1. аат., кэпс. Кыһалҕалааҕы быстах салҕааһын, үп-ас бэрсии. ☉ Разовая материальная помощь оказавшемуся в нужде. Салҕамньыта ыл
2. даҕ. суолт. Быстахха туттуллар, быстах кэмнээх. ☉ Предназначенный для временного пользования, временный. Салҕамньы аһылык. Салҕамньы хотон
   □ Мантан үрэҕи таҥнары балтараа көстөөх сиргэ Молтой салҕамньы лаабыһа баара. И. Федосеев
   Салҕамньы ханаалларга уу сүүрүгүрүүтүн тохтотор …… тимир сабыылары туруоруллар. СОТ
   ◊ Салҕамньы хаһаайын (иччи) — паразит личииҥкэтэ иһигэр киирдэҕинэ сайдан улаатар организм. ☉ Организм, в котором развивается личинка паразита, промежуточный хозяин
   Киһи уонна дьиэ сүөһүтүн сороҕо (табалар, барааннар, ынахтар) эхинококка салҕамньы хаһаайын буолаллар. СВИ ЛХХС

1) общее название разного вида насекомых личинок, гусениц и т. п.; үөнү булбут соххор туруйаҕа дылы погов. подобно кривому журавлю, нашедшему червяка (говорится о человеке, к-рый пользовался добротой других, но сам, став состоятельным, сторонится людей, чтобы не делится с ними); 2) перен. бран. гад, паразит; 3) бородавка (на теле); үөнү быһа сиэт = прижечь бородавку.

аат. Хааны уулуур, ыстаҥалыыр кыра паразит үөн. ☉ Блоха
Кулахыга хомуллубатылар, былахыга быһаарбатылар, ордоотоон уһуктубатылар, орулуу-орулуу утуйан оҥтордулар. А. Софронов
Киһи [Үчүгэй Үдьүйэн] тахсыбыт буолбут. Былахы буолан сыстан турбут дьиэ ааныгар. Саха фольк. Ыарыыбыт, сылайбыппыт бэрдиттэн кыратык утуйан ылбыппыт. Кулахыта, былахыта, ыараханнык бааһырбыттар өлөр хаһыылара кыайан утуппатаҕа. ССС
◊ Былахы балык — олус хаптаҕай эттээх муора бултанар балыга. ☉ Камбала. Былахы балык туһунан аахтым

аат. Киһи, кыыл иһигэр үөскүүр паразит чиэрбэ. ☉ Глист
Лиистиги түһэртэрии.  Луук уонна чочунаах симэһиннэригэр баар фитоницидтар дифтерия уонна сэллик үөнүн өлөрөр күүстээхтэр, лиистиги т ү һ эриэхтэрин эмиэ сөп. ФНС ОС
Үөрэ ото аһы буһарар уорган үлэтин тупсарар, лиистиги таһаарар дьайыылаах. ТКП ТДЭҮү. Тэҥн. сойуо, тарыҥ

аат. Бырабыыталыстыба уонна кини уорганнара баһылыктаах дойдуну салайар, экэниэмикэтин, социальнай структуратын харыстыыр политическай тэриллии уонна оннук политическай тэриллиилээх дойду. ☉ Государство
Көмүс үлэһиттэрин аһынан, таҥаһынан судаарыстыба хааччыйыахтааҕа кыаллыбакка, дьон-сэргэ хоргуйар уһукка тиийбит үһү. И. Никифоров
[Тима:] Дьоҥҥо, судаарыстыбаҕа туох да туһаны оҥорбокко сылдьаммын, бэлэми кэрбээччи, паразит буолуом кэриэтэ өлбүтүм ордук. Л. Габышев

I
аат. Кыһын сир анныттан тахсан халыйбыт уу, ол уу тоҥон муус буолбута. ☉ Вода, выступившая поверх льда, а также слой льда, образовавшийся из этой воды, наледь
Таһаҕастарын санныларыгар сүкпүтүнэн, тарыҥ уутунан дэбилийэ сытар үрэхтэри кэһэн туорууллар. Амма Аччыгыйа
[Булчут] тарыҥ уутугар бытарҕан тымныыга түһэн, кыл мүччү тоҥон өлбөтө эмиэ баара. И. Федосеев
Таба тарыҥтан арахпат, буллар эрэ, аһаабакка ону салаан тахсар. ЗПН ЧТ
II
аат. Харамай оһоҕоһугар үөскүүр паразит үөн, лиистик. ☉ Глист, солитёр
Киһи оһоҕоһугар сибиинньэ тарыҥа эмиэ баар буолааччы. ББЕ З
Оҕус тарыҥа киһи оһоҕоһун иһигэр паразиттыыр. ББЕ З

