оҥоһуллубут тугу эмэ (ханнык эмэ сири) тулалыыр, эргийэр күрүө. ☉ Городьба, изгородь вокруг чего-л. «Биһиги оҕуруоппут эһиилгиттэн улаатан барыахтаах
Бу бүтэйи киэбин тухары!» — Кини киэҥ сиринэн эргийэ ыстаҥалаан бара турар бүтэйи батыһыннары ыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Өбүгэ саҕатааҕы бүтэйдэр бараннылар, сайылыгы ходуһаттан, ходуһаны бааһынаттан араарар саҥа бүтэйдэри аны туппаппыт. «Кыым»
Сэлиэһинэй бурдуктара Сиэрдийэ бүтэйи Үрдүнэн көһүннэ, Оруос бурдуктара Остуолба бүтэйи Оройунан унаарыйда. Саха нар. ыр. III
3. сыһ. суолт. Хайаан да, булгуччу. ☉ Обязательно, в любом случае
Бэтэрээнэн эттэххэ, Бээһээҥҥиттэн бүгүҥҥү, Бүгүҥҥүттэн сарсыҥҥы Бүтэй ордо туруохтаах. Күннүк Уурастыырап
Миэхэ бүтэй эрэнэр Сылаас, ыраас, сайаҕас, Минньигэстик мичийэр Оҕом дьоллоох хараҕа. С. Данилов
△ Таайан, сэрэйэн. ☉ Наугад, вслепую. Кинилэр атыны кэпсэттилэр, ол эрээри саҥаһа уол олус дьүдьэйбитин, аччыктаабытын көрөн, «туох эмэ алдьархай буолбут быһыылаах», — диэн, бүтэй ытырыктата санаата. Саха фольк.
△ Туох да быыһаарда суох тилэри, бүтүннүү, үлдьү. ☉ Сплошной, без зазора, без промежутков
Хаар былытын сыһыары тардыммыт бүтэй тумарык халлаан даҕаны син хамныы-дьалкыйа турар эбит. Амма Аччыгыйа
Сүүһүгэр туоһахталаах бүтэй хара атыыр оҕус хараҕар бу хааман мөскөлдьүйэн эрэргэ дылы буолла. Болот Боотур
Сэрэхтээх бу бүтэй хара түүн Түҥ ойуур быыһыгар Сэрииһит Уйбаныап Көстөкүүн Досуорга турбута. А. Абаҕыыныскай
♦ Бүтэй Бүлүү — Бүлүү өрүһүн уонна кини тардыытын ойуулуур эпиитэт. ☉ Широко распространенное в народе название реки Вилюй и ее бассейна
[Тоҥус — Манчаарыга:] Мин да биллэр киһибин, Үс бүүрүктээх Бүтэй Бүлүүгэ үөскээбит, Тоҥус бэрдэ буолабын, Дьулайыма, толкуйдан. А. Софронов
Бүтэй Бүлүү барахсан Бөһүүкэлиир хаардара Бүрүйбүтүн сахсына Бөдөҥ көтөр түүтүнүү, Бүтүннүүтүн кыйдаата. С. Васильев
Бу зона урукку өттүгэр «бүтэй Бүлүү» диэн ааттаах түҥкэтэх сиринэн биллэрэ. ВМС СДО. Бүтэй бүөрдээх — олус эмис, бүөрэ көстүбэт сыалаах (хол., куобах туһунан). ☉ Очень жирный, с заплывшими жиром почками (напр., о зайце). Икки куобахпыт бүтэй бүөрдээхтэр эбит. Бүтэй куйаас — салгына, тыала суох былыттаах куйаас. ☉ В облачный день: сильный зной без малейшего дуновения ветерка
Бүтэй куйаас Сылайбакка, Сынньаммакка Хоруйа охсон тэлгэтэ Утуу-субуу Уулуудайбыы Сырбаттыбыт, Сырыстыбыт. А. Абаҕыыныскай
Бүтэй куйаас Бөлүөхсүйдэ. Сымалалаах Сытым түстэ. Күннүк Уурастыырап
