салҕаа диэнтэн дьаһ
туһ. Кредитнэй табаарыстыбаттан уһун болдьоххо үп иэс салҕата, массыына көрдөтө Суку Ньукулайы улуус киинигэр ыыттылар. А. Бэрияк
«Дьэ, онтон?» — диэн харабыл начаалынньыга били сэһэни салҕатаары ыйытта. А. Сыромятникова

эккирэт диэнтэн дьаһ
туһ. Көр эрэ, Харытыана кыыс оҕо буолан, биир бэйэтин курдук батараагы эккирэтиннэрэн эрэр ээ. П. Ойуунускай
Кинээс икки сэрииһиттэринэн [күрүөйэхтэри] Эккирэтиннэрбит, төннөн кэлбиттэрин, Иккиһин төнүннэрэн Икки сыл көрдөппүт. С. Зверев

даҕ.
1. Омсолоох, кыаллыбатах өрүттээх. ☉ Имеющий недостаток, изъян
Мин санаабар, бу хартыына итэҕэстэрдээх. С. Ефремов
Били дьыаланы, туох эрэ итэҕэстээх эбит диэн көрдөппүтэ, дьыалалара суох буоллаҕа дии. Н. Павлов
2. Арыстырааталаах. ☉ Имеющий недостачу, растрату
Сыл түмүгүнэн итэҕэстээх буолбуттар.  Баҕар, итэҕэстээх буолуом. Ону Үчүгээйэп харчыта сабыа. С. Ефремов
[Маайыс:] Итэҕэстээх буоллаҕына, бэйэтэ төлөөтүн. Эн тоҕо холкуос үбүгэр кини кирдээх илиитин уктараҕын? С. Ефремов

көр мэлит 1,
3
Былырыын сайын тахсан баҕадьылыыбын диэн, м у ҥхабын малытан киирбитим: иккитэ-үстэ төхтүрүйэн, анаан көрдөтө са таан баран булбатаҕым. Күннүк Уурас тыырап. Таҥалайын тыаһа таҥырҕаан, Куолайын тыаһа куллурҕаан …… Маа нылаах Бааска Малааһын астарын М а л ы т а н кэбиспит. В. Чиряев

аат. Көлөпүнэттэн, маактан о. д. а. үүнээйилэртэн оҥоһуллар киһи өйүн-санаатын сүтэрэр турукка киллэрэр, ньиэрбинэй систиэмэ үлэтин мөлтөтөр, күүстээх дьайыылаах бэссэстибэ. ☉ Наркотик
Ытынан норкуотуктары, сиртэн хостонор баайдары, гаас турбата алдьаммыт сирин көрдөтөллөр. Г. Угаров
Норкуотуктары туһаныы организм эрдэ кырдьыытыгар тириэрдэр. АВГ ТТБТ

эмсэхтээ диэнтэн бэй., атын туһ. Саллар сааһын тухары арыгыны, табаҕы эмсэхтэммитэ даҕаны быһа сиэтэ ини. Н. Лугинов
Биһиги сиргэ түһээт ийэбит илгэтинэн эмсэхтэммитинэн, хааман бадьаалаат, саҥаран баллыгыраат ас, таҥас көрдөппүтүнэн барабыт. КСК
Ханнык да баобаб, пальма төрдүгэр хорҕойор, саһар кыаҕыҥ суох, сымыйа ыраларынан эмсэхтэнимэ диэн соругу тыйаатыр тыйыстык, көнөтүк туруорар. «ХС»

эс I диэнтэн төхт
көрүҥ. «Тугу көрдөтөҕүт? Маны дуо? Маны дуо?» — Лаппычах [киһи аата] эргэ ыстаан сэмнэҕин, хараара хомуллуталаабыт мөндүлүөнэй чаанньыгы эҥини муостаҕа эһитэлээтэ. Софр. Данилов
«Туһахтарбын эһитэлээн киирдим!» — киирбит киһи сирбиэтэнэрдии туттар. Н. Борисов
Биһиги булт болдьоҕо бүтэн дурдаларбытын эһитэлээн дойдубутугар айаннаары хомунабыт. «ХС»

