прил. карт, буугунай; бубновая девятка буугунай тоҕус хараҕа.

I мн. (ед. бубна ж.) карт, буугунай.

ж. 1. (цифра) тоҕус; 2. карт, тоҕус харах; девятка бубен буугунай тоҕус хараҕа.

м. 1. король; 2. карт, тойон; бубновый король буугунай тойоно; 3. шахм. король.

ж. 1. (животных) дьүһүн, өҥ; лошадь вороной масти бүтэй хара дьүһүннээх ат; 2. карт, маас; бубновая масть буугунай мааһа.

туохт. Хаартыны ырыт. ☉ Тасовать (колоду карт)
Хайа хаартыны ылан туох диэн сыаналыырын билбэккэ, мэнээк холуоданы тоһуойдуу-тоһуойдуу олорон …… Хотун буугунайы сулбу тардан ылла. Болот Боотур

ж. 1. (цифра) түөрт; 2. (школьная отметка) түөрт; 3. карт, түөрт харах; четвёрка бубен буугунай түөрт хараҕа; 4. (группа из четырёх человек) түөрт, түөрт киһи; 5. спорт, (лодка) түөрт эрдиилээх оҥочо; 6. (упряжка) түөрт хос ат; четвёрка лошадей холбуу көлүллүбүт түөрт хос ат.

эбиэн 2 диэн курдук
Эдэр сэнэх эрдэххиттэн Эбиэннээх хаартыга эрийэҥҥит Элбэх эрэйгэ тиэртигит. Саха нар. ыр. II
Бу буоллаҕына (алта харах эбиэннээҕи ылар) абааһы өҥөйөн көрбүт эбит. Суорун Омоллоон
Буугунай кулута, Чиэрбэ тууһа, Туорабыт тууһа, Эбиэннээх хотуна Эҥинэдьүһүнэ Иэхийэ-чуохуйа! ББ ЧБ

I
аат.
1. Оройуоҥҥа тэҥнээх Саха сиригэр административнай үллэһик. ☉ Административная единица Якутии, улус, район. Мэҥэ-Хаҥалас улууһа
□ Улуус харчытын биир тыһыынчаны уордьан, наҕараада ылаары сиэртибэлээтэ диир. Н. Неустроев
Саҥа олоҕу тэрийсэ Улуус аайы ананан, Уолаттар, кыргыттар таҕыстылар. С. Васильев
Мииринэй куоракка Өлөөн улууһун күннэрин ыытарга былааннаабыттара. «Кыым»
2. эргэр., фольк. Дьон-сэргэ; биис. ☉ Весь народ; племя
Айыы улууһа. Абааһы улууһа. Халлаан улууһа. ПЭК СЯЯ
Уһун таҥастаах улууһугар умсугутан Улахан муҥҥа угаҕын. Өксөкүлээх Өлөксөй
♦ Аҕыс улууһу аймаан көр аймаа
Аҕыс улууһу аймаан туран, Араас өҥнөөхтөн талан ылан [Халҕан дьиэли аспыттар эбит]. С. Зверев
◊ Айыы аймаҕа (күн улууһа) көр айыы I. Ол эрээри айыы аймаҕын, күн улууһун үтүө өрөгөйдөөх аатын түһэн биэримэ. Саха фольк. Көр бу, Ньургун Боотур обургу, айыы аймахтарын, күн улуустарын быыһаатыҥ! Ньургун Боотур
Күн өркөн улууһа (дьоно) көр өркөн. Ити кэннэ хойутун хойукка диэри айыы аймаҕын, күн өркөн улууһун өлөрө-алдьата, ытата-соҥото, иэтэ-туота сылдьар буолаайаҕын. Ньургун Боотур
Кэтэ бараан улууһа көр кэтэ II. Кэтэ бараан улууһа, …… Бэттэх буолуҥ эрэ! ТТИГ КХКК. Нэһилиэк (улуус) төбөлөөхтөрө көр төбөлөөх. Биир баайга бары улуус төбөлөөхтөрө мустан хоно сыппыттар. Саха сэһ
1977
ср. др.-тюрк. улуш ‘селение’, тюрк. улус ‘улус, народ’
II
аат. Оонньуур хаарты хараҕын ойуута, мааһа (эбиэн, туора, буугунай, чиэрбэ). ☉ Масть игральных карт (пики, трефы, бубны, черви). Хаарты түөрт улуустаах: эбиэн, туора, буугунай, чиэрбэ

I
аат. Уҥуоҕа суох уһун синньигэс эттээх, сыыллан сыҕарыйар үөн. ☉ Червь
Ардах чиэрбэтэ мэлдьитин кэриэтэ сир кырсын анныгар буорга олорор. И. Сосин
Ордук элбэхтик хаппыыста силиһин сиир сахсырҕа чиэрбэтэ буулаабыта. ФНС ХО
Куобах тыҥатыгар бөкүнүк чиэрбэ икки көрүҥэ үөскүүр. ПМВ ССК
◊ Тиэрбэстээх чиэрбэлэр көр тиэрбэс
Моллюскалар тиэрбэстээх чиэрбэлэртэн үөскээбиттэрин эмбриология дааннайдара туоһулууллар. ББЕ З
II
1. аат., хаарты. Хаарты улууһа: уһуктаах төбөлөөх сүрэх курдук быһыылаах кыһыл харахтаах хаарты. ☉ Черви (карточная масть)
Муннуктарыгар чиэрбэ хараҕа ойуулаах сиэрэй сукуна чаппараахтаах. В. Протодьяконов
«Һа, туус куоһур бэйэтинэн кэллэ, сүүс биир», — диэт, Ипатий туус чиэрбэни нэлэс гыннарда. М. Доҕордуурап
Никифоров кинээс хаана оонньоото, сирэйигэр чиэрбэ хаарты ойуутун курдук кыһыл мэҥнэр өтөн таҕыстылар. «ХС»
2. даҕ. суолт. Уһуктаах төбөлөөх сүрэх курдук быһыылаах кыһыл харахтардаах (хаарты). ☉ Червонный, червовый (масть в картах)
Куочай саппыйаттан хас эмэ хос тэрэпиискэ, кумааҕы суулаах хаартыны таһааран бараһыайдыыр, ырытар, онтон чиэрбэ тойонун Ууска ылан биэрэр. Суорун Омоллоон
[Кыыс] хараҕа хайдаҕа көстүбэт — чиэрбэ тууһугар маарынныыр хара таастаах ачыкылаах. Софр. Данилов
Буугунай дуу, чиэрбэ дуу тойонун талан ылан, торуонньа ууран баран, үс бырыыта бырыылыаҕыҥ. Дьолбут к. Тэҥн. буугунай, туора, эбиэн (эбиэннээх)