послелог, упр. вин. п. наряду с...; итини тэҥинэн наряду с этим; сири оҥорууну тэҥинэн наряду с возделыванием земли; атын норуоттары тэҥинэн наряду •с другими народами.

в разн. знач. наряд; мас нэрээтэ наряд на дрова; нэрээтинэн биэр = отпускать что-л. по наряду; нэрээккэ сырыт = воен. находиться в наряде.

1 послелог, упр. осн. п. 1) как, словлю, подобно; анды тэҥэ как турпан; күн тэҥэ сырдык светлый, как солнце; подобный солнцу, солнцеподббный; эһиги тэҥэ оҕонньоттор старики, подобные вам; кыыһым тэҥэ саныыбын она для меня как дочь; 2) наряду с..., одновременно с...; ону тэҥэ наряду с этим; 2. в роли союза наряду с тем, что...; равносильно тому, что...; столько..., сколько...; кинигэлэри атыылаһарын тэҥэ , почтанан сурунан ылар он, наряду с тем, что покупает книги, выписывает их почтой; кини үлэлиирин тэҥэ үлэлиэхпит мы будем работать столько, сколько он работает.

I 1) коновязь (столб); ат сэргэтэ коновязь; сэргэтэ туруор = поставить коновязь; ыһыах сэргэтэ праздничная коновязь ысыаха (как символ якутского традиционного коневодства); 2) уст. заострённый колышек (привязываемый к бычьему поводу и втыкаемый в землю, чтобы бык не трогался с места).
II 1. послелог. упр. вин. п. 1) рядом, возле; дьиэни сэргэ ампаар турар рядом с домом стоит амбар; 2) рядом с..., наряду с..., одновременно с...; итини сэргэ наряду с этим; тустууну сэргэ бокс сайдар одновременно с борьбой развивается и бокс; 2. в роли союза наряду с тем что...; одновременно с тем, что...; рабочайдары сэргэ колхозтаахтар эмиэ кэлбиттэр наряду с рабочими пришли и колхозники.

смертная одежда, погребальный наряд.

аат.
1. тыл үөр. Тыл халыыптарын тутула (фонетиканы уонна лексиканы сэргэ). ☉ Грамматика (формальный строй языка, наряду с фонетикой и лексикой образующий его целостную систему).
2. тыл үөр. Тыллар формаларын уонна этиигэ ситимнэһиилэрин үөрэтэр тыл үөрэҕин салаата. ☉ Грамматика (раздел науки о языке, состоящий из морфологии и синтаксиса)
О. Бетлингк «Сахалар тылларын туһунан» үлэтэ саха тылын научнай үөрэтии төрүтэ, классическай грамматиката диэн сыаналанар. СТ С
Гус бэйэтэ чех тылын грамматикатын суруйбута. АЕВ ОҮИ
3. Тыл халыыптарын тутулун туһунан кинигэ. ☉ Учебная книга, описывающая правила какого-л. языка.

1. аат дьөһ. Ким, туох эмэ курдук, кимиэхэ, туохха эмэ майгынныыр диэн суолтаны көрдөрөр. ☉ Выражает отношения сравнения, уподобления (как, словно, подобно)
   Кыраҕыттан билэр буолан, Кыыһым тэҥэ саныыбын. Күннүк Уурастыырап
   Ийэ диэн — Киһини иитэр кэрэ киһи, Кини баар сырдык, килбиэн, Күн тэҥэ күндү, үтүө киһи. И. Эртюков
   [Дьаарбаҥы] былыр улахан бырааһынньык тэҥэ күүтүллэрэ, дьоһун кэпсэл буолара. Багдарыын Сүлбэ
2. ситим т. суолт. Хайааһын атын хайааһыны кытта сэргэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется в функции союза, объединяющего два действия (наряду с тем, что; равносильно тому, что)
   А. Е. Кулаковскай …… фольклору хомуйарын тэҥэ төрөөбүт дойдутун, айылҕатын таптаан туойара, ыллыыра. Эрчимэн
   Ойуурдаах куобах охтон биэрбэт диэбит тэҥэ, киһи киһиэхэ өйөстөҕүнэ эрэ бу сир үрдүгэр олорор. У. Нуолур
   Кыбыстарыттан, толлоруттан, миинэлээх хонуунан хаамар тэҥэ сэрэнэн үктэнэр, дух-дах туттар. «Чолбон»
   ◊ Ону тэҥэ ситим сыһыан холб. — бэриллэр санаа инники этиллибити кытта бииргэ, холбуу оҥоһуллар диэн бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Выражает утверждение о том, что действие, совершаемое в высказывании, выполняется наравне с другим (наряду с). Күндэ поэт эрэ буолбатах этэ, кини ону тэҥэ прозаҕа, драматургияҕа эмиэ үлэлээбитэ. Софр. Данилов
   Бу күөлгэ араас балыктар төрүүллэр-ууһууллар. Ону тэҥэ манна быыдаралар үөскүүллэр. И. Федосеев
   Бу эдэр буойун …… өстөөҕү өһүөннээхтик абааһы көрөр кытаанах дьэбир санаалаах, ону тэҥэ Ийэ дойдутун, төрөөбүт норуотун итиитик таптыыр амарах сүрэхтээх киһи. «ХС»

I
аат дьөһ. Хайааһын атын хайааһыны кытта сэргэ, биир кэмҥэ оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при указании на действие, совершаемое помимо другого действия (наряду, наравне с)
Эрчимнээх хардыылары тэҥинэн кылырҕас тыас чугаһаан кэллэ. Амма Аччыгыйа
Ходуһаны солууру тэҥинэн тыаны солууру эмиэ умнумуохха. М. Доҕордуурап
Хаһаайыстыбаларга сүөһү ахсаанын үрдэтиини тэҥинэн кини бородууксуйаны биэриитин үрдэтии эмиэ былааннанар. ЭБТ
◊ Дьон тэҥинэн көр дьон
Манна хаалан, дьон тэҥинэн үлэлиэм. Н. Лугинов
II
көр тэҥҥэ
[Балыксыт оҕонньор:] От-бурдук сирэ тэҥинэн түҥэтиллэрэ буоллар, үчүгэй олох кэлбитин биһиги билиэх этибит. П. Ойуунускай
Уолаттар тэҥинэн кини [Миша] диэки эргилиннилэр. Н. Лугинов. Икки дьиэ кэргэни тэҥинэн көрөн олорорго санаммыт буоллаххына, мин сөбүлэһэн олорор санаам суох. НТП СОоЭС
III
көр тэҥэ
1.
Аҕата киниэхэ саамай күндү киһи тэҥинэн истиҥ доҕор, учуутал этэ. Н. Лугинов
Таптыыр тэҥинэн таптатар Табыллыа дуо? Дьуон Дьаҥылы
Уолларын эбэлээх эһэлэригэр хаалларан баран, Гришатынаан кыыстаах уол тэҥинэн көҥүл үөрэнэ сылдьаллар. СН ЭСЭ

имеющий украшения, наряд, убранство; с... украшением, в... наряде, в... убранстве; украшенный, нарядный.

украшение, наряд, убранство; дьиэ киэргэлэ убранство дома; киэргэл ойуу узор.