быть застигнутым врасплох, растеряться от неожиданности.

заставать врасплох; өмүтүннэрэн саба түс = напасть неожиданно.

нареч. вдруг, внезапно; соһумардык ыарыйда он заболел внезапно; соһумардык түбэстибит нас застали врасплох; соһумардык өлбүт он скоропостижно скончался.

сов. кого-что (өмүтүннэрэн) тут, (соһуччу) баттаа; застичь кого-л. врасплох кими эмэ өмүтүннэрэн тут; нас застигла гроза биһигини этиҥнээх самыыр баттаата.

туохт. Соһуччу түбэһиннэр. ☉ Застать врасплох
Үрүҥнэри, куотар бокуой биэрбэккэ, өмүтүннэрэн, сэриилэһиннэрбэккэ эрэ бэриннэрбит этилэр. П. Филиппов
Өстөөх өмүтүннэрэн буомбалааһыныгар биһигиттэн хас да саллаат өлбүт этэ. Г. Колесов

саҥа алл. Өмүттэ соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает растерянность от того, что застали врасплох. Һуо, бабат диибин даҕаны! Һуо, татат, бу оҕо киһини соһутта дии!

даҕ. Олус соһуччу, киһини уолутар (хол., туох эмэ алдьархай туһунан). ☉ Неожиданный, заставший врасплох (напр., о горе)
Аҕа оҕонньор соҕотох олороро, …… Уолумар аһыыттан куҥ буолан. А. Пушкин (тылб.)

туохт. Туох эмэ соһуччу буолбутуттан соһуй, өй ылбакка хаал. ☉ Быть застигнутым врасплох, растеряться от неожиданности, опешить
Банаар уоттаах сырдыкка, Маннык мааны куоракка Икки-үс буолбут күлүктэн Этим тарта дьиксинэн; Өмүттэн ыллым, соһуйдум. М. Тимофеев
Харытыай эмээхсин бу барыта соһуччута бэрдиттэн өмүттэн хаалбыта. В. Иванов

сов. 1. что (взять) харбаан ыл, ытыһан ыл; захватить горсть орехов эриэхэни ытыһан ыл; 2. кого-что (взять с собой) ыл, илдьэ бар; захватить с собой бумаги кумааҕыта илдьэ бар; 3. кого-что (овладеть) былдьаа, былдьаан ыл; захватить власть былааһы былдьаа; 4. кого (увлечь) тардан ыл, умсугут; его захватило чтение кинини ааҕыы ум-сугутта; 5. кого-что, разг. (застать, застигнуть) баттаа, баттас; я его захватил дома мин кинини дьиэтигэр баттастым; захватить врасплох соһуччу баттаа; 6. что (занять, заполнить) ыл, былдьаа; вода захватила много домов уу элбэх дьиэни былдьаата; # дух захватило тыыммын кыайан ылбат буола түстүм, тыыным бобулунна (хол. наһаа түргэн хамсааһынтан).

үөһэ-аллара туруҥ — мэһэйдээмэҥ, туораан биэриҥ. ☉ Посторониться, отойти в сторону (букв. вверх-вниз встать)
Таһырдьаттан Ньукулай оҕонньор киирэн кэлэр, бары хому-дьими буолаллар, үөһэ-аллара тураллар. Күндэ
Мунньаҕы аһабын. Нэһилиэк кырдьаҕастара, чаччыыналар, бэттэх кэлэн, олоххутун булуҥ. Бу дьон, бу Кыбытыы Дьөгүөр эҥин, үөһэ-аллара туран биэриҥ, хаҥас диэки барыҥ, манна мэһэй-таһай буолумаҥ! «ХС»; үөһэ-аллара тыыннар — кими эмэ олус тиэтэт, ыксат. ☉ Побуждать кого-л. к действию неожиданно, застав врасплох (букв. заставить дышать вверх-вниз)
Бэрт наҕыллык чэйдии олордохпутуна Коля уол сүүрэн кэлэн: «Массыына бараары турар таҥна охсуҥ!» — диэн үөһэ-аллара тыыннарда. «ХС»