II ж. карт. см. пики.

1) сердцевидный наконечник стрелы; 2) карт, пики || пиковый; эбиэн тойоно король пик, пиковый король.

карт, пики || пиковый; эбиэннээх хотуна пиковая дама.

вершина, пик (горы)

I ж. (род копья) тайыы; # в пику кому-л. кыһытаары соруйан.

аат. Туох эмэ муҥутаан күүһүрбүт, сайдыбыт кэмэ, күргүһэ. ☉ Пик, разгар чего-л.
От үлэтин үгэнигэр ыалдьа сыппытым, инньэ гынан күөх сайын устатыгар биир салаа оту быһа охсубатаҕым. А. Софронов
Билигин сай ортотугар, үүтү ыаһын үгэнигэр, ынахтары өрө-таҥнары сыымайдыыр сыыһа. С. Никифоров
Кыһын тымныы үгэнигэр, Кыһамньыбыт түмүгэр — Биэбэйдэнэр сибэккибит Бэртээхэйин эриэхсит. П. Дмитриев
ср. уйг. эгин ‘весьма, очень, в высшей степени’

даҕ.
1. Элбэх сиринэн өргөстөнөн, чочумаастанан көстөр. ☉ Предстающий перед взором многочисленными гребнями, пиками, зубьями (напр., скалы, пики, неровный лес)
Ырыа дорҕооно үрэх сиһин адаардаах арҕастарыгар төхтүрүйтэлээн ыла-ыла дуораһыйан, тупсан бара турара күүһэ, дэлэгэйэ бэрт. Амма Аччыгыйа
Төбөтүгэр адаардаах, чарпа таастардаах чочумааһы Сымыраахап көрдө. Т. Сметанин
2. көсп., үрд. Олус эрэйдээх, буомнаах, харгыстаах, илистиилээх (олох). ☉ Полная лишений, препятствий, сложностей (жизнь)
Ол курдук уол оҕо соргута Аан дойду адаардаах аартыгар, Үс төгүл саадаҕын уол устан, Үс төгүл курданан дьоллонор. С. Данилов
Күүһүҥ быстан, Күдэҕиҥ баранан, Аҕыс адаардаах Аартык айаҕар Охтон түһүөх Оҥоруулаах эбит буоллаҕыҥ дуу?! П. Ойуунускай

аат.
1. булт. Уһуктаах төбөлөөх, таҥнары сүргүөхтээх ырба. ☉ Острый сердцевидный наконечник стрелы, самострела или черкана
Хонноҕун анныгар мас айаны кыбыммыт, биир эбиэн ырбаны куругар анньыммыта. Суорун Омоллоон
Татым соҕус да буоллар — Чааркааннара тардыылаах, Эндэппэккэ таба биэрэр эбиэннэрэ иҥсэлээх. С. Данилов
Иккиэн булчут дьон буолалларын быһыытынан, …… чааркаан, айа, ырба, эбиэн сөргүтэр түбүккэ түстүлэр. И. Никифоров
2. хаарты. Уһуктаах төбөлөөх сүрэх курдук быһыылаах хара дьүһүннээх хаарты улууһа. ☉ Пики (карточная масть)
Бэлиикэлэнэн көрбүтүгэр, эбиэн тойоно бырдьас гына түстэ. Болот Боотур
Аллара ити туора тойонун кытта эбиэн тойоно тоҕо кэккэлэстилэр. Г. Угаров
Эбиэн — хаарты түөрт мааһыттан биирдэстэрэ. «ХС»
ср. бур. зэбэ ‘наконечник’, кирг. экэбэ ‘стрела, наконечник стрелы’

тыаһы үт. туохт.
1. Биир тэҥник бүтэҥи тыастаахтык тыын (хол., утуйа сытан), биир тэҥник чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Тихо храпеть, сопеть, посапывать (напр., во время сна); говорить тихо, монотонно, невнятно
Хайа, доҕор, соһуйдуҥ дуо? Мин көхсүбэр утуйан бурдьугунаан эрэр этиҥ дуу? Амма Аччыгыйа
[Ыстапаан] кыстанан турар таһаҕас үрдүгэр сыппыта. Сытаат, муннун тыаһа бурдьугунаабытынан барбыта. И. Никифоров. Дириэктэр, тараҕай күтүр, суот тардан лаһырҕатар, бурдьугунуур: «Кризис!» В. Маяковскай (тылб.)
2. Биир күрүс бүтэҥитик тыаһаа: чырылаа, сыыгынаа, сырдырҕаа. ☉ Тихо журчать, шипеть, трещать
[Тимир көлө] Бурдьугунуу-бурдьугунуу Буһурҕаччы тыыммахтаата. Буруоларын бурҕаҥнатта, Күөх тырым уотунан Күлтэс гына көрдө. П. Ойуунускай
Арай саас тыа уута сүүрэн киирэр тыаһа бурдьугунуур, бадараан кытыыларыгар чөкчөҥө көтөн кутуруга туртаҥнаабытынан кынтайан тиийэн чугас-чугас түһүтэлиир. Д. Таас
Буору-сыыһы бурҕаҥнатта, Бурдьугунуу буруолаата, Матасыыкыл: «Пик-пик!» • диэтэ, Мотуора бирилээтэ. В. Чиряев

I копьё; пика; уһун уктаах үҥүү копьё с длинным древком.
II 1) молитва; таҥараҕа үҥүү молитва богу; 2) поклон, просьба.
III и. д. от үҥк = I жалоба (в суд); суукка үҥүү жалоба в суд.