Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кылыһахтан

кылыһахтаа диэнтэн бэй
туһ. Дьиҥнээх хомус аҕата уус киһи оҥорбут эбит. Истээриҥ эрэ, оонньоотоҕуна хайдах эрэ дьикти кылыһахтанан барар. «Кыым»

кылыһах

I
аат., муус. Сахалыы норуот ырыаларын ыллыырга күөмэй кылын хос кыллырҕатан, эбии дорҕооннорунан ырыа мелодиятын киэргэтии, доҕуһуоллааһын (мелизм ураты көрүҥэ). ☉ Звук, производимый хорошо натренированными ложными голосовыми связками певца, являющийся украшением мелодии якутской народной песни, кылысах
Саха ырыата сааһыланан, дьапталлан, бэйэтиттэн бэйэтэ үөскээн, өрө тэптэн иһэр тыллыын-өстүүн, дьэргэҥнэс дьиэрэтиилиин, лыҥкынас кылыһахтыын уһун, унньуктаах да суолу аастаҕа! С. Тарасов
[Олоҥхоһут] мэйиитигэр куолаһын кылыһаҕа чыҥкынаатын диэн кулгааҕын сөмүйэтинэн саба баттаммыт уонна ырыатыгар бигэтэн иэҕэлдьийэ олорор. ЧМА ЭТНББ
Кылыһах — саха ырыатын биир уратыта, кэрэтэ-үчүгэйэ. «Кыым»
II
аат., муус. Саха дьиҥ былыргы чаачардаах музыкальнай тэрилэ (уһун моойдоох, үс кыллаах, кымыс баһар хамыйахтыҥы быһыылаах, тирии эбэтэр хабах сирэйдээх буолар). ☉ Старинный якутский музыкальный инструмент со смычком, похожим на тетиву лука (имеет длинную шейку, три струны, внешним видом напоминает кумысную бадью, обтянутую кожей или пузырем скота)
Кылыһаҕы ылыыга саамай кистэлэҥэ куорпуһугар баар. ЧАИ СБМИ
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара (прима), таҥсырдара (альт), кылыһахтара (альт), дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»

Еще переводы:

лүҥсүөр

лүҥсүөр (Якутский → Якутский)

көр лүҥсүүр
1.
Эрэй этигэн кырыыппатыгар «Уруйа улааттын» оонньонно, Ол ырыа кылыһаҕар Этиҥ лүҥсүөрэ холбонно. С. Данилов. Оһол-илбис күүлэйэ Саҕаланна сарсыарда, Орудие лүҥсүөрэ Сатарыйа дарбыарда. А. Абыҕыыныскай

таҥсыр

таҥсыр (Якутский → Якутский)

аат. Мандолинаҕа маарынныыр буолан баран тирии сирэйдээх, медиаторынан охсон оонньонуллар иҥииртэн хатыллыбыт икки эбэтэр үс кыллаах былыргы үһүйээннэргэ олоҕуран саҥа оҥоһуллубут саха муусукалыыр инструмена. ☉ Восстановленный по описаниям из преданий якутский щипковый музыкальный инструмент, внешне похожий на мандолину и имеющий две или три струны из сухожилий
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсырдара, кылыһахтара, дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»
Бу үтүөкэн, өбүгэ саҕана үөскээн сылдьыбыт кырыымпаны, таҥсыры, күпсүрү, кылыһаҕы элбэхтик оҥорторон тарҕатар олус наадалааҕын этэллэрэ. «Кыым»
Урут сахаларга чаачарынан уонна тарбаҕынан оонньонор таҥсыр диэн инструмент …… баар буола сылдьыбыта биллэр. ЧАИ СБМИ

ардыгар

ардыгар (Якутский → Якутский)

I
көр икки ардыгар
[Партизаннар] чэй кутан, чааскылары уурталыах ардыгар тиийбэккэ, ытыстарыгар түһэрэн истилэр. Эрилик Эристиин
II
көр арыт
Ардыгар кэпсэтэр, Ардыгар сарылыыр. С. Васильев
Ардыгар чуопчаарар татыйык тылыгар, Ардыгар чараҥым наҕылхай суугунугар Амарыых-амарах кылыһах ырыаҕа Ким эрэ харыастар саҥата иһиллэр. С. Данилов

