дьэбидий 3 диэнтэн холб. туһ. Хайалар төбөлөрө эбии суоһуран, дьэбидиһэн, улам барыаран киирэн бардылар. Н. Заболоцкай

м. 1. кыыл; пушной зверь түүлээх кыыл; 2. (о человеке) кыыл, кыыллыы майгылаах киһи; # смотреть зверем эһэ-бөрө тириитин кэт (кыыһыр, суоһур).

сипсий диэнтэн хай
аата. Кини [өрүс] долгуннарыгар иһиллэр …… Уол кыыска сипсийиитэ Кыыс уолга мичээриитэ. Т. Сметанин
Силиэдэбэтэл киһи суоһуран, Сири үрдүнэн, сири аннынан ыҥыран, Сипсийиитэ, ыйытыыта улаатта. С. Васильев

көр суоһур
Сөҥүдүйэн куолаһа бөдөҥүнэн, сүллүстэн-баҕыстан дьүһүнэ-бодото дьулаанынан ордук суостанан, сүрдэнэн-киэптэнэн көстөр. Болот Боотур
Булчуттарбыт суостанан Уһун курбуу мастанан, Булчут киэбин ылынан Тиити тула турдулар. Т. Сметанин

кубарый диэнтэн холб. туһ. [Күкүр уус:] Пахай, бу эһиги бары кубарыһа хаппыт баҕайыларгыт, бары атыттаргыт. Суорун Омоллоон
Былыр үйэтээҕи өлбүт күтүр улахан кыыллар бүлтэс уҥуохтара быган туралларын курдук кубарыспыт мастардаах тыымпылар, дүөдэлэр кэлитэлээтилэр. Н. Якутскай
Онтон-мантан кубарыспыт баҕаналар, киирбит киһини атыҥыраабыт курдук, суоһуран тураллар. Н. Заболоцкай

туохт. Кими-тугу эмэ куттаан, мөҕөн саҥар, абааһы көрөн суоһур, чугаһаппаттыы тутун. ☉ Угрожать, запугивать; проявлять враждебность, не подпускать к себе
[Баалкы Баһылай:] Ол эрээри олус нохоолоомо эрэ. Кулуба буоллаххына биирдэ суоһурҕаар. Л. Габышев
Сайын Ой-Бэскэ уйаламмыт хотой кыыл кыра көтөрдөргө суоһурҕаан, таҥалайын чаҥырҕатта. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бу Күүкэй тыатын күндү кыыла — үөр бүүчээн баһылыга сүүлүргээн, кыраларыгар суоһургуур. И. Никифоров

даҕ. Көнө, сэмэй, холку (киһи майгытын туһунан). ☉ Мягкий, добрый, спокойный (о характере человека)
Сытар ынаҕы туруорбат, Сытыары-сымнаҕас, суоһурбат, Көнө киһинэн ааттыырбыт. Р. Баҕатаайыскай
Үтүө майгылаах, сытыары-сымнаҕас киһини биһиги бары сөбүлээбиппит. «ХС»
Сытыары-сымнаҕас майгыннаах киһи көлүнэн миинэр ата көрсүө, чычаас буолар ээ. «ХС»

туох
1. Улахан тымныы түс, улаханнык тымный. ☉ Лютовать, яриться (о морозе)
Сергей Иванович …… халлаан тымныйан кыыдыйбытын кэннэ — балаҕан ыйын ортотугар эргийэн кэлбитэ. И. Федосеев
Кыһын кыыдыйарын кэмэ аҕыс ый; бу аҕыс ыйга ичигэс таҥас киһи санныттан түспэт. УАЯ А
Бүгүн халлаан кыыдыйда, тыалырда. «ХС»
2. көсп. Ордук күүһүр, ордук суоһур. ☉ Бушевать, беситься, бесноваться
Кыыс бухатыыр обургу …… Кыыһыран кыыдыйда, Уордайан туолаһыйда. П. Ядрихинскай
Ууллара уоттан тааҥка тимирэ — Кыргыһыы кыыдыйар тииһигэр. Р. Баҕатаайыскай

1. даҕ. Албын-көлдьүн үктэтиилээх; оҕуруктаах уонна мындыр (өй). ☉ Мошеннический, плутовской; хитрый, изворотливый (ум)
   Сипсики албаҕа өйүнэн бэйэтэ да сабаҕалыы санаабытын Булумдьу чуолкайдаан биэрдэ дии. Л. Попов
   Атын дьон албаҕа таптала Эн хааныҥ төлөнүн сойуппут. С. Данилов
2. аат суолт. Албыннаан-көлдьүннээн үктэтии, оҕуруктаах, мындыр өйүнэн сүүйүү, албыннааһын. ☉ Мошенничество, плутовство; подвох; достижение своей цели хитростью, изворотливостью ума
   Буор көмүһү, импэрийээллэри, араас кубулҕатынан-дьибилгэтинэн, албаҕа күүһүнэн, оҕурук үктэтиинэн, сороҕор суоһуран-куттаан туран, бар дьонтон сүһүйэн ылбыттара. Л. Попов
   Арыыны итии быһаҕынан Аргыый быһан барбыттыы, Айаҕын албаҕатынан Аҕыныахтаан ылбахтыы, Сыыбырҕаата, сыыйбахтаата. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Киһиэхэ үөрэн, сыһын, киһини атыҥыраабат буол (үксүн дьиэ сүөһүтүн туһунан). ☉ Привыкать к человеку, не бояться человека (о домашних животных)
Субан сүөһү, хайы-үйэ иччитийэн, дьиэ, түптэ аттыттан арахпат буолла. Н. Заболоцкай
Сылгылар да, маҥнай утаа саҥа сылгыһыты атыҥырыах курдук туттан иһэннэр, аны уйуһуйбат, көрсүөтүк көрсөр буолбуттара, иччитийэн барбыттара. И. Федосеев
Устунан көтөрө киниэхэ убанан, иччитийэн барбыта. Куттаммакка утары көрөн дьэрэлитэрэ. М. Попов
2. Туох эрэ биллибэт күүстээх, иччилээх курдук буол; ынырыктыйан, суоһуран көһүн. ☉ Быть населенным, кишеть духами (о чем-л.); казаться угрожающетаинственным, страшным
Оок-сиэ, хоргус киһи көрүөн кырдьык даҕаны суоһар хартыыната этэ... Хараҥа барык түүн аан дойду иччитийбит, илэтийбит курдук буолан, эргиччи барыҥныырга, сарбаҥныырга дылы буолара. П. Ойуунускай
Онон-манан тумуллуу үүммүт одор-додор тиит мастар иччитийэн, бэриһэн, куугунаһа-хааҕынаһа боруор хараҥаҕа күлүгүрэн тураллара көрүөххэ тоҕо баҕас куһаҕанай?! Бэс Дьарааһын
3. Үөскэхтэн, үөскэхтээх буол (сымыыт туһунан). ☉ Иметь зародыш (о яйце)
Иччитийэн эрэр сымыыты тото сиэн абыранан, айаннарыгар турдулар. Амма Аччыгыйа
Сымыыт сыыйа иччитийэн Итии тыыннаммыта, Ириэнэх эттэммитэ! Суорун Омоллоон