сыаналаа диэнтэн х-ччы аата
[«Ойуун түүлэ»] поэма геройа көннөрү үрүҥ эрэ ойуун буолбатах, кини аан дойду олоҕун, сайдыытын сыаналааччы, киһи аймах историятын өтө көрөөччү-бөлүһүөк. АЕЕ ӨӨ

аат. Кулуту бас билиилээх уопсастыба икки сүрүн кылаастара. ☉ Основные классы рабовладельческого общества (рабы и рабовладельцы)
Кулут-тойот саарыстыбатыгар төрөөммүн, итэҕэс өйдөөх иринньэх бөлүһүөк буоллаҕым, онон билэрим аҕы-йах, көрөрүм элбэх буоллаҕа. П. Ойуунускай

сыһ. Аһара, иһэ ырҕайыар диэри (хол., аһаа, уой). ☉ Чрезмерно, до предела (напр., набить живот)
Биһиги «Бөлүһүөкпүт» [ат аата] ыры-ырҕаччы топпут этэ. Далан
Ыһыах ыспыт баай тойон сирэйин көрдөхтөрүнэ — кинилэр иннилэригэр ырҕаччы уойбут, ынырык дьүһүннээх киһийдээн олороро. Б. Лунин (тылб.)

аат., кэпс. Туох эрэ уратылааҕы, киһи сөҕүөн курдугун, ол эрээри киһиэхэ сөбүлэппэти оонньоонкүлэн оҥоруу. ☉ Поступок необычного, удивительного, шутливого характера, проделка, проказа. Доодор кэдэрги байан, киһи сиэригэр баппат дьиибэни-хообону оҥорор, топпутун уйбатах бардам баай. Саха сэһ
1977
Дьоскуос аҥаардас көрдөөх, тиэхэлээх, дьиибэни-хообону эрэ оҥорор киһи буолбатах, өссө улахан үөрэхтээх, син биир бороруок курдук өйдөөх, «бөлүһүөк» киһи үһү. Болот Боотур

тыылын диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиги «Бөлүһүөкпүт» [ат аата] ыры-ырҕаччы топпут этэ, холунун тардаары гыммыппытыгар үгэһинэн ынчыктыы-ынчыктыы топпут иһин тыылыннарбыта. Далан
Биир кэҥэс алаас халдьаайытыттан туус маҥан аттаах киһи сүүрдэн тыылыннаран киирэн, бэргэһэтинэн далбаатыы-далбаатыы, кинилэр иннилэрин быһа күөйэрдии кыппанньахтатта. В. Яковлев
Быччыҥнары тыылыннара соҕус көннөрөн, бүтүн бэйэнэн үөһэ диэки холкутук уунуллар. ФВН ТС

аат. Кими эмэ атаҕастаан, сэнээн күлүү гыныы эбэтэр оонньуу-күлүү оҥостуу. ☉ Насмешка, издёвка, колкость
Бөлүһүөк буолар диэн кытаанах эбит — бары Иирбит Ньукуус диэн элэк-хаадьы гыналлар. П. Ойуунускай
[Бэһиэлэйэп] бэргээбит күнүгэр дьиэтигэр киҥэ-наара холло, дьадаҥы тулаайахтары ииппитин үөҕэтүрүйэ, элэк-хаадьы оҥосто олорор. Амма Аччыгыйа

аат. Киһи-сүөһү этэ бааһыран сытыйарыттан үөскүүр күөхтүҥү саһархай чалахай. ☉ Гной
Биир сарсыарда эрдэ баҕайы, бэрт куһаҕан таҥастаах, икки хараҕын ириҥэтэ бүөлээбит …… кырдьаҕас бааһынай оҕонньоро Чампарыын Саарга киирэн кэллэ. Саха фольк. «Бөлүһүөккүн» диэбит күннэригэр, куртаҕым кураанах буолан, өйүм-санаам үгүс өттө куртахпар сиэннэ, бэл диэтэр хараҕым ириҥэтэ хатта. П. Ойуунускай
Хоппуруостаах уунан хаанын, ириҥэтин сууйда, онтон оргуйбут уулаах алтан чаанньык түгэҕинэн угуттаан, бааһын хаптатта. П. Филиппов
тюрк. ириҥ, йириҥ