көтөх I диэнтэн хай
аата. Кини богуон остуолугар ойон кэлэн, көтөҕүүтүн ыһыктан кэбистэ уонна сиргэ төкүнүһэ сыспыт халбаһылаах буулкаларын харыларынан күрдьүтэлии далайталаата. Амма Аччыгыйа
Кини [Доргууйап] санаатыгар сопхуос сайдыытын ыллыктыырга, хаһаайыстыбатын өрө көтөҕүүгэ …… биир ыллык суол ыйдаҥаран көстөргө дылы буолла. В. Протодьяконов
Илиибэр сиэтиитэ, Күөммэр көтөҕүүтэ суох, Иитиллибит ийэ буорбутугар, Төрөөбүт төрүт сирбитигэр [төннөн көрүөҕүҥ]. С. Зверев
◊ Бэдэрээт көтөҕүүтэ көр бэдэрээт
Килиэп көтөҕүүтэ — аппаара, доруоһа диэн курдук. Кинини үрүҥ саллааттара килиэп көтөҕүүтэ көрдөтө ыыппыт этилэр. Б. Лунин (тылб.). Көтөҕүү буор — кутуу, томтотуу (хол., суол оҥоһуутугар). ☉ Насыпь
Биһиги эһигини көтөҕүү буордаах тимир таһыгар күүтүөхпүт. БТ

1. аат. Кимиэхэ эмэ мэлдьи күнүүлүүр адьынаттаах, кэмэлдьилээх киһи. ☉ Ревнивец
   Бэйи эрэ, Даша ити кырдьык күнүүлүүр дуо? Тахсан кэпсэттэххэ сөп буолсу. Күнүүһүт буоллаҕына букатын сатаммат. М. Доҕордуурап
   Кирилл Ивановка күнүүһүт атамаана даҕаны дьон ойохторун харчы иэс көрдөтө ыыталлар уонна ымыр да гымматтар, ыйыталаһан муҥнаабаттар. Н. Габышев
   Эр киһи чугас эргин күнүүһүтүнэн аатырбыт урааҥхай, сороҕор баҕас киһи итэҕэйиэ суоҕун курдук дьаабыланар. «ХС»
2. даҕ. суолт. Күнүүлүүр адьынаттаах, кэмэлдьилээх. ☉ Ревнивый
   Күнүүһүт дьахтар эрин күүтэригэр Күн-түүн уһуурун кэпсииллэр. Суорун Омоллоон
   Кэтириис муҥнаах, аны-аныаха диэри күнүүһүт түөһээҥкигин бырастыы гын, кыыһырыма, кыыһырыма. В. Гаврильева

туохт.
1. Иэскин көрдөө, иэскин эбэтэр төлүөхтээҕин ирдээ. ☉ Взыскивать долг
Сотору улахан мунньах буолар, сэтээтэл дайыымпаны иэстии тахсар үһү. А. Софронов
Хаһан эрэ ылбыт биир солкуобайдарын Уйбаан иэстээн муҥнаата. Амма Аччыгыйа
[Дьаарбаҥ Дьааҥса:] Ити буоллаҕына эһиэхэ сылдьыбат буоллаҕым, биэрбэт хамнаскытын булан иэстиэхпит. Эрилик Эристиин
Биир Күн Дьэкиим, иэһин иэстии, чугастааҕы ыалларын түүрэйдэтэлээн, итиигэ-буһууга киллэртээн баран, дьиэтигэр төннөн испитэ. Н. Заболоцкай
2. Кимтэн эмэ тугу эмэ баар гынарын эбэтэр толорорун модьуй. ☉ Требовать от кого-л. выполнения или осуществления чего-л.. Былаан туолуутун хайыы-үйэ аныгы ыйга иэстээри гыналлар
3. көр иэстэс
3
Эппит тылбын умуннаргын эрэ Эккиттэн-хааҥҥыттан иэстиэм буолуо. П. Ойуунускай
Бэйикэй, булларбын эрэ сөпкүн көрдөрүөм, куттаммыт эрэйбин иэстиэм, аны түүнү быһа көрдөтөн муҥнаабат оҥоруом. Софр. Данилов
Дэлээһэп түөкүн, миигин өлөртөрбүтүн иһин, онон хаалыаҥ суоҕа, эн халыҥ тириигиттэн, хараҥа хааҥҥыттан миигин үлэһитхамначчыт иэстиэ. Эрилик Эристиин