Атырдьах ыйынааҕы бүтэй куйаас күн этэ. «ББ». Тэҥн. буһурук куйаас. Бүтэй туйахтаах (туйахтаахтар) фольк. — сылгы сүөһү. ☉ Лошадь, лошади
Үрэххэ баппатах үрүн түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы Үксэтэ олордуннар. П. Ойуунускай
Толоон-алаас тухары Тоҕуоруйан үөскээбит Бүтэй туйахтаахпын Бүдүрүтэр буолаайаҕын. П. Ойуунускай. Бүтэй эттээх эргэр. — урукку өйдөбүлүнэн, абааһыны, иччини көрүгэһэ суох, чэгиэн, дьилэй эттээх-хааннаах. ☉ По древним поверьям якутов, человек физически и духовно крепкий, сильный, с «закрытым телом», т. е
неспособный видеть галлюцинации. Мин сааспар абааһы диэни харахтыы илик киһибин. Бүтэй эттээхпин. Н. Заболоцкай
◊ Боотулу бүтэй (күрүө) — бүтэй алын маһын үрдүнэн хатыйа анньыллыбыт тоһоҕолорго сиэрдийэ уурталаан тутуллубут күрүө. ☉ Изгородь из крестообразно вбитых над нижними жердями кольев. Боотулу бүтэйи атыннык тоһоҕо бүтэй, хатай эбэтэр хатыйыы бүтэй дииллэр
□ Сэмэн оҕонньор …… икки мас боотулу күрүө биир сүлдьүгэһин тосту тартаран, тахсан түҥкүнүү турда. Амма Аччыгыйа. Бүтэй быара — бүтэй алын сиэрдийэтин уурар тирээбил мас, бүтэй атаҕа. ☉ Упор для нижних жердей изгороди. Бүтэй быарын чэгиэн мастан оҥороллор. Бүтэй дорҕоон тыл үөр. — куолас кыттыыта суох сүнньүнэн тыас эрэ көмөтүнэн үөскүүр саҥа дорҕооно. Бүтэй дорҕоону саҥарарга салгын саҥа аппараатын ханнык эрэ миэстэтигэр мэһэйи көрсөн, иҥнэ-иҥнэ тахсар. ☉ Согласный звук
Уһун аһаҕас дорҕооннор чахчы уһуннук, кылгас аһаҕастар чахчы кылгастык этиллэллэр. Оттон бүтэй дорҕооннор сорохторо сымнаҕастык, сорохторо тыастаахтык этиллэллэр. «Кыым»
Кини [Софронов] аллитерацияҕа устуруокалар иннилэригэр, истэригэр аһаҕас, бүтэй дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр олоҕурдар да, биири хаста да төхтүрүйэн хос-хос этииттэн аккаастаммыта. Софр. Данилов. Бүтэй уулаах геогр. — өрүстэрэ, үрэхтэрэ, күөллэрэ, атын да уулара муораны, акыйааны кытта холбоспот материктар ис уобаластара. ☉ Бессточные области
Африка кураайы өттүлэригэр акыйааҥҥа түспэт бүтэй уулаах киэҥ сирдэр бааллар. КВА МГ. Быһыт бүтэй — холкуос ходуһатын мэччирэҥтэн араарар бүтэй (сэбиэскэй кэмнээҕи). ☉ Изгородь для отгораживания коллективного покосного луга от пастбищ (в советское время)