аат., кэпс. Инники туох эмэ буолары билгэлээччи, ким эмэ төлкөтүн көрүүлэнээччи киһи. ☉ Человек, который предвидит, предсказывает что-л., вещун, предсказатель судьбы
Былыргы таҥаралаах халлаан таҥхаһыттара, дьыллаах күн дьылҕаһыттара кэпсииллэринэн, ааспыт үйэ маҥнайгы аҥаара улахан кураан эбитэ үһү. И. Гоголев
Оттон үгүстүк сэһэргээн, олох, бэлиитикэ туһунан кэпсээн ааспыт буоллаҕына, бөлүһүөк, таҥхаһыт аатырара. Болот Боотур
Өссө ол оҕонньоруҥ чугас эргин ыалларыгар-дьонноругар билиилээх-көрүүлээх, таҥаралаах халлаан таҥхаһытын курдук сыаналанара ээ. Ф. Софронов

туохт. Туох эмэ ыараханы төһүүнэн көтөхтөр. ☉ Поднимать что-л. тяжёлое при помощи рычага
Киһим кэлэн тааһы тардыалаан көрдө. Улахан күрбэ таас эбит, арай төһүүлээтэххэ кыайтарар дуу, суох дуу диэн баран, мас аҕалла уонна таас аннын олуйа аста. Т. Сметанин
Баайка, маһынан төһүүлээн ырычаахтаһа-ырычаахтаһа, көлөһүн-балаһын аллан туран, үс дүлүҥтэн арыый кыраларын тиэйдэ. Уустаах Избеков
«Кэнэҕэс дьон кус сымыытын төһүүлээн эрэ кыайар буолуохтара» диэн былыргы саха бөлүһүөгэ Сэһэн Ардьакыап эппит диэн номох баар. «Кыым»

аат.
1. истор. Саха былыргы итэҕэлинэн аптаах-хомуһуннаах отоһут, эмчит, айдарыылаах киһи (анал таҥас кэтэн, дүҥүрдэнэн кыыран дьону үтүөрдэр, дьылҕаларын түстүүр кыахтаах буолан, дьон олус толлор, сүгүрүйэр киһилэрэ). ☉ Человек со сверхъестественными способностями: костоправ и лекарь, ясновидящий, предсказатель, шаман
Арай били эмээхсинэ итэҕэйбэккэ, икки ойууну хардарыта кыырдаран, көрүү көрдөрбүт. Болот Боотур
Мин ойуун кутурарын үтүктэбин. Н. Тарабукин (тылб.)
Ойууннар саха дьонугар күүс-көмүскэл буолар, олох ыарахаттарыттан быыһыыр, өрүһүйэр, аартык арыйар дьоммут этилэр. А-ИМН ОЫЭБЫ
2. Саха билиҥҥи өйдөбүлүнэн: норуот эмчитэ, көрбүөччү, бөлүһүөк. ☉ У современных якутов: народный целитель, ясновидящий, предсказатель
Саха ойуун диэн тыла син биир «барыны-бары билэр, өйдөөх, муударай, бөлүһүөк» диэн өйдөбүллээҕэ чахчы эбит. В. Кондаков
Билиҥҥи наука кыайан быһаарбат кыахтаах отоһуттарын, ойууннарын бары да билинэр, кинилэргэ эмтэнэр, кинилэр тустарынан суруйар буоллулар. МАП ЧУу
◊ Абааһы ойууна көр абааһы
Ытык ыһыытыгар абааһы ойууна эрэ кыырыахтаах. БСИ ЛНКИСО-1938
Айыы ойууна көр айыы I. Айылҕа тойоҥҥо үҥсүһүннэрээри айыы ойуунун кыырдарбыттар. Саха сэһ. I
Айыы ойууна ытык ыспат, кэрэх туруорбат, сидьиҥ, куһаҕан ыарыы төрдүгэр киирбэт. БСИ ЛНКИСО-1938
Былыр алгыс алҕаан араас айыыларга үҥэн-сүктэн ыһыаҕы аһар айыы ойууна баар эбит. СНЕ ӨОДь
Кулахы ойууна көр кулахы. Ити кулахы ойууна диэни сорох киһи билбэтэ да буолуо. А. Софронов
Истиэнэҕэ кулахы ойууна тыһыргыыр тыаһа кытта иһилиннэ. М. Доҕордуурап
Мас (күөрчэх, ытык) ойуун көр мас. [Силээхтэ Сэмэн:] Манна тугу гына мас ойуун курдук эргичийэ тураҕын? Н. Неустроев
Эһэ күөрчэх ойуун курдук, өрө ытылла олорор үһү. Далан
Хотойо чыҥыргыы түһээт, ытык ойуун курдук, эргийэн кулахачыйда. Д. Апросимов
ср. тюрк. ой ‘прыгать, скакать’