слух, молва; усках тыл молва; ускаҕа да суох о нём и слуха нет; о нём ни слуху ни духу.

слухи; молва; норуот тыла-өһө народная молва; туох тыл-өс иһиллэр ? что слышно?; итини тыл-өс оҥостума об этом нигде не говори.

молва, слухи, толки # кини туһунан туох да сурах-садьык иһиллибэт о нём ни слуху ни духу.

1) сказание, сказ; былыргы кэпсэл древнее сказание; 2) слух, молва, толки; ону-маны кэпсэл оҥоһун = распространять всякие слухи.

м. 1. (чувство) истин, истэрэ; ухо—. орган слуха кулгаах — истэр орган; острый слух чуордук истин, чуор кулгаах; 2. слухи мн. (молва, известие) сурах, үһүйээн; # обратиться в слух кулгааххын даллатан иһиллээ (кыһанан ту ран иһиллээ).

ж. 1. (известность) албан аат, аат; он пользуется славой хорошего оратора кини үчүгэй араатар быһыытынан аатырар; 2. разг. (репутация) сурах, аат-суол; дурная слава куһаҕан аат-суол; 3. разг. (молва) сурах, кэпсээн; 4. (возглас) албан аат, айхал; слава героям! геройдарга албан аат!; # на славу олус ааттаахтык, олус бэркэ.

1. аат. Чахчыта биллибэт, үһү-таамах курдук сурах, кэпсээн. ☉ Слух, молва
   Кини ол-бу тылга-өскө, ускахха суолта биэрээччитэ, аахса барааччыта суох. В. Яковлев
   Дэҥҥэ, ханнык эрэ сир баһыгар ити курдук этэр, кэпсэтэр ускахтарын дуораана кэлэрэ. С. Дадаскинов
   Ол-бу араас ускахта ыытыҥ, Лэкэттэлэр үгэхтэрэ иччилэммит эҥин диэн. ИН ХБ
2. даҕ. суолт. Чахчыта биллибэт, үһүтаамах курдук (сурах, кэпсээн). ☉ Маловероятный, сомнительный (о слухе, молве)
   Демьян агро-бөһүөлэк туһунан усках сураҕы урут да истибиттээҕэ. А. Данилов
   Ама, бу иччитэх дьиэттэн куттана сылдьыам дуо, кылаас өстөөҕө ыыппыт усках тылыгар эрэнэн? Н. Габышев
   Ахтыылар ханнык эрэ үһү-таамах эбэтэр кырдьык-сымыйа былаастаах усках сурах курдук буолбакка, дьиҥ кырдьыгы уонунан сыллары уҥуордатан аҕалбыттар. ФЕВ УТУ

аат.
1. Ааспыт олох туһунан көлүөнэттэн көлүөнэҕэ тылынан бэриллэн кэлбит кэпсээн. ☉ Рассказ о былом, передаваемый устно из поколения в поколение, предание
Үс саха үөскээнтөрүөн тэнийбитин, үөһээҥҥи-алларааҥҥы үс бииһин уустара Үөскээбит үһүйээннэрин үтүктэн кээспит. П. Ойуунускай
Нууччалыы эттэххэ, «исторические предания» — диэни биһиги былыргы сэһэннэр эбэтэр үһүйээннэр диибит. Суорун Омоллоон. 1937 с. Сэһэн Боло биллиилээх олоҥхоһут Д.М. Говоров тылыттан «Омоҕой Баай, Эллэй Боотур» диэн үһүйээни суруйбута. Багдарыын Сүлбэ
2. Чуолкайа биллибэт сурах-садьык, үһү-таамах кэпсээн. ☉ Слухи, молва, известие
Эчикийэ суох, ханнык эрэ үһүйээннэр кулгаахпар охсуллан ааспыттара, ону мин кырдьыктаныах санаам кэлбэт этэ. А. Сыромятникова
Ол дьон буолар-буолбат үһүйээнин итиэҕэйэҥҥин, дьүһүлэнэҕин дуо? «Чолбон»

