прил. төрөл, өнөр, улахан уҥуохтаах; рослый мальчик уҥуохтаах уол.

прил. 1. (полный) суон, үскэл, эмис; тучный мужчина суон киһи; 2. (плодородный) өҥ, уохтаах; 3. (сочный и густой) төрөл, хойуу, хойуу оттоох; тучные луга хойуу оттоох хо-дупалар.

ууһат диэнтэн хай
аата. Ууһатыыга анаммыт кыыллары үчүгэйдик аһаталлар. АВЛ ГСФ
Ууһатыыга да төрөл сүөһү удьуора үүттээх-астаах буолар. ВМП УСС

прил. 1. бөдөҥ; крупный песок бөдөҥ кумах; 2. (рослый) төрөл, үөлэн; крупный ребёнок төрөл оҕо; 3. (значительный, важный) улахан, бөдөҥ; крупный писатель улахан суруйааччы; крупная ошибка улахан алҕас; крупный успех бөдөҥ ситиһии; # крупные деньги бөдөҥ харчы; крупные черты его лица сирэйин томороон быпыылара; крупный разговор улахан кэпсэтии, айдааннаах кэпсэтии; крупным шагом киэҥ хардыынан; заснять крупным планом фото, кино улахан былаанынан уһул.

дьүһ. туохт. Атахтаргын аччаччы үктээн, кыһалҕата суох налыччы туттан тур (кыра уҥуохтаах төрөл киһини этэргэ). ☉ Стоять спокойно, безмятежно, широко расставив ноги (о полнотелом человеке небольшого роста)
Сулар бытыктаах киһи дьиэтин иннигэр сис туттан нааталлан турда. И. Гоголев

көр садаҕа II
[Манчаары] Адаҕа тимиртэн, Сатара кымньыыттан Таҥнары көрбөтөх, Кылырдыыр чыыннардаах Кырыктаах тойонтон Толлору билбэтэх Уот чолбон даҕаны Харахтаах дэһэллэр. Амма Аччыгыйа
[Аал Луук Мас:] Сарадах чаҕылҕаннар Сатара моҕой буолан Түллэҥнии-түллэҥнии Төрөл салаабар эриллэллэрэ. И. Гоголев

дьүһ. туохт. Сэниэлээхтик өрүтэ биэрэн хамсан (үрдүк уҥуохтаах, төрөл киһи туһунан). ☉ Идти, ходить пружинистым шагом (о высоком, крупном человеке)
Дьон ортотуттан Тохороон Баһылай сүгүллэҥнээн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Мэлмэкэй кыыһыран кыараҕас тордоҕу өрө сүгэн кэбиһиэх курдук сүгүллэҥнээбитэ. Далан

дьүһ. туохт. Дьулуурдаахтык-күдэхтээхтик, киэҥник атыллаталаан көнтөрүктүк хамнан (суон, төрөл киһи туһунан). ☉ Двигаться энергично, порывисто, широкими шагами, но неловко и неуклюже (о крупном, полном, нескладном человеке)
Ыаҕайа Ылдьаа муҥхалаах киһини бастыҥ остуолугар ыҥыран, кэлэн-баран аадаҥхалаата. А. Сыромятникова
Денисов хайдах эрэ көнтөрүктүк аадаҥхалаан хаамар-сиимэр. Н. Кондаков
«Ханна барабыт?» — диэн Татыайык, ыйытаыйыта, эҥин-эҥинник аадаҥхалаан таҕыста. Эрилик Эристиин

дьүһ. туохт. Аа-дьуо биир кэмник хааман ис (суон, төрөл, нэс киһи туһунан). ☉ Двигаться медленно, размеренно, вразвалку (о крупнотелом, грузном медлительном человеке)
Буяков, быһа көөһөҥнөөн, уҥахаҥас аадаҥнаан, оннооҕор хас хардыытын ааҕа-суоттуу сылдьарга дылы. «ХС»
Киил оҕонньор оргууй аҕай аадаҥнаан дьиэтигэр киирдэ. Н. Лугинов
Лаҥкыы оҕонньор оргууй аадаҥнаан тахсан барарын кытта Хобороос холкулла түстэ, иэдэһэ тэтэрэн барда, үрүҥ тииһэ көстүмэхтээтэ. А. Сыромятникова

дьүһ. туохт., кэпс. Оргууй аҕай ыардык хаамп (суон, төрөл, нэс киһи туһунан). ☉ Быть, казаться неповоротливым, медлительным; двигаться очень медленно и вразвалку (о крупнотелом, грузном человеке)
Шагуров туран били охтубут киһини плащ-палаткатыгар суулуур да, кыбынан кэбиһэр уонна бэйэтин дьонун диэки оргууй аҕай аадайа турар. Т. Сметанин