прил. 1. өлөн төрөөбүт; 2. перен. (нежизненный) төттөрү төлкөлөөх, олоххо киирбэт.

туохт., кэпс. Түүллэ түһээ. ☉ Видеть сон
Ол курдук уһуннук санаарҕаан, Утуйда умнаһыт барахсан, Түүҥҥү тыал тыаһыттан арахсан, Төлкөлөөх түүллэннэ бу уолан. Эллэй

сыһ. Туох эмэ үтүөнү, сырдыгы, үйэлээҕи олохтуур гына, инникигэ кэскиллээхтик. ☉ Предусматривая дальнейшее развитие, перспективы
Амма, Таатта, Бороҕон, Мэҥэ, Нам, Хаҥалас, Бүлүү сахалара бэйэлэрин национальнай бырааһынньыктарын — ыһыаҕы үтүө төлкөлөөхтүк атаардылар. А. Олбинскай. Суруйааччы Николай Якутскай «Төлкөтүгэр» — үтүө төлкөлөөхтүк саҕалаабыт айар үлэтин биир бастыҥ айымньытыгар уус-ураннык, дьулусханнык хамсатан улуу Өлүөнэтин ойуулаабытын курдук, кини олоҕо эмиэ салгыы устар. «ХС»

кынчарый диэнтэн атын
туһ. Оҕолорум сордоохтор …… Харахтаахтан кынчарыллан, Илиилээхтэн охсуллан, …… Аччыгы аргыстаһан, Утатары уруурҕаһан, Тоҥору доҕордоһон …… муҥнаныахтара. Өксөкүлээх Өлөксөй
Төрөтөр оҕобут Төлкөлөөх түү ньээкэй биһигэ Түҥнэри кынчарыллыа суоҕа! С. Васильев

туохт., итэҕ. Ханнык эрэ дьылҕалаах, төлкөлөөх гын (хол., Дьылҕа Хаан). ☉ Наделять судьбой, предопределять судьбу (напр., о верховных божествах)
Бу дойдуга өлөр киһи буоллаҕым нии? Миигин кэччэгэй кэскиллээн, ордоххой оҥоруулаан, түөрэккэй төлкөлөөн түһэрбиттэр. Ньургун Боотур
Сириэдийэ үүнэр оҥоруулаатым. Эллэй

даҕ. Сымыйа, дьиҥэ суох. ☉ Поддельный, фальшивый
Биһиги санаабытыгар, уодаһыннаах, бассыыбай, кубулҕат …… дьону кытта доҕордоһуу хара маҥнайгыттан түөрэккэй төлкөлөөх. ЧКС АК
Бассыыбай докумуону оҥорооччулар миэхэ Афанасьев диэн уоппускаҕа сылдьар инженер курдук бэртээхэй докумуоннары оҥорон биэртэрэ. И. Федосеев
Туох ханнык иннинэ сымыйа, бассыыбай пафостаах ырыалары сирэ истэбин. М. Тимофеев

туохт. Ханнык эрэ оҥоруулаах, дьылҕалаах, төлкөлөөх буол. ☉ Иметь судьбу, предназначение
Бу орто бороҥ туруу дьаҕыл дойдуга айбыт киһибит-сүөһүбүт түөрэккэй төлкөлөннө, кэччэгэй кэскиллэннэ, оҥдохой оҥорууланна. Ньургун Боотур
[Кэтириис:] Дьоло суох күҥҥэ төрөөммүн, итэҕэс оҥорууланаммын, күн сириттэн сүтэрим кэллэҕэ. А. Софронов
[Айыыһыт:] Саас үйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан Охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай

аат. Тугу эмэ ордук сөбүлүүр, туохха эмэ ылларбыт, умсугуйбут киһи. ☉ Человек, который имеет склонность, пристрастие к чему-л., любитель, поклонник
[Эрилик Эристиин] бэртээхэй уус-уран айымньыларын умсугуйан ааҕааччылар, кини чаҕылхай талаанын таптааччылар элбээтэр элбээн иһэллэр. Эрилик Эристиин
Төрөөбүт сирин таптааччы Төлкөлөөҕү айааччы. Айталын
Ити күннэргэ өрөспүүбүлүкэ тустууну таптааччылара наар ол чаҕылхай кыайыылар тустарынан кэпсэтэллэрэ. НЕ ТАО

даҕ. Туохтан да мэһэйдэппэккэ, көҥүл босхотук сүүрүгүрэр (ханнык эмэ убаҕаһы этэргэ). ☉ Текущий, льющийся свободно, без помех (о какой-л. жидкости)
Чөҥөрө чүөмпэ Чөллөрүүн сүөгэй сүүрүктээх, Эмньик тый быарын курдук Эбир дьаҕыл Илгэ быйаҥ эркиннээх, Иитиллибит Ийэ киин дойдукам. Саха нар. ыр. III
Үүт чөллөрүүн уйгу быйаҥы биэрэр үрдүк халлаан үрүҥ айыылара айхалламмыттара — төлкөлөөх түөнэ маҥан түөрэх түҥнэстибэтэҕэ. «Чолбон»

аат., миф. Киһини, сылгыны, сүөһүнү, ыты араҥаччылааччы, көрөөччү-харайааччы дьахтар таҥара. ☉ Общее название богинь, покровительствующих людям, конному и рогатому скоту, собакам
Сылгы сүөһү айыыһыта Дьөһөгөй айыыттан төлкөлөөх, Ынах сүөһү иэйэхситэ Дэлбэн иэйэхситтэн эҥээрдээх, Түөлбэ күөлүм саҕа Дириҥ далай түһүлгэни тэрийдибит. Нор. ырыаһ. Эдьэн Иэйэхсит эдьиийгит Эскэл тый саҕа Эҕэрдэ хаанынан Эркиннии эрчийдин. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Иэйэхситиҥ эҥээрдэстин, айыыһытыҥ аргыстастын», - диэн былыргылыы бэйэтэ билэринэн алгыы-алгыы, сыллаата-уураата. Эрилик Эристиин. Тэҥн. айыыһыт