Якутские буквы:

Якутский → Русский

налыс

налыс гын = однокр. от налый= 1; налыс гына түс = упасть, опуститься; күүһэ эстэн муостаҕа налыс гына түстэ она без сил опустилась на пол (напр. в обмороке).

налыс=

совм. от налый= 2; хаамсан налыһан киирдилэр они вошли неторопливым шагом.

Якутский → Якутский

налыс

налый диэнтэн холб. туһ. Үрэх бүөрүн кэтэх өттө лаглаҕар лабаалаах хойуу хатыҥ мастар, хаары бүрүнэн, …… налыһан, намылыһан тураллар. В. Протодьяконов
Сибилигин ардыахха айылаах ыарахан хараҥа былыттар тииттэри үрдүлэринэн налыстылар. И. Сосин
Баараҕай бардам бай ҕаллар Чуумпуран налыһаллар. П. Тулааһынап

налыс гын

туохт. Э м и ск э и л и игин-атаххын босхо ыытан, нукаай курдук буол. ☉ Внезапно сделаться расслабленным, вялым, обмякнуть, ослабнуть
Кыыл налыс гына түһэр. Ону кэтэҕин аһыттан ылан Ньыкаан туора илгэр. М. Чооруоһап
Дүҥүр дьулаан ньиргиэ риттэн, …… Баһылай эрэйдээх харахтара быччайан таҕыстылар, атахтара-илиилэрэ былаат буолан налыс гынан хааллылар. «ХС»
Олус илистэн Кыысчаан уҥан налыс гынар. В. Лебедев (тылб.)

Еще переводы:

дьаҥыдыйыы

дьаҥыдыйыы (Якутский → Якутский)

дьаҥыдый диэнтэн хай
аата. [Кыыс] мэктиэтигэр далбаара-таала иһийэн, кинини өлүү ап-хомуһун дьааҥытыгар быраҕан барар ыар хараастыылаах дьуон дьаҥыдыйыыны истэн алдьархайдаах ыарыыттан үрдүк түөһүн харбанаат, иэгэйэн, уҥан налыс гынна. Д. Апросимов
Иһирэх тылым, аман өһүм, дьуон дьаҥыдыйыым итинник. «Кыым»

куучалан

куучалан (Якутский → Якутский)

куучалаа диэнтэн бэй
туһ. Елисей Бурскай …… тырыта тыытыллыбыт сонун саптан, илиитин-атаҕын куучаланан, бэйэтин бэйэтэ ириэрэ сатыы сытта. Эрилик Эристиин
Сорохтор тыылыы тэбинэн сыппытынан, сорохтор куучаланан олорбутунан утуйбуттар, сорохтор сиринэн налыспыттар. А. Бэрияк

өлбөөрүччү

өлбөөрүччү (Якутский → Якутский)

сыһ. Миин курдугунан (көр). ☉ Помутневшим взглядом (смотреть)
Кини харахтара, сибилигин арыынан оҕунуохтаабыт курдук, туох да ис санаа уота тыыппатаҕынан өлбөөрүччү көрбүттэр. Амма Аччыгыйа
Төбөтүн ньилбэкпэр уурбуппар, хараҕын өлбөөрүччү көрөн кэлбитэ уонна налыс гыммыта. Р. Кулаковскай

тарбат

тарбат (Якутский → Якутский)

тарбаа диэнтэн дьаһ
туһ. Сороххо кыһыылаах ымынах курдук, сааһын тухары сүрэҕин уонна суобаһын тарбатар дьай өлүү буолан иҥэрэ. П. Ойуунускай
[Оҕус охсуллан баран] иккитэ-үстэ күөдүлгэхтээн көрөн баран, тарбаппыт курдук налыс гынан хаалла. С. Федотов

дагдаҥнаа

дагдаҥнаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Убаҕас (хол., уу) үрдүгэр уйдар, күөгэлдьий. ☉ Мерно качаться на поверхности воды (жидкости)
Тыыта ол курдук эрдиинэн баттанан уу балхааныгар дагдаҥныы турда. Н. Габышев
Куоҕас налыс гына түстэ, тиэрэ түһэн дагдаҥнаата. «ХС»
2
дагдай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. [Буҕарҕана:] Булан-булан буллахпыт. Дагдаҥныырын аанньа Далай акаарыны! Суодайбытынан эрэ Сулугур Туруйаны! Суорун Омоллоон
Виктор хапхара баттахтаах, дагдаҥнаабыт уол, камераҕа төттөрү-таары хаамыталаата. П. Филиппов

