м. кыттыгастаах, куомуннаах (туох эмэ куһаҕаны оҥорууга).

аат. Кими эмэ туох эмэ куһаҕаны оҥорорго, буортулуурга угуйар эбэтэр күһэйэр киһи. ☉ Подстрекатель
Кигээччи кини этэ. Манна да кигээччилэр элбэхтэр. — Кигээччи диэн — атын кыттыгастаахтары буруйу оҥороллоругар угуйбут …… киһи. СГПТ

туохт. Кыттыһан бииргэ тугу эмэ гынар киһилээх буол, кыттыгастаах буол. ☉ Иметь компаньона, соучастника, партнера
Сахаар Охонооһойоп курдуктар эрэ генерал кыттыгастанаары сурах хоту күрээн, түҥтаҥ түспүтүнэн бараллар. Амма Аччыгыйа
О дьэ, сордоох кыттыгастанаммын, бу бэйэлээх бултан ытыспын соттубуппун көрбүккүөт! П. Аввакумов
Кыттыгастаммыппыттан үөрэ санаабытым. Нэртэ

көр кыттыгастаах
Ньуркучаан өлүүтүгэр туох эмэ кыттыктаах буолуохтарын сөп. Болот Боотур
«Быйыл сайын оҕурсуну тоҕо уордугут?» — диэн кинилэргэ ханан да кыттыга суох дьыала кэлэн эбии буолан доппуруостанна. Эрилик Эристиин
Аны кэлэн кыһыйбыт-абарбыт иһин, кини үгүс дьайыытыгар бэйэҕинэн кыттыктааххын. Н. Лугинов

даҕ. Сыһыаннаах, кыттыгастаах. ☉ Имеющий отношение, причастный к чему-л.
Хата, үтүө суолга кытыктаахпыттан үөрэбин. Софр. Данилов
Ганя Кузьмин уонна кини дьыалатыгар кытыктаах дьон эмиэ оннук угаайылаах үктэтиигэ киирбиттэрэ дьыалаттан …… көстөр. Далан
Аиза итиниэхэ барытыгар туох эрэ кытыктаах курдук, Тулааһынабынан киэн тутта санаан кэллэ. «ХС»

даҕ., кэпс. Туохха эмэ сыһыаннаах, кыттыгастаах. ☉ Имеющий отношение, причастность к чему-л. (Балыыһа аһыллыытын) …… үбүн-харчытын, оччоттон баччаҕа диэри ити дьыалаҕа туох да умньааһыга суох буолан, күн бүгүн даҕаны оройдообоппун. С. Федотов
Буруйа, умньааһыга суох дьону эрэ тыыппаталлар. Болот Боотур
Кини ити айылаах уутуйан туран таптыыр, умсугуйар математикатыгар мин туох даҕаны умньааһыга суох курдукпун. С. Федотов

ык-түүр диэнтэн хай
аата. Бу борохуот тухары симиллибит дьону, кинилэр кэргэттэрин балаҕан ыйын бүтүүтүнээҕи тымныыхаҕыс күҥҥэ тутуталааннар, ыгыытүүрүү кытаанаҕа этэ. Е. Неймохов
Туох-баар ыйыы-кэрдии, ыгыы-түүрүү онтон [Москваттан] кэлэр. Н. Лугинов
Сүллэһин Сүөдэр өлбүтүгэр туох да сыһыана суох киһини: «Эн маны билэҕин, кыттыгастаах буолуохтааххын, билин!» — диэн ыгыы-түүрүү Маайаны үрүҥ күнүн хараарда сыспыта. «ХС»

(ДЬИҤИН, ДЬИҤЭР) БАРАН ЭТТЭХХЭ сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатын дьиҥнээх, кырдьыктаах диэн бэлиэтиирин көрдөрөр. ☉ Выражает подчеркивание говорящим достоверности, истинности высказываемой мысли (в самом деле, по сути дела)
Дьиҥэ баран эттэххэ, кини онуоха туох наадата баарый? Софр. Данилов
Чэ, дьиҥэр баран эттэххэ, эҥин араас бэйэлээхтэр син дьиэ-уот тэринэн ньир бааччы олороллор ээ. И. Семенов. Дьиҥин баран эттэххэ, Мэлгэйбээти хара санаалаах абааһы соҕотоҕун айбатаҕа - таҥара эмиэ «кыттыгастааҕа». С. Курилов (тылб.)

саҥа алл.
1. Саарбаҕалааһыны, мунаарыыны, ааспыты өйдүү сатааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает сомнение, неуверенность, вспоминание чего-л. — Чэ, оччоҕо бэйэҕэр хаһаана сылдьыбыт саппаас биричиинэбин этэбин
— Чэ, түргэнник. — Бээ, этиэх баҕайым дуу, этимиэх баҕайым дуу? Н. Лугинов
«Бу фельетону суруйууга Ыларов кыттыгастааҕа буолуо дуо? Бээ, итини хайдах гынан билэбиний?» — диэн буикулунна. Р. Баҕатаайыскай
2. Ханнык эмэ дьайыыны тохтотууну эбэтэр тохтото түһүүнү көрдөрөр. ☉ Выражает побуждение прекратить или приостановить действие
«Кууһума, бээ, тохтоо эрэ... Атаһыҥ мин кэлэн олоробун ээ», — диэтэ Силип оргууй аҕай. Күннүк Уурастыырап
Тыл-өс кэмчи киһитигэр, бээ, көрдөһөр да эмиэ сатабылы эрэйэр. Н. Лугинов
Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В. Гаврильева
3. Сааныыны, сэрэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает угрозу, предупреждение
Бээ, мөккүһэн эр, ким буолар кыайыылаах... Миигин эн билбэккин быһыылаах — Кимтэн кииннээхпин, хантан хааннаахпын, Кыыл ыраахтааҕыта тигр диэн таайдаахпын?! Р. Баҕатаайыскай

туохт. Киһини умсугутар, астыннарар, долгутар буола тупсан ис, тупсан көһүн. ☉ Быть, становиться красивее, лучше, привлекательнее
Үһүс дьиэ ааныгар эт тутан өссө ордук төлөһүйбүт, кэрэтийбит Аанчык тахсан турар эбит. Амма Аччыгыйа
Киһи сайдар, өйө-санаата дириҥиир кэмигэр муҥутаан кэрэтийэр. Н. Лугинов
Уон хонук устата «Нуучча арыытыгар» соҕотоҕун олорон чуҥкуйбутуттан эбитэ дуу, Приморскай куорат Сэмэҥҥэ аһары кэрэтийэн көһүннэ. Н. Якутскай
△ Уруккуттан тупсан, күндүтүйэн ис, ордук истиҥ, киһини тардар буолан ис (ырыа, куолас, саҥа эҥин туһунан). ☉ Быть, становиться более привлекательным, притягательным (напр., о песне, словах)
Манчаары аата эмиэ, күн-дьыл тумарыгар бүрүллэн өлбөөдүйбэккэ, сылтан сыл ахсын ордук кэрэтийэн, күндүтүйэн иһэр. Софр. Данилов
Үлэ күргүөмнээх долгунун ортотугар: «бүттүм», «бүтэрдим», — диэн саҥалар олус кэрэтийэн иһилиннилэр. М. Доҕордуурап
Хас биирдии уопсай дьыалаҕа сирэй кыттыгастаах курдук сананарыттан кини үлэтэ кэрэтийэн көстөр. ПБН КДьСО