Якутские буквы:

Якутский → Русский

быыдара

выдра; быыдара тириитэ шкурка выдры.

Якутский → Якутский

быыдара

I
аат., зоол.
1. Ууга (хол., өрүскэ) олохтоох, киискэ маарынныыр күндү түүлээх үүтүнэн иитээччи сиэмэх кыыл. ☉ Выдра
Зоологическай садтарыгар үрүҥ эһэ, быыдара, тииҥ, кырынаас, саһыл, кустар, хаастар, кубалар, хотойдор бааллар. Н. Якутскай
Дьуукааннаах — үс үрэх. Сэбис-сэргэ турар. Дьуукун үөскүү сылдьыбыт. Быыдара буоллаҕа дии. Багдарыын Сүлбэ
Ичигэс уонна кыраһыабай түүлээхтэринэн киис, үүс, кырынаас, буобура уонна быыдара буолаллар. ББЕ З
2. Быыдара тириитэ. ☉ Мех выдры
Чопчуурдаах, нуоҕайдаах, үрүҥ көмүс күннээх, хара саһыл кутуругун төбөтүнэн оҥоһуллубут икки муостаах, быыдара, киис бэргэһэлээҕэ, атаҕар сарыы этэрбэстээҕэ. БИГ ӨҮөС
II
аат., тут. Түөрт кырыылаах буруус-былааҥка (аччыгый дьиэни салгыырга салҕанар дьиэ муннугар саайыллар, онно салҕааһын бэрэбинэ аҥаар уһугун ыыраахтаан түһэриллэр). ☉ Четырехгранные деревянные бруски (прибиваемые к углам дома и служащие для скрепления стен, бревен пристройки). Дьиэ салҕааһынын быыдараҕа түһэрэллэр

Еще переводы:

выдра

выдра (Русский → Якутский)

ж. 1. (животное) быыдара; 2. (мех) быыдара, быыдара тириитэ.

итиэ

итиэ (Якутский → Якутский)

быыдара диэн курдук
Дьуукуну сахалыы итиэ, ыты ытыы дииллэр. Итини тылдьыттарга көрүөҥ. Багдарыын Сүлбэ

дьуукун

дьуукун (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Быыдара. ☉ Выдра
Дьуукуннаах - үс үрэх. Сэбис-сэргэ турар. Төрдө - дьуукун үөскүү сылдьыбыт. Быыдара буоллаҕа дии. Сахалыы өссө туох эрэ диэн. Уу буобурата, быһата. Багдарыын Сүлбэ
Оннооҕор Саха сиригэр бэрт эриэккэскэ көстөр уу кыыла - дьуукун, тайҕа биир саамай кырасыабай уонна эмтээх муостаах сэдэх кыыла - кулааһай бу дойдуга [Өлүөхүмэҕэ] таптаан үөскүүллэр. Я. Семенов. [Кинигэ] кулааһайы уонна дьуукуну (быыдараны) ойуулааһынынан саҕаланар. «ХС»
эвенк. дьукун

буодьулаа

буодьулаа (Якутский → Якутский)

туохт. Таҥаска буодьута тик, түүлээҕинэн бүүрүктээ; тугу эмэ буодьулуу тулалаа. ☉ Обшивать по краям мехом, оторачивать мехом. Бэргэһэни буодьулаа. Сону буодьулаа
□ Буур таба, лөкөй тириилэрэ Бото көп тэлгэх буолбуттар
Таарбаҕанынан таарбайбыттар, Буобуранан буодьулаабыттар, Быыдаранан быыччыктаабыттар. П. Тобуруокап

буобура

буобура (Якутский → Якутский)

  1. аат. Уу кытыытыгар уйаланан, ууга сылдьар хоҥор дьүһүннээх күндү түүлээх кэрбээччи. ☉ Грызун с ценным мехом коричневого цвета, ведущий полуводный образ жизни, бобр. Уу буобурата. Хонуу буобурата
    □ Ичигэс уонна кыраһыабай түүлээхтэринэн саарба, үүс, кырынаас, буобура уонна быыдара буолаллар. ББЕ З
    △ Ол кэрбээччи тириитэ. ☉ Мех этого грызуна, бобер.
  2. даҕ. суолт. Буобура тириитинэн тигиллибит. ☉ Сшитый, сделанный из меха бобра, бобровый
    Умайар кылааннаах Уу буобурата Үрдүк нуоҕай дьабака бэргэһэтин Үстэ сүгүрүйбүтүнэн кэлэн, Иннигэр аҕалан Иҥиһэхтии ууран кэбистэ. П. Ойуунускай
быыччыктаа

быыччыктаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Тугу эмэ ымпыгар-чымпыгар тиийэ кыһалланмүһэллэн, ситэрэн-хоторон оҥоро сатаа. ☉ Делать что-л. старательно (до последней детали)
Чэ, доҕор, сөп буолуо, олус быыччыктаама. Олус да быыччыктаан оҥорбут маллара эбит. Николай Тарасович хас биирдии паапкалары хаста-хаста …… кырыйан, силимнээн, быыччыктаан оҥорбута буолуой? «ХС»
2. Уустаан-ураннаан, бириинчиктээн ойуулаа, киэргэт. ☉ Украшать что-л. старательно, затейливо, красиво
Буур таба, лөкөй тириилэрэ Бото көп тэлгэх буолбуттар. Таарбаҕанынан таарбайбыттар, Буобуранан буодьулаабыттар, Быыдаранан быыччыктаабыттар. П. Тобуруокап

буодьу

буодьу (Якутский → Якутский)

аат.
1. Таҥас түүлээх бүүрүгэ, кытыыта түүлээҕинэн тигиллибитэ. ☉ Узкая полоска меха, нашитая по краям одежды, меховая оторочка, опушка. Сон буодьута. Этэрбэс буодьута. Үтүлүк буодьута
□ [Чыычыкаан] бэргэһэтин быыдара буодьутун кылааннара кылбачыһаллара
Уот ч. Хаппытыан сааһыгар таҥныбатах түү таҥастаммыт: бэдэр буодьулаах хара быыһык саҕынньах, уһун курумуу этэрбэс, көп сымнаҕас чаамык бэргэһэ. А. Сыромятникова
2. Тугу эмэ (хол., күөлү, сыһыыны) буодьулуу тулалыыр туох эмэ. ☉ То, что находится вокруг чего-л., окаймляет что-л. (напр., озеро, поляну и т. п.)
Төгүрүччү кэккэлии үүммүт ыарҕа буодьулаах кэҥэс соҕус дьэллигэс ырааһыйа түөлбэлэнэн сытар. Н. Якутскай

түрбэ

түрбэ (Якутский → Якутский)

  1. аат. Туох эмэ түүрэ сууламмыта, эрийиллибитэ, биитэр бааллыбыта. ☉ Связка, небольшая охапка чего-л., свёрток, тюк
    Оҕонньор …… уһун гына тыырталаабыт мастарын түрбэтин муннукка илдьэн уурбута. Далан
    Сиидэркэ сотору буолаат, сибэкки ойуулаах сиидэс чараас түрбэтин кыбынан таҕыста. И. Гоголев
    Биэрэр сулуулара түөрт уоннуу гына-гына баайыллыбыт: үс түрбэ саарба, уон икки саһыл, сэттэ быыдара тириитэ. В. Санги (тылб.)
  2. даҕ. суолт. Түүрэ сууламмыт, эрийиллибит биитэр бааллыбыт. ☉ Смотанный или связанный
    Түрбэ туоһу уматан баран, ох төбөтүгэр хатаан, кураахтаах саанан ыппыта. Саха сэһ. I
    Түрбэ быа, өйүөлээх матаҕа, таҥас, быа-туһах, уулаах иһит тиэнэллэр. ХКК
    Дьааһыгы аспыппытыгар, түрбэ обуойдар сыталлар этэ. ТВ ОСКОСС
    ср. др.-тюрк. түркэк, уйг. түртэк ‘узел, свёрток’, тув. дүргек ‘моток’
үүс

үүс (Якутский → Якутский)

