аат., кэпс. Туох эмэ сабыытыйаны бэлиэтииргэ анаммыт, аһылыктаах улахан тэрээһин, бырааһынньык. ☉ Пир, торжество, праздник по какому-л. случаю. Ол саҕана нэһилиэкпитигэр кыайыы күнүн бэлиэтиир улахан уруу-малааһын буолбута

ааттан диэнтэн хай
аата. Көннөрү аармыйа гвардейскайга уларытыллан ааттаныыта тустаахтарга ураты улахан сабыытыйа. А. Данилов
Беллетристика — кэпсээнинэн (прозанан) суруллубут уус-уран айымньылар (арамаан, сэһэн, кэпсээн, новелла, уочарка) уопсай ааттаныылара. ВГМ НСПТ

туохт. Кимиэхэ эмэ пааматынньыгы туруор. ☉ Удостоиться памятника, обелиска
Боростуой саха уола, улуу сабыытыйаларга дьоһуннук кыттан Дьобуруопа килэрийэр киинигэр тиийэн, Венгрия курдук дойдуга мыраамар таас пааматынньыктана сытарын истэр-билэр астык. Багдарыын Сүлбэ

төрүттэн диэнтэн хай
аата. Германия эйэни таптыыр демократическай Өрөспүүбүлүкэтэ төрүттэниитэ — Европа историятыгар сүҥкэн суолталаах сабыытыйа. Софр. Данилов
Оскуола былыр маҥнай төрүттэниитигэр оҥоһуллубут дьоҕус гынан баран, үрдүк дьиэҕэ кэлин хас да мэҥэһик саҥа салҕааһын тутуллан, уһун субурҕа буолан тахсыбыт. Н. Лугинов

дьакый диэнтэн хай
аата. Ол [«Романовка» сабыытыйалара] ыраахтааҕы былааһын абааһы көрбүт, көҥүл иһин охсуһуу инники кэккэтигэр турбут үлэһит норуот хорсун уолаттарын дьакыйыы этэ. П. Филиппов. Мин билигин үтүөрэн эрэбин, онон өстөөҕү бэйэтин арҕаҕар дьакыйыыга кыттыыны ылыам. Саллааттар с.
1967. 1927-1928 сыллардаахха «ксенофонтовщина» содулларын утары охсуһабыт диэн ааттаан, саха өйдөөхтөрүн, бастыҥнарын суута-сокуона суох дьакыйыы буолбута. «Саха с.»

туохт. Ханнык эмэ көрүҥү ылын, ханнык эмэ дьүһүннэн. ☉ Иметь, принять, приобрести какой-л. вид
Инньэ гынан бу дьиҥ историяҕа баар сабыытыйа легенда курдук көрүҥнэнэн хаалар. Саха фольк. Ийэтэ кэлин тосту кырдьыбыт көрүҥнэммит. Н. Лугинов
Чагда сирэйэ-хараҕа санньыйбыт көрүҥнэннэ. Г. Угаров

аат. Байыаннайдыы эҕэрдэлэһии эбэтэр улахан кыайыыны, туох эмэ улахан сабыытыйаны былаах көтөҕөн уонна артылыарыйанан, аракыаталарынан ытыалаан бэлиэтээһин. ☉ Салют
Тыһыынча тэргэммит сөлүүтэ ньиргийдин, Өрөгөй үөрүүбүт ырыанан дьиэрэйдин! Эллэй
Хабырылла Сөлүүт биэрэн, сүгүрүйэн, Мавзолейга нөрүйбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Бу кэмҥэ булт суолун сырдатан Хотуттан сардаҥа тахсыаҕа, Улахан сөлүүтү санатан Уон араас өҥнөнө оонньуоҕа. ПИ КТ

сыһ. Ойуулаан-дьүһүннээн, уобарастаан (хол., суруйааччы уус-уран айымньыга тугу эмэ хоһуйан суруйарын туһунан этэргэ). ☉ Художественно, образно (напр., об описании чего-л. в литературных произведениях). Кустук [ыт аата] туһунан муҥура суох элбэҕи уустук-ураннык кэпсиэх баара. И. Федосеев
[Эрилик Эристиин «Маарыкчаан ыччаттара» романынан] гражданскай сэрии сылларыгар Саха сиригэр, чуолаан Чурапчы оройуонугар буолуталаабыт сабыытыйалары уустук-ураннык көрдөрбүтэ. «Чолбон»

туохт. Саҥа баар буол, үөскээ. ☉ Возникать, происходить
Букатын үөйүллүбэтэх-ахтыллыбатах соһуччу сабыытыйа үөдүйбүтэ. Н. Лугинов
Тииҥ үөскээбит, үөдүйбүт сирин быраҕан, үрдүк хайалары, халыҥ тыалары уҥуордуур. Н. Заболоцкай
Хас ыал ахсын оонньуу-көр үөдүйбүтэ. И. Федосеев
Бэрт сотору буолаат, сарай диэки эмиэ алдьархай бөҕө үөдүйбүтэ. Эрилик Эристиин
ср. п.-монг. егүд ‘образоваться, положить начало’

аат. Баар буолуу, олохтонуу. ☉ Возникновение, зарождение, образование чего-л.. Саха литературатын үөскээһинэ уонна сайдыыта М. Горькай аатын кытта быстыспат ситимнээх. Софр. Данилов
Сүҥкэн историческай суолталаах сабыытыйалар саха уус-уран литературатын үөскээһинигэр уонна сайдыытыгар быһаччы сабыдыаллаахтар. ОГГ СМ
Дьааҥыга бырамыысыланнас бөһүөлэктэрэ үөскээһиннэрин түмүгэр кинилэр тулаларыгар бэрт киэҥ эргимтэҕэ ойуур суох буолла. «Кыым»