Якутские буквы:

Якутский → Якутский

чөрөй

дьүһ. туохт.
1. Үөһэ диэки, өрө хорой (сытыы уһуктаах тугу эмэ — хол., кыыллар кулгаахтарын этэргэ). Быть торчащим, встать торчком (напр., об ушах животных)
Чөрөйбүт, салдьыр, умсары муостаахтар элбээтэр-элбээн, биир кэм элэгэлдьийбиттэрэ. П. Аввакумов
Куобах кулгааҕа чөрөйөр. «Кыым»
2. көсп. Чуумпур, болҕой (хол., тугу эмэ иһиллээн). Затихнуть, напрячь слух, навострить ухо (вслушиваясь в чей-л. разговор)
Ааныс оһоххо өйөнөн, эр дьон кэпсэтэллэрин барытын чөрөйөн иһиллээн турда. Н. Габышев
ср. монг. цорийх ‘быть тонким (напр., о ногах)’, цөөрөх ‘уменьшаться, сокращаться’

өрөй-чөрөй

туохт.
1. Туохтан эрэ үөрэн-көтөн көтөҕүлүн, сэргэҕэлээ. Оживиться, вдохновиться, почувствовать себя на подъёме
Мин биир уостаах саабар ботуруон уктан баран, урутаан өрөйөн-чөрөйөн истим. «ХС»
2. Тугу эмэ оҥорорго бэлэм буол, ыарахаттары туоруурга күүһүрбүт-уоҕурбут курдук буол. Проявлять собранность, готовность к преодолению предстоящих трудностей; чувствовать прилив энергии при преодолении трудностей
Саныыбыт ыар ыарыыны үүрэн, Өрөйөн-чөрөйөн турууну. Л. Попов
Бу эһиги, саха ыччата, үөрэниҥ, сайдыҥ. Саҥа, сайдар олох кэллэ. Өрөйөн-чөрөйөн биэриҥ. В. Гаврильева

Якутский → Русский

өрөй-чөрөй=

1) навострить уши, быть очень внимательным, превращаться в слух и зрение; 2) перен. проявлять особую собранность, готовность к действиям; чувствовать прилив энергии при преодолении трудностей.


Еще переводы:

өрөйүү-чөрөйүү

өрөйүү-чөрөйүү (Якутский → Якутский)

өрөй-чөрөй диэнтэн хай
аата. Өрөпкүөмнээн өрөйүү-чөрөйүү бөҕө. «Кыым»
Ол гынан баран ханна эрэ дууһам түгэҕэр кэнэн өрөйүү-чөрөйүү, ону ааһан, киэн туттар санаа күөдьүйэн кэлбитэ. Ч. Айтматов (тылб.)

чэҥэлиҥнэс

чэҥэлиҥнэс (Якутский → Якутский)

I
чэҥэлиҥнээ диэнтэн холб. туһ. Тииҥчээннэр көрөнистэн чэҥэлиҥнэстилэр
II
даҕ. Олус сэргэх, чобуо. Очень бойкий, живой
Кэмниэ кэнэҕэс чэҥэлиҥнэс харахтаах, чөрөйбүт кулгаахтардаах хара төбө быгаат, мэлис гынна. «ХС»

саргылан

саргылан (Якутский → Якутский)

туохт., үрд. Саргылаах буол, үөрүү, өрөйүү-чөрөйүү эҥээрдэн. Стать счастливым, обрести счастье и вдохновение
[Айыыһыт:] Саасүйэ тухары Самныбат саргыланыҥ, Одун хаантан Охтубат оҥорууланыҥ. П. Ойуунускай
Доҕордоһуу өлбөөдүйбэт Үрүйэтэ кылбаарар, Кини уутун испит эрэт Самнан биэрбэт саргыланар. И. Гоголев

чөрөлдьүй

чөрөлдьүй (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн арыт
көстүү. [Кулунчук] көрөн-истэн чоҕулуҥнаан, кулгаахтарын оҕото чөрөлдьүйэн, кутуругун сыыһа тойторуҥнаан …… айылҕа барахсан соруйан анаан айбыт ураты харамайа буоллаҕа. И. Никифоров
[Кулунчук] Чөрбөлдьүйэр кулгаахтара Чөрөлдьүйэ түспүттэр, Чоҕул үргүүк харахтара Чох харанан көрбүттэр. А. Бродников