дьиэрэтии

дьиэрэтии (Якутский → Якутский)

аат., муус. Аһаҕас дорҕооннору уһуннук тардан, эҥээритэн ыллааһын. ☉ Пение, при котором специально вытягиваются гласные звуки
Саха ырыата сааһыланан дьапталлан, бэйэтиттэн бэйэтэ үөскээн, өрө тэптэн иһэр тыллыын-өстүүн, дьэргэҥнэс дьиэрэтиилиин, лыҥкынас кылыһахтыын уһун, унньуктаах да суолу аастаҕа! С. Тарасов
Дьиэрэтиигэ саха норуотун тылынан айымньытын бөдөҥ пааматынньыга - олоҥхо ырыалара уонна итиннэ маарыннаан толоруллар норуодунай ырыалар киирэллэр. «ХС»

дьэргэҥнэс

дьэргэҥнэс (Якутский → Якутский)

дьэргэҥнээ 1 диэнтэн холб. туһ. Саха ырыата …… бэйэтиттэн бэйэтэ үөскээн …… иһэр тыллыын-өстүүн, дьэргэҥнэс дьиэрэтиилиин, лыҥкынас кылыһахтыын уһун, унньуктаах да суолу аастаҕа! С. Тарасов
Кылбачыгас кыырпах [хаар] тэлбээрбитинэн Кыракый тыҥыраҕынан Хатана түһэр. Дьээбэрэн, мэниктиэх курдукпун, Дьэргэҥнэс эн тулаҥ, сир үрдэ... С. Тимофеев
Халлаан уорҕатыгар күөх уот түрбэлэр күлүмнээбитинэн, дьэргэҥнэспитинэн барбыттара. Х. Андерсен (тылб.)

кылыһахтаа

кылыһахтаа (Якутский → Якутский)

туохт. Ырыаны кылыһах ньыматын туттан толор. ☉ Петь, сопровождая основной тон звучания ритмичными горловыми звуками, кылысахами
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] ханнык эрэ былыргы саха ырыатын кылыһахтаан өрө дьиэрэһитэн таһаарбыта. Л. Попов. Эрилик Эристиин уончалаах оҕо сааһыттан саха уус тыллаахтарыгар: чабырҕахсыттарга, ырыаһыттарга остуоруйаһыттарга — абылаппыт, бырааттарын кытта кылыһахтаан ыллаһар, олоҥхолоһор үгэстэммит. Н. Габышев
Оронтон турбакка сытан, Араадьыйаны үтүктэр: Кыыл уолун ырыаларыттан Кылыһахтаан кикирийэр. М. Тимофеев

кылыкынас

кылыкынас (Якутский → Якутский)

I
кылыкынаа диэнтэн холб. туһ. Үөһэнэн лыглыйа хаастар халыҥ үөрдэрэ кылыкынаһа саҥарсан аастылар. И. Гоголев
Үрдүбэр хаастар кылыкынаһан кэллилэр. Р. Кулаковскай
Аллара баҕайынан элбэх үөрдээх хаастар кылыкынаһан аастылар. «ХС»
II
даҕ. Хаас саҥатын курдук халыкынас саҥалаах, тыастаах. ☉ Гнусавый или гортанный (голос)
Үрүйэ сүүрүгүттэн Үөскүүр курдук кылыкынас Саха дьикти кылыһаҕа. С. Тарасов
Истиэҥ эн манна Дьааҥылыы саҥаны, Дьааҥы кыргыттарын кылыкынас куоластарын. М. Ефимов. Кынат тыаһа, соһуйбут хаас кылыкынас саҥата сыыйа сүтэр. Түһүлгэҕэ т.