дьалыҥнаах

дьалыҥнаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Киһи өйүнсанаатын абылыыр, өрүкүтэр күүстээх. ☉ Проникнутый сильным чувством, страстный
Дьалыҥнаах имэҥим эстибитэ, Дьаллыгым-кырдьыгым мэлийбитэ, Дьаралыктай дьүһүнүм дьүдьэйбитэ. Болот Боотур
Уот диэки өҥүргэс курдугунан көртө, сэрэйбит курдук, [ойуун таҥаһа-саба, тэрилэ] умайан бүтэн эрээхтииллэр эбит - кини олоҕун дьалыҥнаах аргыстара! И. Гоголев
Дүҥүр Дьулаан ньиргиэриттэн Дьалыҥнаах энэлийииттэн Олус илистэн Кыысчаан уҥан налыс гынар. В. Лебедев (тылб.)

кэдээл

кэдээл (Якутский → Якутский)

аат. Сыыйа намтаан түспүт намыһах, хотоол сир. ☉ Низменное место, низина
Хотоолунан, кэдээлинэн, Арыы тыаны кэтэҕинэн Үрүҥ туман налыйан Үрүмэнэн халыйар. Л. Попов
Кэдээл сирдэринэн уу дьэ быардаан налыс гынаттаан эрэр. В. Яковлев
Антах, кэдээл нөҥүө аҕыс быластаах баараҕай хотон көстөр. М. Доҕордуурап

такыҥнаа

такыҥнаа (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Атаххын токуччу туттан бытааннык хаамп. ☉ Двигаться медленно, слегка подгибая ноги
Ньирэй бэрт сотору уп-уһун, сипсинньигэс атахтарыгар туран хааман такыҥнаабыта. Далан
Чуордаах Уйбаан куска үөмэн эрэрдии хааман такыҥнаан, кэннин субу-субу эргиллэн көрө-көрө, өрүс диэкиттэн, Киэнтээсэп дьиэтин таһынан ааста. Г. Попов
Трофим налыс гына түстэ: өһөспөккө Давыдовы кытта кэккэлэһэ хааман такыҥнаата. М. Шолохов (тылб.)

бүгүллэҥнээ

бүгүллэҥнээ (Якутский → Якутский)

туохт. Биир тэҥник өҕүллэ-өҕүллэ сыыл, өҕүллэҥнээ, имиллэҥнээ; токур-бокур бар, элбэх тоҕойдон (хол., суол туһунан). ☉ Ползать, равномерно изгибаясь, изгибаться; быть очень извилистым, извиваться (напр., о дороге). Түүлээх үөн бүгүллэҥниир. Киһи үөмэн бүгүллэҥниир
□ Булочкин таҥна охсон тахсан, Микиитэни өҥөйөн бүгүллэҥнээтэ. Амма Аччыгыйа
Сыылан иһэн кыратык төбөтө быкпытыгар, снайпер бинтиэпкэтин чыыбыһын тардан кэбистэ. Фриц, көхсө бүгүллэҥнээн баран, налыс гынна. ССС
Күҥҥэ төрөөн көдьүүстээбэт, Бүгүллэҥнии сыыллар, бөх быыһыгар саһар, Түүрүллэн от быыһыгар сытар Төрүкү түүлээх үөн буолар. В. Чиряев

далбаар

далбаар (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ыалдьан, уолуйан эбэтэр наһаа долгуйан, хамсаабат, саҥарбат буола туймаар, дөйбүт курдук буол. ☉ Оцепенеть, застыть от чрезмерного волнения, растерянности; терять сознание (вследствие болезни)
Ыт иилэн ылбатынан ыыстаһыы буолла. Сиидэрэп уолуйан, далбааран көрөн турда. Күндэ
[Кыыс] мэктиэтигэр далбаара таалан, алдьархайдаах ыарыыттан түөһүн харбанаат, уҥан налыс гынна. Д. Апросимов
Үсүһүн агдабар таптаран, Далбааран, кумахха суулбутум. С. Васильев
[Ийэм] моонньубуттан ыга тардан кууспута, санныбар хам сыстыбыта уонна далбааран турбута. «ХС»
2. көсп. Аа-дьуо устар курдук көт, наҕыллык уһун. ☉ Лететь, плыть неторопливо, плавно
[Тэмэлдьигэннэр] хайдах эрэ билиҥҥи лайнердар курдук улуутук, дарханнык далбаара дайаллар. «Кыым»
3. көсп. Им-дьим буол, чуумпур (айылҕа туһунан). ☉ Затихнуть, замереть (о природе)
От-мас барыта тугу эрэ кэтэспит, иһиллээбит курдук далбаарбыт. Н. Якутскай
Айылҕа күнүс үөрбүтэ-көппүтэ мөлтөөн, нухарыйбыттыы далбаарда. Кэпсээннэр