Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сыалай

даҕ.
1. Бүтүн, толору. Целый, весь
Тыа хаһаайыстыбатын биһигинэ да суох салайар дьон үгүстэр, сүүһүнэн киһилээх сыалай институт үлэлиир. Далан
Үнүрүүн киниэхэ манна биир киһи сыалай нэдиэлэ олорон барбыта. С. Ефремов
Биһиэхэ иннибитигэр өссө сыалай түүн баар. М. Горькай (тылб.)
2. Олус улахан (элбэх), туох да көҕүрэтиитэ суох. Законченный, цельный (напр., о собрании чего-л.)
Хайа, доҕоор, бэйэтэ сыалай эллиэксийэ дии. Суорун Омоллоон
Эһиги эдэрдэр дьикти кэмҥэ олороҕут. Хас биирдии олорон ааһар күҥҥүт — сыалай остуоруйа. С. Тарасов
Сыалай саһааннаах киһи буолбуккун. Сонообуккун. Г. Нынныров

сыал

аат.
1. Ытан эбэтэр быраҕан табыллыахтаах туох эмэ. Предмет, в который необходимо попасть при стрельбе или метании, мишень
Ол курдук төҥүргэскэ сыал буолар ньуурдаах иҥэһэни ытан ньуурун табан төҥүргэһи хайа көтөн ох ааһа турар. Саха фольк. Паарка остуораһа, кырдьаҕас оҕонньор, кыраасканан төгүрүччү сотуллан, сыал ытарга ананан оҥоһуллубут хаптаһыны кыбыммытынан, ытыыр уол аттыгар турар. Амма Аччыгыйа
Итиччэ үчүгэйдик сыалбын таба ыппытым кэннэ, бэл, мичик гыммат, ити аата кыыһырбыта кэм да ааһа илик буоллаҕа. Т. Сметанин
2. Сааҕа, бэстилиэккэ, о. д. а. баар тугу эмэ кыҥаан ытарга аналлаах оҥоһук. Прицел, прицельная рамка
Саас эрдэ буолан, түүн ортотун чугаһыгар, халлаан саа сыала көстүбэт буола хараҥарар. Н. Якутскай
Туоһапкам сайын устата тыытыллыбакка таах туран сыала хайдах хамсаабыт баҕайытай? В. Миронов
Лейтенант бинтиэпкэтин ылан, хайа, баҕар, алҕас турбута буолаарай диэбиттии, сыалын көрдө, хаастарын түрдэс гыннарда. Т. Сметанин
3. көсп. Толоруллуохтаах, ситиһиллиэхтээх сорук. То, к чему стремятся, что желательно осуществить, цель
Биһиги күүспүт — биир сомоҕобутугар! Биһиги түмсүүлээх, тэриллиилээх буоллахпытына эрэ сыалбытын ситиһиэхпит. Н. Якутскай
Сырыы бөҕөнү сырыттым. Сыалбын барытын ситтим. Н. Лугинов
Кэргэнниилэр олохторугар биир уопсай сыал, интэриэс баара сүрүн оруоллаах. ТЕН ИДь

Якутский → Русский

сыал

в разн. знач. цель; сыалла ыт = стрелять в цель; сыалга ыл = взять на прицел; сыалгын ситис = добиться цели.


Еще переводы:

ньургуһуннаа

ньургуһуннаа (Якутский → Якутский)

туохт. Ньургуһунна үргээ, хомуй. Собирать подснежники
Кыысчаан ийэтигэр «библиотекаҕа бардым» диэн баран, ньургуһуннаан тэлээрэ сылдьыбыт, сыалай биир көтөҕү үргээбит. В. Гаврильева

эмсэҕирии

эмсэҕирии (Якутский → Якутский)

эмсэҕир диэнтэн хай
аата. Үлэҕэ, олоххо үрдүк култууралаах, бэйэ-бэйэни хардарыта убаастаһар уонна эйэҕэс буоллахха, долгуйуу, ньиэрбэ эмсэҕириитэ мөлтүүр. ППА СЭЫа
Дьокуускай куоракка, холобур, суолга оһол тахсыытын ахсаана уон түөрт сыалай үс, өлүү түбэлтэтэ аҕыс уон үс сыалай үс, эмсэҕирии түөрт уон түөрт бырыһыанынан аҕыйаата. «Кыым»

