бөрдьүгүнээ диэнтэн дьаһ. туһ. [Ойуун] дүҥүрүн охсон бөрдьүгүнэтэ-бөрдьүгүнэтэ, кыыран сиксиллэр. А. Федоров

сов. разг. 1. (уменьшиться в объёме) сиксилин, сахсыллан дьиппиний, сааскын бул; 2. перен. (уладиться) оннугун бул, быһаарылын.

сипсий 2 диэн курдук
Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. П. Ойуунускай
«Иһэллэр! Иһэллэр!» — диэн долгуйбут сибигинэһии сэбирдэҕи хамсатар тыал курдук сипсилиннэ. Л. Толстой (тылб.)

сиксилиннэр диэн курдук
Улаанчык …… кыараҕас тыа суолунан суһаллык айаннаан сиксилитэн истэ. Болот Боотур
Дохсун холорук тохтоло суох хаары өрө ытыйан сиксилитэр. С. Никифоров
Сотору хайа эрэ диэки айаннаан сиксилиппиппит. Г. Колесов

тыаһы үт. т. Чэпчэки сирилэс тыас (хол., тыал тыаһа). ☉ Лёгкий свистящий шум (напр., шум ветра)
Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. Сир-сир-сир Сирилиир. П. Ойуунускай
Ардах таммахтара аҕырыс гына-гына сир-сир ибиирбэхтээтилэр. В. Яковлев

туохт. Һээдьэни үҥкүүлээ биитэр ыллаа. ☉ Танцевать «һээдьэ» или произносить слова песни «һээдьэ»
Эбээннэр муста түстэллэр эрэ, бэл, кыһын таһырдьа һээдьэлииллэр. Н. Абыйчанин
Туундара олохтоохторо биэрэккэ түүн хойукка диэри һээдьэлээн эҥээриппиттэрэ. И. Егоров
Онтон аны эбээннэр туспа һээдьэлээн сиксиллэн барбыттара. И. Бочкарёв

1. сахсый диэнтэн атын. туһ. Массыына кэлин көлөһөлөрө суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
2. Эккирээн, хамсаан өрө-таҥнары сиксилин, илгиэлэн, сахсаҥнаа. ☉ Трястись в танце, при ходьбе; подрагивать (напр., о волосах, листьях). Үҥкүүлээн сахсылын
   □ У даҕан, өрүтэ сахсыллан, күүскэ битийэн, эмиэ «һай-һай!» бөҕөнү түһэрдэ. Болот Боотур
   Ол да буоллар баттыкпар тирэнэн, ыаллыы куорпус диэки тиэтэйэ-саарайа хааман сахсыллабын. С. Никифоров
   Дуняша саҥа кэппит дьэдьэн уга ойуулаах ырбаахытын көрдөрө хостон хоско эрбэгэр баттаҕа сахсыллар. В. Иванов

несов. 1. (дрожать, колебаться) титирэстээ, дьигиһий, салыбырас буол; руки трясутся от слабости сэниэтэ суоҕуттан илиилэрэ титирэстииллэр; трястись от холода тоҥон салыбырас буол; дом трясётся от взрывов дэлби тэбиилэртэн дьиэ титирэстиир; трястись от смеха күлэн титирэстээ; 2. разг. (раскачиваться, подпрыгивать) сахсылын. сиксилин; трястись на телеге тэлиэгэҕэ сахсылын; 3. перед кем-чем и без доп., перен. разг. (бояться, трепетать) титирэстээ, куттанан салыбыраа; 4. над кем-чем (тщательно оберегать кого-что-л.) титирэстээ, олус кыһан; 5. над чем, перен. разг. (скупо расходовать) титирэстээ, салҕаластаа; трястись над каждой копейкой хас биирдии харчы аайы титирэстээ.