кыҥкынас

кыҥкынас (Якутский → Якутский)

I
кыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Көрбүккүт дуо, истибиккит дуо …… Былыр-былыргыттан саха сириниин Бырастыылаһан кыталыктар барахсаттар Дьикти кырыымпалыы кыҥкынаһан Дьиэлэр үрдүлэринэн ааһалларын? Эллэй
II
даҕ. Кыҥкынаан иһиллэр, синньигэс (куолас, тыас). ☉ Тонкий, звонкий (голос, звук)
Кынтаҕар быһыылаах, Кыҥкынас ырыалаах Кылбаа маҥан дьүһүннээх Тыһы кыталык кыыл буоланнар, Таҥнары дайан Намылыһан түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бииктэр санаатыгар лыҥкынас дорҕооннор, кыҥкынас кылыһахтар чыычаах буолан көтөр, сибэкки буолан ыһыллар курдуктар. Л. Попов
Онуоха үөһэттэн, үрдүктэн Олус да үчүгэй, нап-намыын Кырыымпа кылларын этитэн Кыҥкынас ырыа сатыылыыр. С. Дадаскинов

эймээ

эймээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Саҥа таһааран чуумпуну, нуһараҥы аймаа, долгут. ☉ Нарушать тишину, покой шумным весельем, громким голосом
Иччитэх өтөхтөрү эймээҥҥин, абааһылаах ампаардары аймааҥҥын, салгыбакка саҥарар да буолар эбиккин. М. Тимофеев-Терёшкин
Саҥа-иҥэ, күө-дьаа кэпсэтии, хаадьылаһыы, көрдөөх күлсүү сатарыйда, тыа баһын эймээтэ. В. Протодьяконов
Эйэҕэс майгыннаах Эдэркээн Манчаары Эйээрэр куолаһа эймиирэ маардары. Т. Сметанин
2. Холку туругу кэһэн, долгут, куттаа. ☉ Взбудораживать, тревожить, вносить беспокойство, чувство страха
«Кини баҕар, балыктыыр хомоҕо илимин көрө барбыта буолуо», — Мариса симиктик саҥарбыта Бурхалей сүрэҕин эбии эймээтэ. Эрилик Эристиин
Уу нарын куолаһа Олоҥхо кылыһах Тойугун кэриэтэ Дууһаны эймээтэ. М. Тимофеев
Эмээхсин чаҥкынас куолаһа Ол кэпсээн суланар саҥата Кыра уол сүрэҕин эймээбит. Эрэйдээх эмээхсин абата Хараҕын ууларын элбэппит. «ХС». Тэҥн. аймаа

дьүрүскэн

дьүрүскэн (Якутский → Якутский)

  1. аат. Намыыннык, биир күрүс уһуннук иһиллэр тыас (үксүн хомус тыаһын туһунан). ☉ Продолжительное мягкое, мелодичное однообразно повторяющееся звучание (обычно о звучании якутского национального инструмента - хомуса)
    Оркестр дьүрүскэнин кытары кини эт бэйэтиттэн арахсан, аҥаардас кулгаах-харах иччитигэр кубулуйан, бүттүүн үҥкүү алыбыгар ылларда. Н. Лугинов
    Ол кэрэдьикти дорҕооҥҥо, Уйадытар уус хоһооҥҥо Саха этигэн хомуһун Дьүрүскэнэ холбоһор. И. Эртюков
    Ырыа-тойук, хомус дьүрүскэнэ - бу барыта Саха сирин …… норуоттарын саргылаах санаалара буолан, Москва эбэ хотуҥҥа дуораһыйда. П. Аввакумов
  2. даҕ. суолт. Намыыннык, биир күрүс дьүрүһүйэн. ☉ Продолжительный, мелодичный, благозвучный
    Көт, саха кылыһах ырыата, Хомуһум дьүрүскэн тойуга, …… Саха дьон сүрэҕэ-санаата Холбоннун аан дойду хуоругар! Эллэй. Хомус
    Сахам хомуһа. Эн дьүрүскэн тойуккар көрөбүн: Мирнэй куорат алгыстаах Туундара аар тутууларын, Бүтэй Бүлүү Баараҕай гидростанциятын. Чэчир-76