  1. аат., түөлбэ. Бэдэр. ☉ Рысь
    Үүс саамай тупсан сылдьар кэмигэр сэттэ төгүл сэттэ Толбонноох буолар — тириитэ. С. Зверев
    Үүс курдук чөкөтүк туттардыын, Үрүнэнтэбэнэн сылдьардыын Үчүгиий-үчүгэй да этэ Үөдүгэй киһитэ Микиитэ! П. Тобуруокап
    Ичигэс уонна кырасыабай түүлээхтэринэн саарба, үүс, кырынаас, буобура уонна быыдара буолаллар. НЛН ББ
  2. даҕ. суолт. Бэдэр тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из рысьей шкуры, рысий
    Ымыы курдук ырыалаах, Далбарай курдук саҥалаах, Саарба тириитигэр саспыт, Үүс тириитигэр үлбүрүллүбүт. Оһуор иһигэр олоҕурбут Суоһалдьыйа Толбонноох диэн суос соҕотох кыыстаахтара эбитэ үһү. Саха фольк. Үүс таҥастаах өттө Үлүйэр диэни билбэтэ, Эһэ-бөрө үтүлүктээхтэр Эттэрэ да аһыйбата. С. Зверев
    Туллукчаан үүс суорҕанын Киэр хаһыйаат, сүүрэн тахсар, Тугун бэрдэй, дьиктитэй. Тулата сап-сандаархай. И. Гоголев
    Өргөстөөх (муостаах) үүс бэргэһэ. НБФ-МУу ОТАТ
    ср. чулым., тув., хак. үс ‘рысь’
бото

бото (Якутский → Якутский)

  1. аат. Аты ыҥыырдыырга арҕаһыгар уурар оту, сиэли үүйэн оҥорбут эбэтэр атын халыҥ сымнатыы. ☉ Отдельная подкладка под седлом из сена, конских волос или другого материала, потник
    Мэхээс, атын ыҥыырын устан, бототун уолга тэлгээн сонунан сабан биэрбитэ. И. Федосеев
    Өрүү тимир сөрүөтүн сөрүөлээтэ, Боҕууска тимир бототун ботолоото, Халлаан мөҥүөнэ ыҥыырын Хап гына уурда. П. Ядрихинскай. Тэҥн. буутай
  2. даҕ. суолт., поэт. Сымнаҕас, көп уонна халыҥ, бөҕө. ☉ Пышный и толстый, добротный (напр., о каком-л. материале)
    Буур таба, лөкөй тириилэрэ Бото көп тэлгэх буолбуттар …… Таарбаҕанынан таарбайбыттар, Буобуранан буодьулаабыттар, Быыдаранан быыччыктаабыттар. П. Тобуруокап
    Сир ийэ хойуу бото Сирэм симэҕэ сириэдийдэ, Күн көҕө, норуот дьоло — Көр-нар, үөрүү эймэһийдэ. А. Абаҕыыныскай
    Тымныыга тоҥорбот Үллэр бото куйахтаах, Куйааска буһарбат Үрүҥ көмүс солотуулаах Уоттаах гаас уһуурар Улуу турбата тардыллан Оҥоһулла охсубутун Сотору буолаат көрдүбүт, Сөрү диэн сөхтүбүт. ПИ КТ
    △ Балачча, үгүөрү. ☉ Довольно большой, довольно значительный
    Саастанан куралай буолбут Уолаттарбыт бэйэлэрэ Чороҥ иккиэйэҕин эрэ Буруоланан олорбуттар, Бото соҕус дьон буолбуттар. И. Эртюков
    ◊ Бото болдьох фольк. — туох эмэ буолуохтаах кэмин эрдэттэн ыйыллыбыт эбэтэр кэпсэтиилээх бигэ болдьох диэн хоһуйан этии. ☉ Образное выражение о сроке осуществления чего-л. как о заранее установленном, предрешенном и непоколебимо твердом. Мас курдук өрүс алдьаныыта биирдэ эргийэн күөн көрсүөм, хаан харсыам. Бото болдьох, кэтэ кэрдии буоллун. Саха сэһ
    1977
    Көрдөр харахпыт дьүккэтин, Көтүрдэр тииспит билэтин, Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо балтыбын, Таҥара табатын курдук Таҥыннаран намылытыҥ, Сир симэҕин курдук Симээн сэнньэлитиҥ, Бото болдьох туолла, Барар кэмэ буолла. П. Ойуунускай
    Өлбөт үйэлээх айылҕа Өлөр тыыннаах ыччата, Мин барахсан, бу дойдуга Бото болдьоҕум кылгаата. С. Данилов