1) бурно гореть, пылать 2) перен. заговорить громко и быстро.

II несов. см. заговорить II; # зубы заговаривать кому-л. тылгынан аралдьыт, атынынан аралдьыт.

туохт. Саҥаран-иҥэрэн, айдааран тур; элбэх саҥалаах буол. ☉ Зашуметь, заговорить, заболтать
[Балааҕыйа:] Бэлэстэннин! Сирэйэ-хараҕа олойо сытыйан, биһиэхэ күн аайы «хаачыстыбанан хаамар». Амма Аччыгыйа
Сүөдэр атыыһыт бэлэстэнэн, Сүбэһитамаһыт буолла, Кэлэн-баран элэстэнэн, Дьоҥҥо олох маһы булла. С. Васильев

туохт., эргэр. Кэпсээ, сэһэргээ, эт, саҥар (көрсүһэ түһээт). ☉ Говорить, заговорить (обычно во время встречи)
[Айыы-Сээн:] Нөрүөн нөргүй! Бу хайа дьуортугун билбэтим. Омолуй! Суорун Омоллоон
Уруу иһэр! — диэн омолуйдулар, Түҥүр-ходоҕой иһэр, — диэн биллэрдилэр. С. Зверев

туохт. Саҥарар буол, саҥата таһаар. ☉ Обретать голос, способность говорить, издавать крик, звуки
Дойдум аны туран атын саҥаланна, Кулгаахпар сипсийдэ бу курдук: «Ахтан кэллэҕиҥ тымныыгын-тыалгын… Аһара үөрэнимэ албын сылааска, Сөрүүкэтэ түһүүм сүрэххин-быаргын». С. Тарасов
△ Тугу эмэ саҥар, эт; ордук күөдьүйэн саҥарар-иҥэрэр буолан кэл. ☉ Заговорить о чём-л.; разговориться, заговорить с охотой
Чурумчуку онуоха Чугуруйа хаампата, Чыычый биилээх кылыстан Чымарыттан турбата, Албастаах санааланна, Алыптаах саҥаланна. Эллэй
Сэмэн Сэмэнэбис, балта кэлэн, санаата көнньүөрбүт быһыылааҕа, балачча саҥаламмыта. Л. Попов
Баламаатап аан маҥнай дьүрүтүн эрэ «ээх-ыых» диирэ, онтон улам-улам саҥаланан барбыта. Н. Якутскай

туохт. Улаханнык, түргэнник, көтөҕүллэн саҥар; этиһэн, мөҕөн, күргүйдээн саҥар. ☉ Заговорить громко, возбужденно; крикливо ругаться, браниться
Сүөдэр өрө көбдьүөрүйэ түстэ. Амма Аччыгыйа
[Саалаах киһи] киирээт, ол-бу дорообото-таймата суох бардьыгыныы былаан көбдьүөрүйдэ: — Дьиэлээх оҕонньор ханнаный? С. Данилов
Кини итини салгыбыт көрдөһөр куолаһынан этэр, онтон эмискэ эмиэ көбдьүөрүйэр, эмиэ сутуругун күөрэҥнэтэр. МАС ТК

туохт. Эмискэ тэһэ баран, түргэн-түргэнник кутан-симэн бар. ☉ Внезапно заговорить очень быстро, не останавливаясь, бойко затараторить
«Онтон биһигини эн өйдөтүөҥ буоллаҕа дии», — Байбал Сэмэнэп үгэргээн хабыалана түстэ. Амма Аччыгыйа
«Биир хоппо балыгы быһан ылыҥ эрэ», — диидии саҥаран хабыаланна. М. Доҕордуурап
«Киһини кыратык да сүгүн кэпсэтиннэрбэт буоллахтара», — диэн хабыаланна дьахтар. В. Ойуурускай

дьүһ. туохт. Соһуйан-өмүрэн эбэтэр омуннанан эһиэлэнэр курдук туттан-хаптан күөдьүйэн саҥар, хаһыытаа, ытаа. ☉ Горячо, возбуждённо заговорить, закричать, заплакать, сопровождая эмоции резкими движениями (напр., от неожиданности, испуга). Дьэбдьиэ эмиэ икки тарбаҕын төбөтүнэн [табаҕы] кытаахтаан оҕонньор ытыһын ортотугар уураат, өйдөнө охсон, өрө татынньахтыы түһэр: «Хайа, иккиһин биэрдим дуу, аҕал бэттэх!» Амма Аччыгыйа
Балаҕаммар тахсыбытым, ороммор төрөөбүтүнэн кус сыгынньах кыһыл оҕо өрө татынньахтыы сытар эбит. Болот Боотур
Илька …… Луканы самыыга сырбатта: «Айа-уу-уу!» — Луха өрө татынньахтыы түстэ. «Чолбон»

1) в разн. знач. отделять (сильным, резким толчком, рывком, напр. что-л. слипшееся, примёрзшее или севшую на мель лодку); маарканы хоҥнор = отклеить марку; штукатурканы хоҥнорбут он отковырнул штукатурку; иһэрдиитин хоҥнордум я отпаял запайку; буочуканы хоҥнор = оторвать бочку (примёрзшую); оҥочону хоҥнор = столкнуть лодку (в воду); сыарҕаны хоҥнор = сдвинуть сани; 2) перен. сдвигать; кинини хоҥноруоҥ суоҕа его не сдвинешь с места (настолько он ленив) # сыҥаах хоҥнор = уст. поднести первые подарки отцу невесты для получения его согласия; сыҥаах-хын хоҥнор = немного закусить; хоммут уоскун хоҥнор = заговорить после долгого молчания.

тыаһы үт. туохт.
1. Улаханнык үр (ыт туһунан); үрэр курдук биир күрүс тыаһы таһаар. ☉ Громко лаять; издавать очень громкие звуки, похожие на лай собаки (напр., об ударах молота)
Ытым ыал чигдитигэр ыстанан киирэр да, соһумардык үрэн ньаргыйа түһэр. Амма Аччыгыйа
Уйбаан уус мунньахтан бараат, кыһатын күөдьүппүтүнэн, уһанан ньаргыйбытынан барда. М. Доҕордуурап
2. кэпс. Эмискэ наһаа улаханнык саҥар. ☉ Внезапно очень громко заговорить
Бэйи, аргыый ньаргый, киһилии кэпсээ. Туох диэтиҥ, Халаҥааттаны көһөрөр буолтар дуо? Болот Боотур
ср. монг. наргих ‘устраивать гулянку, небольшую пирушку; гулять; вести себя безобразно, непристойно; озорничать’