чөрөҥнөө

чөрөҥнөө (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Куобахчааннар көрөн-истэн кулгаахтара чөрөҥнүүр. Н. Якутскай
Тураҕас атыыр, кини диэки төттөрү эргиллэн …… кулгаахтара чөрөҥнүү турар эбит. В. Протодьяконов
[Тугут] туран салҕалыыр — Сүһүөхтэрин булунар, Истэн, көрөн чөрөҥнүүр, Ийэ үүтүн испэхтиир. «ХС»

чөрөт

чөрөт (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн дьаһ
туһ. [Кырынаас] икки муҥур кулгаахтарын чөрөппүт, мунна хап-хара, хара төбөлөөх кутуругун туора хомуна туттубут. Н. Якутскай
Ат кулгааҕын чөрөтөр, таныытын тыаһатар, өрүһү кэһэн иһэн, моонньун унньутан уулаамахтаан ылла. Л. Попов
Чуор кулгааҕын чөрөтөн Тииҥчээн ону сэргиир, Толору имнэрэ кэйэн Уулаах отон мичиҥниир. В. Миронов

чөрөс

чөрөс (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн холб. туһ. Бойбоспут, чөрөспүт ыттарбыт Бокуойа суох мөхсө турдулар: Ол ыраас куйаарга ымсыырбыт, Бултарын куоттарбыт курдуктар. С. Данилов
Күөл уҥуор …… икки куобах бүкүчээллэһэн киирэн, уу кытыытыгар тыыллан, чөрөһөн олордулар. Н. Габышев
Урут бугул бөҕө бачыгыраабыт, от бөҕө лөглөрүспүт баҕарахтарыгар биирдии-иккилии боспуйалар чөрөспүттэр. «ХС»

чөрөҥөлөө

чөрөҥөлөө (Якутский → Якутский)

чөрөй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Тиит мутугар бороҥ тииҥ чөрөҥөлүүр. И. Гоголев
[Кунан] хас да ыал өлүү балыгын тардан, дьиэтигэр тиийэ охсоору тиэтэйэн, кэтэҕэ кэкэһийэ, муоһа чөрөҥөлүү истэ. Н. Босиков
Суон харыйа үөһээ төргүү мутугун төрдүнээҕи уйатыттан, тииҥ тахсан, кулгааҕа чөрөҥөлүү олорор. «ХС»

көкөт

көкөт (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Харса-хабыра суох, сытыы-хотуу эдэр киһи. Удалец, молодец
Утуйарга тэриммит көкөттөр уулара көтөн хаалбыт, тэһииркээбит таба кэриэтэ чөрөйбүттэр. Софр. Данилов
Буокса секциятыгар ситиһиилээхтик дьарыктанар, сибиниэстэн куппут курдук чиҥ, орто уҥуохтаах көкөт. Р. Баҕатаайыскай
Варялаах Максим ханна баалларын билбэккэ олорбутум, онтон икки нэдиэлэ ааспытын кэннэ, Варяттан сытыы-чобоо көкөт уол оҕо кэлэн эппитэ. М. Горькай (тылб.)
ср. алт. көкүт ‘ободрять, поощрять’, телеут. көккүт ‘ободрять, делать храбрым, бойким; возбуждать’

быыпсай

быыпсай (Якутский → Якутский)

аат., эргэр., истор. Урут кинээһинэн эбэтэр кулубанан үлэлии сылдьыбыт киһи. Бывший (человек, ранее служивший старостой наслега или головой улуса)
«Эн, быыпсай, бу дьахтары көрө-истэ олор, кимиэхэ да атаҕастатыма», — диэн тылласта. Эрилик Эристиин
Дьөгүөрсэ Тырыҥкаайап быыпсай эмиэ аатыран чөрөйбүтэ. Н. Якутскай
Биһиги бэйэбит нэһилиэги салайыахпыт, бары быыпсайдар, чыыннар таҥнасталлар! Улуу өрөбөлүүссүйэ, үлэһит дьыалата өрөгөйдүөҕэ! А. Сыромятникова
Быыпсай кинээс (кулуба) — быыпсай диэн курдук
Кини таһыгар быыпсай кинээс хараҕа суох Хаппытыан, торуоскатыгар сүүһүн өйөөн, бүк түспүт. Күннүк Уурастыырап
Баһыккалаах чугаһынан оннук биллиилээх киһини, нэһилиэк быыпсай кинээһэ Сэрбэкэ кырдьаҕаһы, билэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап