Якутские буквы:

Якутский → Якутский

таастыы

сыһ.
1. Таас курдук, тааска тэҥнээх. Как камень, камнем (обычно употр. в сравнительных оборотах)
Кыырт обургу, кынатын кыптыыйдыы туппутунан, киэҥ халлаан улаҕатыттан сир диэки таастыы кыырайан иһэр. Суорун Омоллоон
Уйааракэйээрэ биллибэт ыас хараҥа ортотугар дьоллоох Дьокуускай уоттара күндү таастыы күлүмүрдүүллэр. Н. Лугинов
Мин тугу да сэрэйбэтэҕэ буолан таастыы дьиппинийэн кэбистим. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Туох эрэ ыга баттыырын курдук (ыарыт — түөс, сүрэх туһунан). Словно камень давит в груди, на сердце
Бэс ыйын биир куйаас күнүн Даайа өйдүүр субу баардыы. Туох эрэ ыар кини түөһүн ыга баттыыр этэ таастыы. И. Гоголев
Таастыы бар (утуй) — сытаат тута кытаанахтык утуй. Тотчас заснуть крепким сном, провалиться в сон
Күнүскү сындалҕаннаах айантан сылайан эһэм таастыы барбыт. С. Никифоров
Сылайбытым бэрт буолан, таастыы утуйан хаалбыт этим. В. Иванов
Ньукуу таастыы утуйа сытан, түннүк анныгар ынах маҥыраабытыттан уһуктан кэллэ. «Чолбон»
Уон биир чааска киэһэ, төбөбүтүн сыттыкка уурдубут да, сылаабыт таайан таастыы барарбыт. ПП ОА. Таастыы сүттэ (тимирдэ) — барбыта барбытынан сүтэн хаалла. соотв. без вести пропасть, исчезнуть бесследно
Аҕаҥ сордооҕу хаайыыга сытыттылар быһыылаах. Ылан барыахтарыттан ыла таастыы сүттэ. Н. Якутскай
Кулубаҕа барбыт үҥсүү эмиэ таастыы тимирдэ. Амма Аччыгыйа
Онтон ыла кини таастыы тимирбитэ, аны кинини урукку курдук таһаара барбатахтара, хаайыыга сыппыта. Далан. Бу сэрии долгунугар, Ууга түспүт таастыы, Доҕотторум тимирдилэр… Л. Попов

таастаа

туохт.
1. Тааһы кутан бөҕөргөт (хол., суолу). Покрывать галькой, щебнем (напр., дорогу).
2. (Күндү) тааһынан киэргэт (хол., биһилэҕи). Украшать драгоценным камнем (напр., перстень).
3. Өстүөкүлэлээ эбэтэр атын дьэҥкир матырыйаалынан бүрүй. Вставлять стекло, остеклять; покрывать что-л. тонким прозрачным материалом
[Былыр] таас түннүктэрдээх ыаллар аҕыйахтар, үгүстэрэ түннүктэригэр оҕус хабаҕын тиирбит буолаллар, сорохтор сүлүүдэнэн таастыыллар. И. Гоголев
Тигиллибит үүнээйилэргитин дьэҥкир салапаанынан бүрүйдэххитинэ, эбэтэр хаартыска курдук таастаатаххытына, сүрдээх үчүгэй көстүүлэниэхтэрэ. КВА Б
4. түөлбэ. Тааска таҕыс, тааска айаннаа. Ехать, подниматься в гору. Сорох булчуттар быйыл таастаабыттар

Якутский → Русский

таастаа=

1) облицовывать камнем; оправлять в камень; 2) вставлять стекло; остеклять; арааманы таастаа = остеклить раму; 3) диал. отправляться в горы.