1. послелог, упр. осн. п. словно, подобно, вроде, как, будто; почти как; балык кэриэтэ словно рыба; оонньуу кэриэтэ санаабытым я посчитал (это) за шутку, я счёл это шуткой; ини-бии кэриэтэ олорбуттара они жили как братья; тулаайах кэриэтэ улааппытым я вырос как сирота; тыл кымньыы кэриэтэ погов. молва словно плеть; 2. в роли частицы приблизит, почти; мэлдьи кэриэтэ почти всегда; күүстэринэн кэриэтэ почти насильно; сынньаммакка кэриэтэ үлэлээтим я работал почти без отдыха; күнү быһа кэриэтэ почти целый день; сыллата кэриэтэ почти ежегодно; 3. в роли сравн. союза подобно, словно, будто, как; чем..., лучше; саас саҥа кэлбит тураах кэриэтэ , ырааҕынан сылдьар он держится поодаль, подобно весенней, только что прилетевшей вороне; өстөөххө бэриниэх кэриэтэ , өлбүт ордук лучше умереть, чем сдаться врагу; этэрим кэриэтэ эттэхпинэ, маннык если я подсказал, то значит сказал (за тебя — говорится тому, кто не может отгадать загадку; после этого следует наводящая подсказка); кини сымы-йалыан кэриэтэ , хара тураах маҥхайыа скорее чёрная ворона побелеет, чем он неправду скажет.

туохт.
1. Сурах буолан иһилин, тарҕан (туох эмэ сонун, кэпсээн туһунан). ☉ Распространяться из уст в уста, разноситься как молва
Били куораттан тахсан иһэр диэн өртөн сураҕырбыт, кэтэһиннэрбит ыспыраабынньык тойон бэйэтинэн бу айгыстан тиийэн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
Егор Егоров эмиэ [Донбасс] эргин баар, үчүгэйдик олорор, алгыс курдук үлэлиир сураҕырар. С. Федотов
Артыалы, холкуоһу тэрийиигэ Атыттары ыҥырар сураҕырдылар. С. Васильев
2. Тугунан эмэ билин-көһүн, аатыр. ☉ Стать известным, прославиться, прослыть кем-чем-л.
Мырдыс ойуун бүтүн улуус үрдүнэн сураҕырар ойуун. А. Бэрияк
Биригээдэ өр-өтөр буолбакка туйгун үлэтинэн, дьиссипилиинэтинэн сураҕырбыта. И. Данилов
Ой-бэс өр үйэлэргэ тулаайахсыйан уонна «абааһылаах» уҥуохтарынан сураҕыран турбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Коля кинини көрөн баран: «Били сураҕырар сидьиҥ киһилэрэ ити буоллаҕа», — дии санаабыта. Эрилик Эристиин
♦ (Аҥаардастыы аатыр) соҕотохтуу сураҕыр — дьону эрэ барытын баһыйа, тэҥнээҕэ суох буола аатыр, сураҕыр. ☉ Выделяться, отличаться от других особой известностью, славой
Арҕаа эҥээргэ баайынан, атамаанынан аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар. Саха фольк. Бичик Сэмэн аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар баҕата тулутумуна Манчаарыны көрсө Бордоҥ улууһугар бара сылдьарга быһаарынар. Н. Якутскай
1933 сылтан Дьокуускайга да, чугастааҕы да оройуоннарга тустан чиэппэр күүстээх Бычырдаан соҕотохтуу сураҕырбыта. Хапсаҕай. Суон сураҕыр — киэҥник, дарбааннаахтык аатыр, билин. ☉ Иметь громкую славу, приобретать широкую известность
Хайҕал, таптал наҕараадата Хас да сылларга аҕыраабата. Суолгун буллуҥ, баараҕадыйдыҥ, Сойууска тиийэ суон сураҕырдыҥ! Болот Боотур
«Дьэ, ол кэннэ албан аатыр, суон сураҕыр, уһун эрэйдээх!» — диэн Баай Бүөтүр үөҕэн киирэн барда. В. Чиряев