I
тыаһы үт. туохт. Үрүт-үөһэ «лос-лос» гынан тыаһаа. ☉ И здавать частый дробный стук, ударяясь о твёрдую поверхность или друг о друга (о небольших твёрдых предметах, напр., о крупной гальке)
Кунан оҕус саҕа Лочугурас таастар Лоһугуруу көттүлэр. П. Ойуунускай
Тоҥмут буорга мас тэлиэгэ Лоһугураан барбыта, Сиэр ат саппай кутуругун Сэппэҥ-саппаҥ сахсыйбыта. Күннүк Уурастыырап
Ардыгар, тымныыны тулуйумуна, өрүс мууһа лоһугураан ылаттыыр. «ХС»
II
дьүһ. туохт. Бииртэн биир бөдөҥ, лос курдук буолан көһүн (хол., отону, хортуоппуйу этэргэ). ☉ Быть округлым, крупным, как на подбор (напр., о ягодах, клубнях картофеля)
Отон уга чэлгийэ тэлгэнэн сытарыгар бөдөҥ отоннор лоһугураан тураллара. Амма Аччыгыйа
Ыстаал булуук хоруйан таһаарбыт көпсөркөй буора үлтү сиксиллэн утары тохтон иһэр, оттон хортуоппуйа ордон …… бааһына үрдүгэр лоһугуруу кутуллар. ФНС ХҮүС
Биир ук төбөтүгэр уонтан тахса отон бөчөҕүрэ лоһугураан турарын сыыйан ыллаххына, бирээмэ ытыһыҥ туола түһэр. «ХС». Тэҥн. лөһүгүрээ

I
түптэлээ I диэнтэн бэй
туһ. Онтон атыттара сиргэ уот оттон, түптэлэнэн, онно хоннулар. Эрилик Эристиин
Отчут оҕолор сылгы эргэ киитин итигэстээн түптэлэннилэр. П. Аввакумов
Түптэлэннибит, кулуһун оттон чэй оргута уурдубут. ФВС К
II
туохт.
1. Өрүкүйэн таҕыс (хол., буор-сыыс, туман); тугу эмэ өрүкүт. ☉ Взвихриваться, взвиваться (напр., о пыли, тумане); поднять пыль
Соболоох күөлүн диэки, оскуола акылаатын буора хаһыллан, күдэн буолан салгыҥҥа түптэлэнэ көппүтэ. М. Доҕордуурап
Киһи тыына сып-сыыгынас, түптэлэнэн олороро. В. Иванов
Бурдук тиэммит массыына Чугунаайы өрө соломмут суолунан түптэлэнэ турда. М. Доҕордуурап
2. көсп. Ыксалынан сырыт, ыксаабыттыы, түргэнник оҥор; түргэнник буол ☉ Делать что-л. в большой спешке; происходить быстро
Аналлаах ата өрө түптэлэнэн, силлиэ курдук сиксиллэн кэлэн, умса хоруйа түстэ. П. Ойуунускай
Биирдэ Мотя түспүт ыалыгар ыксал бөҕөнөн түптэлэнэн киирдэ. П. Филиппов
Ойуоккалыы сылдьан дүҥүрэ, таҥаһа суох кыыран түптэлэммитэ үһү. Л. Попов
△ Олус түргэнник, утуу-субуу буол (хол., саа тыаһын этэргэ). ☉ Происходить очень быстро, раздаваться один за другим (напр., о выстрелах)
Өр соҕус буолан баран, саа тыаһа түптэлэнэр. Н. Түгүнүүрэп
Эмискэ ойуур саҕатынааҕы ыарҕалар быыстарыттан саалар тыастара түптэлэнэ түстэ. «ХС»
3. көсп., кэпс. Дохсуннук, ыгымсыйан туран эт-саҥар. ☉ Заговорить быстро, запальчиво
Ону истэн олорон, Александра Николаевна диэн учуутал түптэлэнэ түстэ. Н. Кондаков
Кини бэрт кыраттан кыыһыран түптэлэнэн турар идэлээҕэ. «ХС»
Дьиэлээх кырдьаҕас, төһө да түптэлэнэ кыыһырбытын иһин, тута аһаран кэбиһэр үгэстээҕэ. «Чолбон»