Еще переводы:

лыҥкырдас

лыҥкырдас (Якутский → Якутский)

лыҥкырдаа диэнтэн холб. туһ. Икки эҥээригэр мутуктар, лабаалар кырыаларын кыырпахтара ыраас бриллианныы күлүмнэһэ, курустаал таастыы лыҥкырдаһа истилэр. Амма Аччыгыйа

сайаҕастык

сайаҕастык (Якутский → Якутский)

сыһ. Сайаҕас майгылаахтык. Чутко, отзывчиво, душевно. Сатыыр этэ сайаҕастык Курус санааны этэри, Киһиттэн эрэ астыктык Киһини үрдэтэри… С. Данилов
Хас эппит тыла күндү таастыы күлүмнүүр, хас саҥарбыт саҥата сайаҕастык иһиллэр. И. Данилов

умсуу

умсуу (Якутский → Якутский)

умус диэнтэн хай
аата. Мин онно тиэтэйэбин Сарсыарда тыҥ хатыыта, Тиийиэм этэ диэхтиибин Киэһэ сарыал умсуута. Н. Босиков
Мин бэйэм чааһым ууга умсууга эрэ үчүгэйбин... адьас таастыы түгэҕин булабын. Э. Соколов

чөмчүүк

чөмчүүк (Якутский → Якутский)

аат.
1. Муора сорох моллюскаларын иһигэр үөскүүр перламутр биитэр хара өҥнөөх, кытаанах күндү таас. Жемчуг
Кыдьымах муустара, сыгынньах дьэҥкир түөстэригэр күн чаҕылын түһэрэн, күндү чөмчүүк таастыы көҕөрүмтүйэ сандаарыҥныыллара. Софр. Данилов
Чаҕылыһар таммахтар мастар быыстарыттан тахсан эрэр күн уотугар чөмчүүк таастыы күлүмнэһэллэр. Далан
Чурумчуку булууламмыт: Чуурка мастан чочуллубут Чохоолорун бырахпыт, Чөмчүүк таастан кутуллубут Чочуонай чааскыламмыт. Эллэй
2. түөлбэ. Чэй иһэр иһит, чааскы. Чашка, стакан
Бэрт сотору Марбала эмээхсин биир чөмчүүк кыынньыбытынан үүтү киллэрэн Маайыккаҕа биэрбитэ. Н. Якутскай
[Сэрэбэһит:] Эмээхсин, чөмчүүккэ тымныы үүттэ аҕал эрэ, харахпын сырдатан бараммын көрөн көрүөхпүн. Н. Түгүнүүрэп
Сарсыарда аайы чөмчүүккэ (ыстакааны итинник ааттыыллар) ыаммытынан үүт эбэтэр чөчөгөй кутуллан турар буолар. «Чолбон»
ср. др.-тюрк. йенчү, кит. чжэньчжу, чинчу ‘жемчуг’

кыҥааһын

кыҥааһын (Якутский → Якутский)

аат. Кими-тугу эмэ ытан, быраҕан табаары аҥаар хараххын симэн, аҥааргынан сыаллаан көрөн, тонолуппакка одуулааһын. Прицел, прицеливание, наводка на цель
Кыраҕы хараҕыҥ Кыҥааһына биллин …… Таастыы лычыгырыыр Тарбаҕыҥ талаана биллин! П. Ойуунускай
Үһүс кырапааҕа нивелир үөһээҥҥи планкатыттан кыҥааһын ыытыллыбыт туочукатыгар диэри суруллар. Ойууга кини пунктирнай сурааһынынан көрдөрүллэр. МНА ФГ

кыптыыйдыы

кыптыыйдыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Атыппыт кыптыый курдук, кыараҕастык (тут). Как слегка разведенные ножницы (держать — напр., крылья)
Тогойкин иннин диэки дьүккүйэн кэбистэ да, кынатын кыптыыйдыы туттуммут мохсоҕол курдук икки илиитин кэннин диэки ууруммутунан, таҥнары куугунаан түстэ. Амма Аччыгыйа
Кыырт обургу кынатын кыптыыйдыы туппутунан киэҥ халлаан улаҕатыттан сир диэки таастыы кыырайан иһэр. Суорун Омоллоон
Хотой …… эмискэ кынатын кыптыыйдыы тутта охсоот таҥнары куугунаан түһэр. В. Протодьяконов

лачыгыраа

лачыгыраа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Үрүт-үрдүгэр хатаннык таас тааска охсулларын курдук тыаһаа. Издавать треск или щёлкающие звуки, трещать, щёлкать (напр., о горящих в костре дровах, о ружейном затворе)
Кыраҕы хараҕыҥ кыҥааһына биллин …… эрбэҕиҥ эрчимэ, Таастыы лачыгырыыр Тарбаҕыҥ талаана биллин! П. Ойуунускай
Арай уот умайан лачыгырыыр, турба куугунуур. Н. Габышев
Буур табам эҥээнэ лачыгырыы тыаһыыр. В. Лебедев (тылб.)

биир-биэс

биир-биэс (Якутский → Якутский)

биир-биэс кэпсэтиитэ (тыла) суох – биир тыла суох, тугу да утары эппэккэ. Беспрекословно, без всяких разговоров
Кинилэр олохтоох салалта сорудахтаабыт үлэтин биир-биэс тыла суох толорбуттара. «Кыым»
Аттарым туораатылар да, биир-биэс тыла суох үрдүк хайалар иэдэстэринэн таастыы сууллан куккураан, үлтү түһэн өлүөхпүтүн сөптөөҕө. «ХС»
Биир-биэс кэпсэтиитэ суох оҥорон кэбис. «ХС»; биири-биэһи билбэт – тугу да билбэт. Ничего (он) не знает, ничего (он) не ведает
Киниттэн ыйыттахтарына, биирибиэһи билбэт. Н. Түгүнүүрэп

күлүмнэс

күлүмнэс (Якутский → Якутский)

I
күлүмнээ диэнтэн холб. туһ. Уот чугаһыгар турар хахыйахтар кырыалара ирэннэр, күлүмнэһэ оонньууллар. Амма Аччыгыйа
Чаҕылыһар таммахтар мастар быыстарынан тахсан эрэр күн уотугар чөмчүүк таастыы күлүмнэһэллэр. Далан
Таҥара дьиэлэрин куполлара арҕаалаан эрэр күн уотугар күлүмнэһэ оонньууллар. П. Филиппов
II
даҕ. Эмискэ сып-сытыытык сырдаан ылаттыыр, сандаарыҥнас, чаҕылыҥнас. Ярко сверкающий, сияющий
Сып-сымнаҕас, мүлүүн салгын, күлүмнэс сырдык буолбут. П. Ойуунускай
Чуумпу туундара Күлүмнэс күнэ Сыгынньах сыырдары Сыдьаайа күлэр. С. Данилов
Онно сааһы аҕалар этиҥнэр Омуннаахтык дарбыйаллар, Күһүҥҥү күлүмнэс чаҕылҕаннар Күлүмүрдүү охсуллаллар. И. Эртюков

хомпоруун

хомпоруун (Якутский → Якутский)

хомпоруун хо- той — улахан токур, хомпоҕор тумустаах сүдү хотой. Орёл-горбонос, орлан камчатский
Оо, хомпоруун хотой обургу айаннаан иһэн манна кэлэн, сынньана таарыйа, булду сылыктаан дайдаллан олорбут эбит дии. Амма Аччыгыйа
Хомпоруун хотой өлөр кэмэ кэллэҕинэ, халлааҥҥа үөһээ-үөһэ көтөн тахсан баран, кынатын кумунан, таастыы сиргэ куугунаан түһэн өлөр дииллэр. Н. Габышев
Өргөс очуоска хам-түм хомпоруун хотой улуутук олорон бокуойа суох илгистэн …… сараадыйбыт кэтит кынаттарынан сапсынан халлаан үрдүк мөҥүөнүгэр өрө көтөн куугунуура. Н. Абыйчанин