көлдьүннүк

көлдьүннүк (Якутский → Якутский)

сыһ. Кырдьыгынан буолбакка, албыннаан-түөкүннээн. Фальшиво, лживо
Тоҕо көлдьүннүк оонньуугут, сыалай кэрчиктэри көтүтэҕитий, байаан булкуйар, контрабас дардыргыыр эрэ, дүҥүрү умнан кэбиһэкэбиһэ охсоллор, аркыастыр олох иһиллибэт, утуйан тураҕыт. «ХС»
Киниэхэ ол бээгэй илиитин Көлдьүннүк ньылаҥнаан уунар. А. Пушкин (тылб.)

таҥасчыт

таҥасчыт (Якутский → Якутский)

аат. Таҥаһы кэрбиир, ыстыыр идэлээх сүөһү. Домашнее животное, имеющее привычку жевать и обсасывать одежду
Кыысчаан ийэтигэр: «Бибилэтиэкэҕэ бардым», — диэн баран ньургуһуннуу тэлээрэ сылдьыбыт. Сыалай биир көтөҕү үргээбит, онто илдьириһэн түһэн мөкүлэрин ньии, таҥасчыт тамыйах кэбийбитигэр дылы буоланнар. В. Гаврильева

олоппос

олоппос (Якутский → Якутский)

аат. Олорорго аналлаах өйөнөрө суох эбэтэр өйөнөрдөөх дьиэ тэрилэ. Табурет, табуретка; стул. Талах олоппос. Өйөнөрдөөх олоппос. Дүлүҥ олоппос. Олоппоско тиэрэ түс
Оронуттан туран, муостаҕа түөрт атаҕынан дьөлө дьуоҕарбыт курдук халымааргы либиэй курдук олоппоско олордо. П. Ойуунускай
Тиэхэнэп өйөнөрдөөх олоппоско тиэрэ түһэн олорон, Уйбаан Уоһукабыһы сэмэлээбиттии көрөр. Н. Якутскай
Ыалдьыт уот кытыытыгар кэлэн сэлээппэтин уһулла уонна төгүрүк дүлүҥ олоппоско олорунан кэбистэ. С. Никифоров
Абааһы олоппоһо көр абааһы
Ылыҥ, тэҥнэһиҥ! Пахай, сыалай биир тутумунан намыһаххын. Абааһы олоппоһо, туораа-туораа. Э. Соколов

сэнтиниэр

сэнтиниэр (Якутский → Якутский)

аат. Сүүс киилэҕэ тэҥнээх ыйааһын кээмэйэ. Центнер
Пуд Ильич — мин таайым. Дьоҥҥо аат сыыһа бэриллэр эбит буоллаҕына Пуд Ильич киэнэ — кини бууттаах буолбатах, сыалай сэнтиниэрдээх, уойан эрэр аҕамсыйбыт киһи. Далан
Сэрии иннинэ өҥ дьыл кэргэним бокуонньук биһикки көлөһүммүт күнүгэр киилэлии кэриҥэ бурдугу, сэнтиниэр аҥаарын чугаһатар арыыны, эмиэ да бургунас аҥаара эти ылбыппыт. С. Никифоров
Аһыҥаттан эрэ Аһыам диэбэт бэйэм, Аҕыс сэнтиниэр аһыҥаны туттаран, Күһүҥҥүтүгэр бойом дохуоту Көтөҕөн мадьалыттым. К. Туйаарыскай

диэтэҕиҥ

диэтэҕиҥ (Якутский → Якутский)

туохт. эб. Этэр санааны, эбэн, чорботон күүһүрдүүнү көрдөрөр (үксүн ааттары кытта тутлар). Служит для модального выделения, усиления высказываемой мысли
Кырса ардыгар уон алтаҕа тиийэ оҕону төрөтөн ньырылатар. Эймэҥнэһэн элбэх ыама диэтэҕиҥ. И. Федосеев
Барахсан, маҥан куба ууга түһэн олорорун курдук, кылбайан, кырдьык да, бэртээхэй дьиэ диэтэҕиҥ. «Кыым»
Арыт хомолто, сиилээһин толбонноох буолар. Иногда имеет оттенок сожаления и осуждения
Туһугар эмиэ моһуок диэтэҕиҥ. Табыллыбат дьон киэнэ куруук итинник. Н. Лугинов
Быһатын эттэххэ, ылахтаһыы диэтэҕиҥ. Г. Колесов
Кир-хах, дьүһүн-бодо диэтэҕиҥ. И. Данилов
Иэйиилээх күүркэтиини көрдөрөр, күүһүрдэр интонацияны уонна дьэ диэн курдук сыһыан тыллары кытта туттуллуон сөп. Выражает эмоционально-экспрессивное усиление (употр. в восклицательных предл. и сочетается с модальными словами типа дьэ)
[Кыыс:] Ол эрээри хайаан да мөлтөх сирдээх. Ону таба тайаныахха наада! Сыалай стратегия диэтэҕиҥ! Н. Лугинов
Итини барытын эттэххэ дөбөҥ, судургу курдук. Тэрийиэх диэтэххэ, дьэ, түбүктээх дьыала диэтэҕиҥ! Софр. Данилов
Дьэ, уолаттар диэтэҕиҥ! Г. Колесов

кэбий

кэбий (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ кыра-кыралаан кээрэтэн ыстаа, кэрбээ (илин тиистэргинэн). Грызть, обгрызать что-л. понемногу (передними зубами)
Биһиги ампаарбытыгар кутуйах үгүс, ону-маны тэһитэ кэбийэн эрэйдииллэр. Далан
Аттыгар моҕотой сыбдьыгыраан кэлэн …… икки кэлин атаҕынан туран баран, курдургуу-курдургуу тугу эрэ кэбийэн омугулдьуйбута. Амма Аччыгыйа
Уһун суол устатыгар Лэппиэскэбин кэбийэбин, Умнуллубат оҕо сааспар Умсаахтаан эргиллэбин. «ХС»
Хат-хат өр ыстаа (сүөһү туһунан). Долго жевать, пережевывать что-л. (о животном)
Оҕонньор тапталлаах «Өрүөстээҕэ» үөт быыһыгар саһан, ээр-сэмээр оту кэбийэн сыҥааҕа энньэҥнии турар эбит. Л. Попов
Биэлэр тыбыыра-тыбыыра оту кирдиргэччи кэбийэллэр. В. Протодьяконов
Сыалай биир көтөҕү [сибэккини] үргээбит, онто илдьириһэн түһэн мөкүлэрин ньии, таҥасчыт тамыйах кэбийбитигэр дылы буоланнар. В. Гаврильева
ср. др.-тюрк. кев ‘грызть, жевать’

бырыһыан

бырыһыан (Якутский → Якутский)

аат.
1. Бүтүнүнэн, сыалайынан ааҕыллар ханнык эмэ ахсаан сүүс гыммыт биирэ. Процент (сотая доля числа, принятого за целое). Сүүс бырыһыан, Тоҕус уон тоҕус бырыһыан
Сэбиэскэй Сойууска сүүс саастаахтар бырыһыаннара Кавказка уонна Саха сиригэр ордук үрдүгэ биллэр. И. Данилов
2. Харчыны иэс биэрбит киһи эбэтэр тэрилтэ иэстээхтэн ылар эбии төлөбүрэ. Процент (дополнительная плата, получаемая кредитором от должника)
Эрэ эристиин эмиэ Эрдэ эмэнсийдэ, Алдьархайдаах хабалаҕа баанна, Быстыбат бырыһыаҥҥа ылларда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уол тойон, оҕонньор оннугар Олорон, баһылык хаалбыта, Быстыбыт, дьадаҥы дьонугар Бырыһыан, дайыымка аахпыта. Күннүк Уурастыырап
Куртан кур иэскэ тимирэн бырыһыаҥҥа ылларбыт быстар дьадаҥы дьон тугу да биэрэллэрэ суоҕа, биир-икки ынахтарын аҕалан иэстэрин төлүүргэ тиийбиттэрэ. А. Сыромятникова

цель

цель (Русский → Якутский)

сущ
(ж. р.)
сыал

сущ.
сыал, сорук