кылам гын = момент, от кылай= вдруг, внезапно блеснуть, сверкнуть; кыым кылам гынна вдруг сверкнула искра.

искра; оһох кыыма искры из печки-камелька; кыымтан төлөн тахсар погов. из искры разгорается пламя.

аат. Сатарыйыы, саахынааһын, кээһэнии. ☉ Расстройство, упадок. «Искра» бэйэтин үлэтин идейнэй өттүнэн айгырааһын, тэрээһин өттүнэн бутуллуу быһыытыгар-майгытыгар саҕалаабыта. «Ленин с.»

сыһ. Кыым курдук. ☉ Как искра, подобно искре
Тыллар, ыпсыҥ, тыллар, кыттыҥ, Тымтар кыымныы кытыастыҥ! Күннүк Уурастыырап
Кыһыллыҥы уот кыымныы кыламнаата. Күн Дьирибинэ
Кылбайар сытыы сырдык Кыымныы ыһыллыбыта. С. Васильев

аат.
1. Уот төлөнүн ыһыллар кыырпахтара. ☉ Искра
Буор сыбахтаах, муус түннүктээх, улахан саха балаҕанын үөлэһэ түүтэх кыымынан өрүкүйэ турар. Амма Аччыгыйа
Кутаа хаппыт маһы өрө салаан бачыгырайар, үөрэр-көтөр кыымынан ыһыахтанар. Н. Заболоцкай
Тыалынан күөттэнэн кыым ыһылла көттө. М. Доҕордуурап
2. Туох эмэ кылбачыгас бытархайа; күлүмнэс сырдыга. ☉ Мелкая блестящая, сверкающая частица чего-л.; светящаяся точка, блестка
Аламай күн саҕахтан тахсаатын, Сардырҕас кыымнарын тамнаата. Күннүк Уурастыырап
[Таня] төгүрүк харахтара кыымынан саҕылыннылар. Л. Попов
Сиик таммахтара оргул кыымнарынан кутулла оонньостулар. А. Федоров. Кылбачыйар кыым кырыа Күн уотугар дьиримниир. П. Тулааһынап
3. көсп. Туох эмэ (хол., санаа, үөрүү, таптал) саҕаланан, саҕыллан, үөскээн эрэр бэлиэтэ, чинчитэ. ☉ Признак, проблеск, проявление, искра (напр., какого-л. чувства, надежды)
Уоттаах таптал кыыма Саҕылла туруоҕа. Күннүк Уурастыырап
Бастаан сыттаҕына, кыра эрэл кыыма баара: баҕар туруом, баҕар ыарыым сыһыйыа диэн. Н. Габышев
Сонялыын билсиһэн, таптал кыыма сирэлийиэх курдук буола-буола, умулла сыһар. М. Доҕордуурап
♦ Хараҕыттан кыым бырдаҥалаата көр харах. Хачыгыр харахтарыттан кыымнар бырдаҥалыы түстүлэр… Хачыгыр оҕутта: — «Абытай!.. Айаккаайаккыы!» Эрилик Эристиин
ср. алт. кымын, чув. хелхем, хем ‘искра’

1) шумно шаркать ногами; хааман сардырҕаа = ходить, шумно шаркая ногами; 2) с треском разлетаться, рассыпаться (об искрах, возникающих при высекании огня).

1. кылай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Оҕонньор иһэн хаалбыт халтаһатын атыҥнатан көрбүтэ, хайа быһыллыбыт сиикэй эт быыһынан көрбүт курдук хараҕа кыламнаан көһүннэ. Эрилик Эристиин
   Палаатам иһигэр туумба үрдүгэр кыраһыын лаампа уота кыламныыр. С. Никифоров
   Ыт да үрбэт, уот да кыламнаабат. Н. Заболоцкай
2. көсп., поэт. Сүтэ-сүтэ көһүн, күөдьүйэн кэл (иэйии). ☉ Появляться и исчезать, мерцать (напр., искра надежды, любви)
   Эн сүрэххэр билигин бэрт кыракый даҕаны таптал уота кыламныыр буоллаҕына, ону мин хайаан да күөдьүтүөм! Г. Угаров
   Киһим хараҕар эрэл уота хат кыламнаан ааһар. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Чэпчэки буолан ыһылын-тоҕулун (хол., түү, от). ☉ Разметаться, разлететься (о пухе, сене)
Уолчаан куһун түүтэ үргэҥнээн олорор. И. Федосеев
Ыксалынан тиэллибит от үргэҥнээн, суолу быһа ыһыллан кэллэ. «ХС»
2. Тугу эмэ мээнэ ыскайдаа, ыһантоҕон кэбис. ☉ Тратить что-л. бездумно, мотать, транжирить
[Болтоһо:] Үлэлээбэккэ эрэ үлүскэн Үпкэ үктэммит быһыынан, Үөһэ-аллара туттан Үргэҥнээн барбытым. А. Софронов
Манчаары Батыйа күөрэтэн баайдары уолутан Булбутун барытын: Кылааннаах түүлээҕи, өрүөллээх харчыны Бар дьоҥҥо түҥэтэн, үргэҥниир дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
«Уобаластааҕы сэбиэт» хата бэйэтэ хааһына үбүгэр бүтүннүүтүгэр сарбаҥныыр, ол-бу үбү көҥүл үргэҥниир. «ХС»
ср. тюрк. үркэн ‘искра’

аат.
1. Туох эмэ (хол., күн, лаампа о. д. а.) сырдык сыдьаайа, күлүмэ. ☉ Яркое сияние, отблеск чего-л. (напр., солнца, лампы)
[Түннүк кырыатыгар] күн чаҕыла мөһүүрэ эгэлгэ өҥнөрүнэн …… үөрэ-көтө дьэрэлийэр. А. Фёдоров
Кинилэр күлбүт-үөрбүт харахтарыгар элэктэриичэстибэ уотун чаҕыллара оонньууллар. М. Доҕордуурап
2. көсп., поэт. Күүстээх, чаҕылхай иэйии (хол., киһи таптаабыт туругар үөскүүр). ☉ Яркая, сильная радостная эмоция (возникающая в состоянии влюблённости), свет, вспышка, искра (любви)
Мин дьоллоох түүл түһээн хоммутум, Сүрэҕим бастакы ырыатын, Бастакы тапталым чаҕылын. С. Данилов
Таптал маҥнайгы чаҕылын Туҥуй сүрэхпинэн күүппүтүм. А. Пушкин (тылб.)

страд. от сах = сыпаться (об искрах), блистать, сверкать (о молнии); халлааҥҥа чаҕылҕан саҕыллар на нёбе сверкали молнии; харахпыттан уот саҕылынна перен. из глаз у меня искры посыпались (от сильного удара).