аат., истор. Оскуолаларга, оҕо тэрилтэлэригэр, пионерскай лааҕырдарга оҕолор уопсастыбаннай бөлөхтөрүн салайааччыта. ☉ Вожатый в детских учреждениях
Пионерскай этэрээт маҥнайгы сборугар Хабырыыһы этэрээт баһаатайынан талбыттара. Н. Якутскай
Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн түөрт сүүс биэс уонча пионер баһаатай баар. «ББ»

туохт. Оскуолаларга, оҕо тэрилтэлэригэр, пионерскай лааҕырдарга оҕолор уопсастыбаннай бөлөхтөрүн салай, баһаатай буол. ☉ Работать вожатым в детских учреждениях
Холкуоспар биригэдьиирдии-биригэдьиирдии, оскуолаҕа баһаатайдаабытым. Софр. Данилов
[Улууска] Пионер этэрээтэ тэрилиннэ, Биһиги Өлөксөйбүт онно Бэркэ кыһанан баһаатайдаата. С. Васильев

кэс I диэнтэн х-ччы аата
Бу саҥардыыҥҥыта оҕо дьиэтин биир саамай суостаах бэрээдэги кэһээччитэ этэ диэн хайдах да сэрэйбэт. Н. Заболоцкай
Арыгыһыттары, үлэ дьиссипилиинэтин, уопсастыбаннай бэрээдэги, сокуону кэһээччилэри аһынымыахха. ДьИэБ

тардылын диэнтэн хай
аата. Ол-бу мал-сал, иһит-хомуос хааланыыта, кэлгиллиитэ, туомнуу тардыллыыта бүтэ-оһо охсубатах. Н. Заболоцкай
Биригээдэ кэлэр нэдиэлэттэн ханнык да тардыллыыта суох …… сис тыаны солообутунан барыахтаах. В. Васильев
Уопсастыбаннай үлэҕэ уолаттар тардыллыылара улаатта. «ХС»

1. буой диэнтэн хай. аата. [Ньукулай:] Ол эрээри, бука, кинилэр буойууларын истибэт киһи сырыттаҕым буолуо ээ. А. Софронов
   Урут аҕатын буойуутунан хайа да мунньахха кыттыспатах Семен уопсастыбаннай олоххо актыыбынайдык үлэлээбитинэн барар. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Сүөһүнү туохха эмэ ыыппат быстах бүтэй, хаам. ☉ Короткая изгородь, преграждающая путь скоту (напр., к пашне, сенокосу).

туохт., сөбүлээб. Киһи тэһийиэ-тулуйуо суоҕун курдук арахпакка өр саҥар, мөх-эт. ☉ Допекать ворчанием, назиданиями, наставлениями
Кырдьаҕастар дьаҥсайаллара, эдэрдэри сэмэлииллэрэ эмиэ олохтоох. ПБН БЭДь
Сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри ол эрэ [түктэри быһыыны оҥорбот] туһунан дьаҥсайан тахсабыт. «ХС»
Оскуола, уопсастыбаннай тэрилтэлэр иитэр үлэлэрин утары дьаҥсайар идэлээҕэ. ЧКС ОДьКИи
п.-монг. йаҥшийа

аат сыһыан т. Киһи сэһэргиир бэрээдэгин уларыйыыта эбэтэр түмүк оҥоруута иккиһэ буоларын бэлиэтиир. ☉ Употребляется для обозначения второго члена при последовательном перечислении, обычно причин, целей, выводов и т. п. (во-вторых)
Бастакытынан, үтүө үлэҕит иһин хаһыакка бэчээттэммиккитинэн, иккиһинэн, бириэмийэ ылбыккытынан. А. Сыромятникова
Биириһинэн, кини үөрэҕэр үчүгэй, иккиһинэн, уопсастыбаннай үлэҕэ актыыбынайдык кыттар. ЭГУ СТГ

аат.
1. Хонтуруол, бэрэбиэркэ. ☉ Инспекция (проверка)
Киин уонна олохтоох сирдэргэ уопсастыбаннай инспекцияны дьүөрэлэһиннэрэр хонтуруоллуур уорганнар үлэлиэхтэрэ. «Кыым»
2. Хонтуруоллуур уорган, тэрилтэ. ☉ Инспекция (учреждение, организация, осуществляющие проверку)
Үлэ харыстабылын профсоюзтар уонна аналлаах судаарыстыбаннай инспекциялар хонтуруоллууллар. СГПТ
Кини төһө да «инспекция начаалынньыга, мэхэнисээтэрдэр аҕалара» аатырдар, олохтон хаалбыт, туох да дьоҥҥо күттүөннээҕи эппэт буолбут киһи. СТЫМ
Билигин госстрах инспекциятын үлэһитэ. Хапсаҕай

аат. Элбэхтик, улаханнык арыгылааһын. ☉ Постоянное, неумеренное потребление спиртных напитков, пьянство
Эмиэ итириктээһин буолла, Элбэх саҥа хоско туолла. С. Васильев
Кэргэҥҥэ арыгынан үлүһүйүү, куруутун итириктээһин түмүгэр оҕо дьоло-соргута быһыллар. ДьИэБ
Итириктээһини утары былааннаах, сорунуулаах охсуһуу, онтон салгыы бастыҥ уопсастыбаннай бэрээдэги олохтуур иһин кэскиллээх үлэ ыытыллар буолла. ПДИ КК
Итириктээһини утары ахсаабат охсуһууну ыытарга билигин даҕаны болҕомтолорун ситэтэ суохтук уураллар. «Кыым»

көлбөрүт диэнтэн бэй
туһ. Бары көлбөрүтүннүлэр дии. Чэ, оччоҕо айылааҕын мин буруйдаах буолуум. Софр. Данилов
Дьэ ити, эдэр дьон эрээри, көстөн да турар буруйу көлбөрүтүнэ сатыыллар. П. Егоров
Дмитрий Петрович ханнык да уопсастыбаннай үлэттэн көлбөрүтүнэр, туора турар диэни сатаабат этэ. НЕ ТАО