баллырҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. «Муҥ саатар, кырыыр-таныйар силлээх-хаахтаах тылым-өһүм иҥтин», – диэмэхтиирин быыһыгар тигинэччи умайа турар уотугар хопхойуутук силлээн баллырҕаппыта. П. Аввакумов

даҕ. Уһун уҥуохтаах, кэтит сарыннаах эрээри хатыҥыр. ☉ Долговязый и широкоплечий, но худой
Кини [Кыыс хотун] хараҕар айгыллыбыт, тус-туспа маһынан атах-илии оҥорбут курдук кини, Хаҥас Харах кинээс, көстүтэлээн ааһар. А. Сыромятникова
Кини уҥа өттүгэр хаар маҥан баттахтаах айгыллыбыт эмээхсин сотору-сотору: «Туох абааһыта буулаан муҥнаата», — диэмэхтиир, табахтаан бусхатар. Р. Баҕатаайыскай

арбай диэнтэн дьаһ
туһ. Будьурхай баттахтааҕын биэс тарбаҕынан өрүтэ анньан, өссө ордук арбатан кэбиһэн баран, хаста да «ч-ч-ч» диэмэхтээн ылла. Амма Аччыгыйа
Төрдүс түүнүгэр сирэйгин хоруотаан, баттаххын арбатан баран, тордуйаны хаҥас илиигинэн ылан хоонньоһон утуйуох тустааххын. Н. Павлов
Отой атын хараҕы Оҥостуммут эбиккин. Удаҕанныы баттаххын Арбатынан кээспиккин. Эллэй. Тэҥн. арбаҕайдаа

баатыр II диэнтэн хай
аата. «Дьэ, бу түбэлтэ! Дьэ бу баатырыы! Дьэ бу баатырыы! Бу кэрэлэрин, бу үчүгэйдэрин!» – диэмэхтээбитэ [чех суруйааччыта] Ян Козак. И. Федосеев
Бу да ыйга кылап гынар сэдэх үөрүү, булт быһылааннаах суолугар баатырыы ити маҥан тириититтэн тигиллибит сээруктартан – хааһахтартан тутулуктааҕа. А. Кривошапкин (тылб.)

дьондой диэнтэн бэй
туһ. Ол ахсын эппиэти сүгэр сэкирэтээр киһи Проня кыдама кэриэтэ дьондоллон туран: «Эмиэ туман!» - диэмэхтиирэ. Софр. Данилов
Тиэргэн уҥуор аарыма туруйа дьондоллон олороро. И. Гоголев
[Булгунньах] оройугар Аарыма диэн улахан аракыатасөмөлүөт Тумат үөһэ суптуллан Турар эбит дьондоллон. Р. Баҕатаайыскай

ирдээ диэнтэн дьаһ
туһ. [Ньукулай:] Истэбин! Этиэх бэтэрээ өттүнэн этэн ирдэтиэм. А. Софронов
Онтон тоҕо эрэ кус оҕотун ытынан ирдэтэн эрэр курдук: «Һээ-һээ!», - диэмэхтээтэ. Н. Заболоцкай
Бэҕэһээ биир киһини ирдэтэ ыыппыттара, булбакка төнүннэ. Дьэ иэдээн... Бандьыыттар өлөрдүлэр ханнык... Л. Габышев

саҥа алл. Олус күүстээх үөрүүнү-көтүүнү, сөҕүүнү-махтайыыны көрдөрөр. ☉ Выражает бурную радость, восторг, восхищение
Көрөөччүлэр дьэ эбии Күлүү-салыы, сэтэрии: «Иэхэйчуохай!» - дэстилэр, Илин-кэлин түстүлэр. С. Данилов
Илин өттүлэринэн Илбис кыыһа Иирэр Чуураабыкы удаҕан Иэхэй-чуохай диэмэхтээтэ. Күннүк Уурастыырап
Дьэ, онтон улуу оһуокай Саҕаланна эбээт, доҕоор, Эдэр-эмэн: - Иэхэй-чуохай! - Этэн, онно холбоһоллор. Эрилик Эристиин
Иэхэй-чуохай, Күммүт тыкта! Иэхэй-чуохай, Уотун ыста! «ХС»

туохт. Күүһэ-сэниэтэ суох буола сылай, мөлтөө. ☉ Сильно уставать, выбиваться из сил
Сонордообут булчуттуу Солбонуйдум, хоттордум. М. Тимофеев
Миитэрэй Мотуруона улахан иһин, солбонуйбут сирэйин-хараҕын көрөн, сүрэҕэ ытырбахтаата. Н. Түгүнүүрэп
«Ыл, аһаа, аһаа, суол киһитэ солбонуйдаҕыҥ», — диэмэхтээтэ. «ХС»
ср. монг. жолбойх ‘быть слабым или обессиленным’

сыһ. Туох эрэ курдук, туохха эрэ маарынныырдык. ☉ Почти, чуть ли, чуть ли не
Биир эмэ билэр киһитин көрсүбүтэ буоллар, бука, Микиитэ ырыа-хаһыы былаастаахтык кэпсии-кэпсии, тула көтүө эбитэ буолуо. Амма Аччыгыйа
Аҕата, таҥаһын таҥнан хачымахтаһа-хачымахтаһа, уолун хатыылаах баҕайытык кынчарыйда уонна күргүйдүүр былаастаахтык: «Таҥын! Барыах!.. Сирдэрэн баран, тугу кэтэһэн олороҕунуй?» — диэтэ. Н. Якутскай
Айбыырап хаһыытыыр былаастаахтык: «Бүгүн тугу даҕаны биэрбэппин. Көрдөһө да сатаамаҥ. Отчуот оҥоруохтаахпын. Истэҕит дуо, отчуот. Барыҥ, тарҕаһыҥ!»— диэмэхтиир. М. Попов. Тэҥн. былаастаан

модьу атах диэн курдук
Тыаһа суох ньылбыйа көтөн, тыаны кэрийэ сылдьар модьугулар арыт чугаһаан кэлэ-кэлэ …… «һуу» диэн үөгүлээт, күлэн алларастаһаллар. Амма Аччыгыйа
Модьугу куобаҕы тутан сиэн баран, м а ҥ а н т ү ү т үн с эм н э ҕи н т у л а ы һ а н кэбиспит. И. Гоголев
Модьугу куобаҕы күрэтэн, дөрүн-дөрүн «һуу-һу, һуу-һу!» диэмэхтиир. «ХС»