Тумус тыаны ортотунан быһа охсон ааспыт быһыт бүтэйгэ тиийэн баран, тэлиэгэттэн сулбу ыстанан түстүм. Эрилик Эристиин. Бэрбээкэй бүтэй — икки мастаах (сиэрдийэлээх) бүтэй: алын мас баҕана үүтүгэр угуллар, үрүт мас баҕана төбөтүнээҕи ыыраахха ууруллар. ☉ Вид изгороди из двух жердей: нижняя продевается в отверстия коротких столбов, а верхняя кладется в желоба их верхушек
Ньирэй хааччаҕа бэрбээкэй бүтэйинэн эргитиллибит. Остуолба бүтэй көр үүт бүтэй. Көстөкүүн түөрт мастаах остуолба бүтэйи сүүрэн иһэн үрдүнэн ойон элээрэн кэбиспит. «ББ»
Оруос бурдуктара Остуолба бүтэйи Оройунан унаарыйда, Улаан кулун кутуругун курдук Куоластана куоҕайда. Саха нар. ыр. III
Сүлдьүгэс (сүллүгэс) бүтэй көр үүт бүтэй. Урууп дьиэтэ эргэ ампаар дьиэ элээмэтэ. Үрдүгэр күөх от өрөһөлүү үүммүт. Дьиэтин тула сүллүгэс бүтэй. Күндэ. Сылбах бүтэй — ойуурга үүнэн турар мастары охтортоон оҥоһуллубут күрүө. ☉ Изгородь-осек (городьба из срубленных и заломанных на высоких пнях деревьев). Хатырык үрэх халдьаайыта сылбах бүтэйдээх. Үүт бүтэй — сиэрдийэни остуолба үүттэригэр уган оҥоһуллубут күрүө. ☉ Изгородь из жердей, продетых в отверстия столбов
Добуун Лоҥкууда диэн ааттанааччы хордоҕоһунан, үс үүт бүтэй быһа сүүрэн дьэргэйэн тахсан Күүлэкээн хайатын аппатыгар анньылынна. М. Доҕордуурап
Охтон иһэммин, өрүһүннүм, Өйбүн даҕаны сүтэрбэтим; Ойбутум курдук ойо турдум, Үүт бүтэй үрдүнэн көттүм. А. Бэрияк
Бэйэтин кыанар киһи этэ. Үс үүт бүтэйи оонньуу-күлэ тайаммакка эрэ ыстанан дэгэс гынара. «ББ»
Хатыйыы бүтэй көр боотулу бүтэй (күрүө). Хаһаайын сүрэхтээх үлэһитин кини олбуора хатыйыы бүтэйдээҕэ кэрэһэлии турар. В. Протодьяконов
III
аат дьөһ. Хайааһын ханнык эмэ предмет нөҥүө оҥоһулларын бэлиэтээн, миэстэ сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает пространственные отношения, употребляясь при указании на предмет, через который совершается действие (сквозь, через)
Настя, чарапчыланачарапчылана, туман бүтэй сөмөлүөтү көрө сатаата. Н. Якутскай
Кырынааһы этэрбэс бүтэй ибили тутан кэбистим. Т. Сметанин
Санныларын уҥуохтара таҥас бүтэй кырыыланан көстөргө дылылар. Н. Лугинов
Бостуук сайдыыр саҥата дьиэ бүтэй субу иһиллэр. С. Федотов

I
туохт. Хараххын соруйан кыараҕастык, симэн кэриэтэ, көр. ☉ Сильно прищуривать глаза
Хабырыыс хараҕын быһа симнэ. Малаҕар сирэйдээх мас эмэгэт эмиэ көһүннэ. Ыйаастыгас харахтарын бүөлэниэр диэри быһытан, үөннээхтик мичээрдээтэ. И. Гоголев
II
туохт. Тугу эмэ быһыта тыыт, быһыта тарт, хаста да быс. ☉ Рвать, разрывать
Бу сүөһү туох да быатыттан иҥнэрин ааста, бэл ити бэйэлээх быаны быһытта. АаНА СТОТ
III
аат.