I
ыстаҥалаа диэнтэн холб. туһ. Сылгылар сайын киһини көрө-көрө тэһииргээн өрүтэ ыстаҥалаһар бэйэлэрэ, бастарын да кыайан өрө көтөхпөккө дылы буолаахтыыллар. Далан
От мунньа сырыттахха кыраабыл баһын анныттан баҕалар ыстаҥалаһаллар. С. Маисов
Сайын атахпытын устан туос уурталаан кылыйса, ыстаҥалаһа, куобахтыы оонньуурбут. КНЗ ОО
II
1. даҕ. Өрүтэ көтөр, ыстаҥалаан сыҕарыйар. ☉ Прыгучий, скачущий
Ыстаҥалас аһыҥа Ыллаан аһарбыт сайыны, Хагдарыйтар хонуулар, Хаарыан күннэр ааспыттар. И. Крылов (тылб.)
2. аат суолт., түөлбэ. Былахы. ☉ Блоха
Ыстаҥалас — дьиэ кыылларын (ыт, куоска уо. д. а.) паразита. РВА ДьЫКБ
Ханна бараҕын, Алёнушка? Ыстаҥалас курдук эн Ыстанаахтаан хааллыҥ дии! Н. Некрасов (тылб.)

аат., зоол. Балык тириитигэр, хайыытыгар ону сэргэ киһиэхэ уонна сорох кыылга-сүөһүгэ ис уорганнарыгар үөскээн иитиллэр хаптаҕай чиэрбэ. ☉ Плоский червь, паразитирующий на коже и жабрах рыб, а также во внутренних органах некоторых животных и человека, сосальщик
Эмээччи этин инники уһугар айаҕа баар. ББЕ З
Бастаан кыламаннаах чиэрбэлэр, онтон эмээччилэр, тарыҥнар үөскээбиттэр. ББЕ З
◊ Быар эмээччи зоол. — ынах сүөһү быарыгар үөскүүр, тириитигэр кыламана суох, сэбирдэхтии пуормалаах үс-түөрт сэнтимиэтир уһуннаах хаптаҕай чиэрбэ. ☉ Печёночный сосальщик
Хаптаҕай чиэрбэлэр ортолоругар хамсыыр харамайдар уонна киһи этигэр-сиинигэр олохсуйааччы паразиттар бааллар. Олортон биирдэрэ — быар эмээччи. ББЕ З
Эминньэхтэринэн быар эмээччи ынах быарын иһигэр хатанар. ББЕ З

пособие, помощь, временная материальная поддержка # салҕамньы иччи биол. промежуточный хозяин; сибиинньэ салҕамньы иччи дэнэр свинью называют промежуточным хозяином (для нек-рых паразитов).

аат., зоол. Илин кэрбиир тиистэрэ үчүгэйдик сайдыбыт, аһыылара суох, үүнээйинэн аһылыктанар, онон тыа хаһаайыстыбатыгар улахан буортулаах, элбэх ахсааннаах (кутуйах, күтэр, дьабарааскы, тииҥ, моҕотой о. д. а.) үүтүнэн иитиллээччи кыра кыыллар. ☉ Грызуны
Кэрбээччилэр этэрээттэрэ — үүтүнэн иитиллээччилэртэн саамай элбэх ахсааннаахтара. ПМВ ССК
Кэрбээччилэр киһи уонна сүөһү үгүс кутталлаах ыарыыларын тарҕатыыга улахан оруоллаахтар. ББЕ З
Сайын холкуостар буолактарыгар кэрбээччилэри бултуур тимир үөрбэлээх кыһыл хаалтыстаах оҕолор элбииллэрэ. ПНИ ОСОТ
♦ Бэлэми кэрбээччи — туһалаах үлэҕэ кыттыбакка эрэ уопсастыбаттан аҥаардастыы ылааччы, дьон бэлэмигэр олорооччу. ☉ Привыкший жить на готовеньком, живущий за счет других
[Тима:] Дьоҥҥо, судаарыстыбаҕа туох да туһаны оҥорбокко сылдьаммын, бэлэми кэрбээччи, паразит буолуом кэриэтэ өлбүтүм ордук. Л. Габышев
Биһиги ортобутугар уопсастыбаҕа тугу да биэрбэккэ эрэ киниттэн ыларга эрэ, атын дьон бэлэмигэр олорорго баҕалаах дьон кэм да бааллар. Ол бэлэми кэрбээччилэр. СГПТ
Бэлэми кэрбээччилэри, бүрүкүрээттэри, норуот баайын-дуолун ыскайдааччылары утары охсуһууга эмиэ сүрүн болҕомто ууруллар. «Кыым»