1. Ууну халытан ходуһаны, бааһынаны нүөлсүтээри эбэтэр гидростанцияны тутаары үрэх, өрүс сүнньүн анал тутуунан бобуу. ☉ Плотина
Быһыт олохтоох матырыйаалларынан, манна муҥура суох элбэх тааһынан уонна туой буорунан тутуллар. Суорун Омоллоон
Дьонтон ыйдаран Ытык Күөл уҥуоргу өттүгэр баар быһытынан туораан, хаптаһын сарайдаах саҥардыыта соҕус тутуллубут дьиэҕэ тиийбитим. Г. Угаров
Сир курааннаан үүнүүнү биэрбэт. Оттон ити сирдэргэ аһыллар-сабыллар ааннаах быһыттары оҥорон угуттатарга тоҕоостоох миэстэлэрдээх. «Кыым»
2. Куобаҕы, куртуйаҕы бултуурга анаан тутуллубут, ааннарыгар сохсо, туһах иитиллибит намыһах сылбах күрүө. ☉ Невысокая изгородь типа плетня с воротцами, в которых установлены западни, петли для ловли зайцев, тетеревов
Быйыл Намыын оҕонньор бултууруттан аккаастанан, туһаҕын, быһытын солбуйааччытыгар Чүөчээскигэ бэлэхтээбитэ. Суорун Омоллоон
[Мэник Мэнигийээн:] Оттон быһыппар иҥнибит куртуйахтар, мин тиийэрбин кытта, миигиттэн көрдөһөн …… көрө-истэ олороллорун аһынан ыыталаан кэбистим. Суорун Омоллоон
Икки-үс биэрэстэ сири тулутуо дуо, аҕатын суолунан олуктанан, быһыкка кэлэн кэтиллэ түстэ. В. Тарабукин
3. Үрэх сүнньүн сылбаҕынан быһыы (туунан балыктаары). ☉ Заездка (плетень через узкие речки, протоки, виски для ловли рыбы)
Быргый, ыкса киэһээҥҥэ диэри балык күрэтэн, ыаҕаһын толору бултаан баран, бүтэн, туубун манна быһыппар уган кээһэрим дуу, хайыырым дуу диэн саныы турда. Күндэ
Өстөөхтөр, быһыкка хаайтарбыт балык курдук, булумахтана түспүттэрэ. М. Доҕордуурап
Оҕонньор үрэҕэр киирэн, быһытын көрүнэн, сыалыһар бөҕөнү иһитигэр хааланар тыаһа иһиллэр. Саха ост. I
4. көсп. Эрэйинэн туораныллар мэһэй. ☉ С трудом преодолеваемая преграда
Санаата түспэтэх, өссө өрө күүрбүт, охсуһарга, дьыалата кырдьыктааҕын дакаастыырга бэлэм киһи олорор. Ол гынан баран, утарылаһааччылара мөрөйдөөтүннэр, араас хааччаҕы, быһыты оҥордуннар. Г. Угаров
◊ Буор быһыт — кыра үрэх сүнньүн буору кутан (бульдозерынан астаран) бүөлээн оҥоһуллубут быһыт. ☉ Дамба
Хотоолу туора буор быһыт кута сылдьар этилэр. Н. Якутскай
Туойга талаҕы былаан оҥоруллубут даамбаларынан (буор быһыттарынан) египтяннар хочону тус-туспа учаастактарга араараллара. КФП БАаДИ
Көлүйэҕэ үксүн буор быһыты тутуллар. СОТ. Быһыт бүтэй — бүтүн нэһилиэк ходуһатын сайылыктан араарар бүтэй. ☉ Изгородь, отделяющая луга от пастбищ наслега
Тумус тыаны ортотунан быһа охсон ааспыт быһыт бүтэйгэ тиийэн баран, тэлиэгэттэн сулбу ыстанан түстүм. Эрилик Эристиин
Бэрт өрдөөҕүттэн бүтэйдэммит буоламмыт, бүтэйбит да арааһа элбэх буолара: боотулу бүтэй, хадай бүтэй, сылбах бүтэй, быһыт бүтэй эбэтэр сиэлии бүтэй. Багдарыын Сүлбэ